III SA/Gd 427/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Alicja Stępień po rozpoznaniu w dniu 4 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu T. W. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 14 czerwca 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi na informację Zarządu Województwa z dnia 5 maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie nieuwzględnienia protestu postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. T. W. wystąpił do tutejszego Sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że od dwóch lat jest osobą bezrobotną i nie osiąga dochodu, pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, która osiąga miesięcznie dochód netto w wysokości 3.148,69 zł z tytułu świadczenia emerytalnego. Wnioskodawca podał, że jest właścicielem mieszkania o powierzchni 51 m2 oraz samochodu osobowego marki [...] z 2010 r., nie posiada innych nieruchomości ani innych zasobów w postaci oszczędności, papierów wartościowych lub praw majątkowych, czy wierzytelności. T. W. nie wskazał wysokości stałych wydatków i zobowiązań. Postanowieniem z dnia 14 czerwca 2017 r. sygn. akt III SA/Gd 427/17 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przez ustanowienie radcy prawnego. W złożonym od powyższego postanowienia sprzeciwie T. W. podniósł, że prośba o ustanowienie pełnomocnika z urzędu wynika z charakteru publicznego sprawy. Skarżący podkreślił, że sprawa ta nie dotyczy tylko jego osoby, ale przede wszystkim prawidłowości rozdzielania funduszy europejskich. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) - dalej jako "P.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Z przytoczonych powyżej regulacji wynika, że Sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia, nie rozpoznaje zaś wniosku o przyznanie prawa pomocy na nowo. W myśl art. 245 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Z art. 246 § 1 P.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Jak słusznie wskazano w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych wyżej przepisach. Tym samym, to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W ocenie Sądu, referendarz sądowy zasadnie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wyniki przeprowadzonej przez referendarza sądowego analizy sytuacji majątkowej skarżącego nie przemawiały za przyznaniem mu tego rodzaju pomocy. T. W. posiadając stały miesięczny dochód (w postaci świadczenia emerytalnego małżonki, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe), majątek w postaci nieruchomości i samochodu osobowego (o szacunkowej wartości około 10.000 zł), nie spełnia warunków uzasadniających przyznanie prawa pomocy nawet w zakresie częściowym. W judykaturze wskazuje się, że w ramach prawa pomocy nie można domagać się przyznania profesjonalnego pełnomocnika (adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego, rzecznika patentowego) w sytuacji, w której strona posiada środki na opłacenie jego usług (zob. postanowienie NSA z dnia 15 marca 2012 r. sygn. akt II OZ 173/12, LEX nr 1123143). Analizując przesłanki oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy należy zauważyć, że zgodnie z art. 245 § 3 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Decydując o udzieleniu stronie prawa pomocy w tym zakresie referendarz sądowy musi przede wszystkim kierować się przesłankami z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., a więc niemożnością poniesienia pełnych kosztów postępowania, zaś w przypadku wniosku o przyznanie z urzędu profesjonalnego pełnomocnika Sąd powinien uwzględnić procesową konieczność jego powołania. W tym aspekcie należy brać pod uwagę w szczególności aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem (organami administracji), konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych (przymus adwokacko-radcowski). W niniejszej sprawie referendarz sądowy zasadnie uznał, że sytuacja procesowa, w jakiej znajduje się skarżący, nie powoduje konieczności przyznania mu pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Analizując akta administracyjne i sądowe należy stwierdzić, że sporządzając pisma procesowe T. W. nie ma problemu z formułowanie logicznych wniosków. Okoliczności te uzasadniają więc pogląd, że przynajmniej na etapie postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym skarżący jest w stanie działać samodzielnie bez uszczerbku dla swojego interesu (por. postanowienia NSA: z dnia 15 marca 2010 r. sygn. akt II FZ 62/10, LEX nr 606576 i z dnia 24 czerwca 2008 r. sygn. akt I FZ 240/08, LEX nr 479128). Należy także podzielić pogląd prawny wyrażony w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 czerwca 2008 r. sygn. akt II OZ 625/08 (LEX nr 493568), w którym stwierdzono, że ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu następuje tylko wówczas, gdy brak profesjonalnej pomocy prawnej może pozbawić stronę możliwości obrony swoich praw. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 6 i art. 140 P.p.s.a. (obowiązek udzielania pouczeń stronie występującej samodzielnie), czy w art. 134 § 1 tej ustawy (niezwiązanie sądu zarzutami i wnioskami skargi). Wobec powyższego, rozstrzygnięcie i argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia należało w pełni podzielić. Referendarz sądowy nie dopuścił się żadnych naruszeń prawa i właściwie uzasadnił zajęte stanowisko. Tym samym, wniesiony sprzeciw należało uznać za niezasadny. Przytoczona w środku zaskarżenia lakoniczna argumentacja w żaden sposób nie wykazała, że referendarz sądowy wydając zaskarżone postanowienie naruszył obowiązujące w zakresie prawa pomocy przepisy. Mając na względzie wszystkie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.