III SA/Gd 432/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Mierzejewski, Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 24 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi M.A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia 16 lutego 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia rodzicielskiego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy S. z dnia 5 stycznia 2021 r., nr [...] Decyzją z dnia 5 stycznia 2021 r. (nr [...]) Wójt Gminy S. - działając na podstawie art. 104 i art. 105 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm. – dalej "k.p.a."), art. 17c, art. 20 oraz art. 23 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm. – dalej "u.ś.r.") – odmówił M. A. (zwanej dalej także "stroną", "skarżącą", "wnioskodawczynią") świadczenia rodzicielskiego wnioskowanego na małoletniego A. A. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że dnia 24 października 2020 r. drogą elektroniczną strona złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego na małoletniego A. A. ur. 15.01.2020 r. W czasie trwania postępowania strona poinformowała organ o powrocie do Polski oraz o rozpoczęciu prowadzenia działalności gospodarczej. Organ wskazał, że zgodnie z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie rodzicielskie nie przysługuje, jeżeli osoba ubiegająca się o świadczenie rodzicielskie lub osoba pobierająca świadczenie rodzicielskie nie sprawuje lub zaprzestała sprawowania opieki nad dzieckiem, w tym w związku z zatrudnieniem lub wykonywaniem innej pracy zarobkowej, które uniemożliwiają sprawowanie tej opieki. Ze zgromadzonych informacji wynika, że od 3 listopada 2020 r. strona prowadzi działalność gospodarczą i w związku z tym - w ocenie organu - nie spełnia przesłanek uprawniających do otrzymania świadczenia rodzicielskiego na dziecko. Strona wniosła odwołanie, w którym podniosła, że prowadzona przez nią działalność gospodarcza - handel hurtowy, bez zatrudniania osób drugich i do tego w miejscu zamieszkania, nie utrudnia jej sprawowania bezpośredniej opieki nad dzieckiem, dlatego wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie wnioskowanego świadczenia. Po rozpoznaniu odwołania wniesionego przez stronę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia 16 lutego 2021 r. (nr[...]) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że stosownie do art. 17c ust. 1 u.ś.r. świadczenie rodzicielskie przysługuje: matce albo ojcu dziecka, opiekunowi faktycznemu dziecka w przypadku objęcia opieką dziecka w wieku do ukończenia 7. roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego do ukończenia 10. roku życia. Świadczenie rodzicielskie przysługuje przez okres 52 tygodni - w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie, przysposobienia jednego dziecka lub objęcia opieką jednego dziecka w wysokości 1.000 zł miesięcznie, z uwzględnieniem ust. 6 (art. 17c ust. 3 pkt. 1 oraz ust. 5 u.ś.r.). W myśl art. 17c ust. 9 pkt 3 u.ś.r. świadczenie rodzicielskie nie przysługuje, jeżeli: osoba ubiegająca się o świadczenie rodzicielskie lub osoba pobierająca świadczenie rodzicielskie nie sprawuje lub zaprzestała sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, w tym w związku z zatrudnieniem lub wykonywaniem innej pracy zarobkowej, które uniemożliwiają sprawowanie tej opieki. Zgodnie z art. 17c ust. 4 pkt 1 u.ś.r. świadczenie rodzicielskie przysługuje od dnia porodu - w przypadku osób, o których mowa w ust. 1 pkt 1. Artykuł 24 ust. 9 u.ś.r. stanowi natomiast, że prawo do świadczenia rodzicielskiego ustala się, począwszy od miesiąca urodzenia lub przysposobienia dziecka, a w przypadku osób, o których mowa w art. 17c ust. 1 pkt 2 i 3, od miesiąca objęcia dziecka opieką, jeżeli wniosek o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego został złożony w terminie 3 miesięcy, licząc od dnia urodzenia lub przysposobienia dziecka, a w przypadku osób, o których mowa w art. 17c ust. 1 pkt 2 i 3, od dnia objęcia dziecka opieką. W przypadku złożenia wniosku po terminie, nie później jednak niż w okresach, o których mowa w art. 17c ust. 3, prawo do świadczenia rodzicielskiego ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek. Organ odwoławczy stwierdził, że strona, jako matka dziecka urodzonego w dniu 15 stycznia 2020 r. spełnia kryteria podmiotowe, o jakich mowa w powołanych przepisach. Przyznanie wnioskowanego świadczenia jest jednak niemożliwe wobec wystąpienia od dnia 3 listopada 2020 r. negatywnej przesłanki uniemożliwiającej przyznanie świadczenia rodzicielskiego w trybie art. 17 ust. 9 pkt 3 u.ś.r. Organ odwoławczy stwierdził bowiem, że strona, jako osoba prowadząca jednoosobową działalność gospodarczą od dnia 3 listopada 2020 r. o dominującym przedmiocie działalności o nazwie sprzedaż hurtowa niewyspecjalizowana, już z racji charakteru prowadzonej działalności, nie może sprawować osobistej efektywnej opieki nad dzieckiem. Wpływu na wydanie takiego rozstrzygnięcia nie ma to, iż miejsce działalności gospodarczej prowadzonej przez stronę jest jednocześnie miejscem zamieszkiwania jej z synem, albowiem konieczna dla bieżącej obsługi i zapewnienia stałej ciągłości sprzedaży hurtowej różnych wyrobów bez określonej specjalizacji, oraz sprzedaży hurtowej owoców i warzyw, sprzedaży hurtowej mleka, wyrobów mleczarskich, jaj, olejów i tłuszczów jadalnych i pozostałej wynikającej z CEIDG aktywności zarobkowej strony, wymaga bieżącej obsługi otrzymywanych zamówień i w sposób logiczny uniemożliwia stronie jednoczesne sprawowanie efektywnej opieki nad dzieckiem. Organ wskazał, że w orzecznictwie przyjmuje się, że cechami działalności gospodarczej są: 1/ zawodowy (a więc stały) charakter; 2/ związana z nią powtarzalność podejmowanych działań; 3/ podporządkowanie zasadzie racjonalnego gospodarowania oraz 4/ uczestnictwo w obrocie gospodarczym (uchwała składu 7 sędziów SN z dnia 6 grudnia 1991 r., sygn. akt III CZP 117/91), przy czym dla uznania danej działalności za działalność gospodarczą konieczne jest łączne spełnienie trzech przesłanek: zarobkowości, zorganizowania i ciągłości. Przesłanka wykonywania działalności gospodarczej w sposób ciągły nie jest rozumiana jako konieczność jej wykonywania bez przerwy, lecz jako zamiar powtarzalności określonych czynności w odróżnieniu od ich przypadkowości, sporadyczności lub okazjonalności. Przyjmuje się zatem, że działalność gospodarcza z założenia jest działalnością wykonywaną w sposób zorganizowany i nastawioną na nieokreślony z góry okres czasu, a ponadto związana jest z nią konieczność ponoszenia przez przedsiębiorcę ryzyka gospodarczego. Nie uznaje się więc za działalność gospodarczą: działalności okresowej i sporadycznej (por. wyrok SO w Łodzi z dnia 28 maja 2019 r., sygn. akt VIII U 381/19). Organ odwoławczy wskazał, że kierując się wskazanymi powyższej kryteriami cechującymi każdą działalność gospodarczą, nie można w sposób logiczny uznać, by prowadzona przez stronę jednoosobowa działalność gospodarcza pozwalała stronie na pełnienie pełnej opieki nad dzieckiem, skoro przecież w czasie prowadzenia działalności gospodarczej, strona w głównej mierze skupia się na zapewnieniu bieżącej i ciągłej obsługi firmy, w tym na zachowaniu jej celu zarobkowego, dla którego przecież została założona. W takiej sytuacji nie można przyjąć, by strona spełniała przesłanki konieczne do uzyskania wnioskowanego świadczenia. M. A. zaskarżyła ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wnosząc o jej uchylenie i przyznanie wnioskowanego świadczenia rodzicielskiego, zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania oraz o rozpoznanie skargi w trybie uproszczonym. W uzasadnieniu skargi skarżąca wyjaśniła, że organom brak należytej wiedzy o sposobie pracy strony, przyjmując że konieczna jest obsługa i ciągłość sprzedaży hurtowej różnych artykułów oraz przyjmowania zamówień, bowiem to dotyczy wyłącznie hurtowni stacjonarnych z magazynem towarowym. Skarżąca natomiast jest wyłącznie pośrednikiem miedzy zamawiającym a hurtownią, przesyłając dokumenty zamówienia. Przyjmuje obecnie zamówienia online w różnych porach szczególnie nocnych ze względu na różnice czasowe i z miejsca, przekazuje do realizacji hurtowni w Polsce, co zabiera jej do 10 minut i nie ma to wpływu na opiekę nad małoletnim synem, który w czasie dnia bawi się lub śpi, jak ma to miejsce w nocy, gdy są realizowane zamówienia online a syn śpi, zamieszkując w domu z rodzicami, którzy są przez cały czas obecni. Skarżąca zakwestionowała prawidłowość przyjęcia przez organy, że praca odbywa się na miejscu i jest obciążeniem dla skarżącej, która nie ma czasu na opiekę nad synem, podczas gdy działalność gospodarcza skarżącej odbywa się online i jest sporadyczna i pojedyncza oraz odbywa się w nocy ze względu na to, że zamawiający pozostają w innej strefie czasowej i dlatego przesyłają zamówienia w nocy po godzinie 22-giej, a skarżąca z miejsca przesyła zamówienie do hurtowni i sprawa się kończy, i nigdy nie jest przy wydawaniu towaru czy jego przyjmowaniu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - dalej w skrócie jako: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, natomiast zgodnie z art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że niniejsza skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie spawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryterium Sąd uznał, że złożona skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia 16 lutego 2021 r. utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy S. z dnia 5 stycznia 2021 r. o odmowie przyznania skarżącej świadczenia rodzicielskiego na dziecko – A. A.. Materialnoprawną podstawę ww. decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm. – dalej jako "u.ś.r."). W myśl art. 2 pkt 5 u.ś.r. świadczeniem rodzinnym jest m.in. świadczenie rodzicielskie, które – stosownie do art. 17c ust. 1 u.ś.r. – przysługuje wymienionym w nim osobom, m.in. matce dziecka. W przedmiotowej sprawie świadczenie rodzicielskie, w sytuacji gdy mamy do czynienia z matką dziecka, przysługuje na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r., z uwzględnieniem ust. 2, który enumeratywnie wymienia przypadki, w których świadczenie rodzicielskie przysługuje ojcu dziecka. Będą to przypadki: 1) skrócenia na wniosek matki dziecka okresu pobierania świadczenia rodzicielskiego, zasiłku macierzyńskiego lub uposażenia za okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, okres urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego lub okres urlopu rodzicielskiego, po wykorzystaniu przez nią tego świadczenia, zasiłku lub uposażenia za okres co najmniej 14 tygodni od dnia urodzenia dziecka; 2) śmierci matki dziecka; 3) porzucenia dziecka przez matkę (art. 17c ust. 2 u.ś.r.). W art. 17c ust. 3 u.ś.r. wskazano okresy przysługiwania świadczenia rodzicielskiego, które w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie, tak jak w przedmiotowej sprawie, wynosi 52 tygodnie (art. 17c ust. 3 pkt 1 u.ś.r.). W przypadku matki dziecka świadczenie rodzicielskie przysługuje od dnia porodu (art. 17c ust. 4 pkt 1 u.ś.r.). Świadczenie rodzicielskie – zgodnie z art. 17c ust. 5 u.ś.r. - przysługuje w wysokości 1000,00 zł miesięcznie, z uwzględnieniem ust. 6. W art. 17c ust. 9 u.ś.r. wymienione zostały natomiast przypadki, w których świadczenie rodzicielskie nie przysługuje. Jednym z nich – wskazanym w art. 17c ust. 9 pkt 3 u.ś.r. – jest przypadek, w którym świadczenie rodzicielskie nie przysługuje, jeżeli osoba ubiegająca się o świadczenie rodzicielskie lub osoba pobierająca świadczenie rodzicielskie nie sprawuje lub zaprzestała sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, w tym w związku z zatrudnieniem lub wykonywaniem innej pracy zarobkowej, które uniemożliwiają sprawowanie tej opieki. Wykładnia przywołanego przepisu nie nastręcza trudności interpretacyjnych. Co do zasady prawo do świadczenia rodzicielskiego nie przysługuje w przypadku, gdy osoba uprawniona nie pełni osobistej opieki nad dzieckiem albo gdy przestała już taką opiekę sprawować. Powodem niesprawowania wskazanej opieki nad dzieckiem mogą być rzecz jasna obowiązki zawodowe osoby uprawnionej związane z jej zatrudnieniem lub wykonywaniem innej pracy zarobkowej, jednakże – na co wyraźnie wskazuje ustawodawca - tylko wtedy, gdy uniemożliwiają one sprawowanie osobie uprawnionej opieki nad dzieckiem. Brzmienie powołanego przepisu prowadzi zatem do wniosku, że fakt zatrudnienia czy wykonywania innej pracy zarobkowej przez osobę uprawnioną do omawianego świadczenia nie oznacza sam w sobie braku sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem czy też zaprzestania jej sprawowania, lecz tylko wtedy, gdy połączony jest z faktyczną niemożliwością pogodzenia sprawowania tej opieki z wykonywaniem aktywności zawodowej przez osobę uprawnioną. Innymi słowy rzeczywista aktywność zawodowa osoby uprawnionej do świadczenia rodzicielskiego nie wyłącza a priori przyznania/otrzymywania takiego świadczenia, chyba że z okoliczności sprawy wynika, że aktywność ta uniemożliwia sprawowanie – jak należy przyjąć koniecznej i adekwatnej w danych okolicznościach faktycznych – opieki nad dzieckiem. W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji poprzestały w istocie na stwierdzeniu, że skoro skarżąca podjęła prowadzenie działalności gospodarczej z dniem 3 listopada 2020 r., to fakt ten wyłącza przyznanie jej świadczenia rodzicielskiego (tak organ I instancji), tym bardziej, że – jak wynika z treści wypisu z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej – prowadzona przez skarżącą jednoosobowa działalność gospodarcza polegająca na sprzedaży hurtowej różnych wyrobów bez określonej specjalizacji oraz sprzedaży hurtowej owoców i warzyw, mleka, wyrobów mleczarskich, jaj, olejów i tłuszczów jadalnych, wymaga bieżącej obsługi otrzymywanych zamówień i uniemożliwia stronie jednoczesne sprawowanie efektywnej opieki nad dzieckiem (synem), a znaczenia nie ma fakt, że miejsce działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącą jest jednocześnie miejscem jej zamieszkania wraz z synem (tak organ II instancji). Z wyjaśnień strony skarżącej, wskazywanych tak w odwołaniu, jak w złożonej skardze, wynika natomiast, że prowadzona przez nią działalność gospodarcza, polegająca na sprzedaży hurtowej i realizowana w miejscu zamieszkania, odbywa się online, nie zajmuje skarżącej dużo czasu, a nadto – z uwagi na różnice czasowe kontrahentów – odbywa się w godzinach nocnych, co nie ma wpływu na sprawowanie przez nią opieki nad synem A. A.. Mając powyższe na uwadze, w ocenie Sądu, konstatacja obu organów w niniejszej sprawie jest przedwczesna, albowiem wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego pod kątem ustalenia, czy rzeczywiście prowadzona przez skarżącą działalność gospodarcza koliduje z efektywnym sprawowaniem przez nią opieki nad synem. Zwrócić w tym miejscu należy uwagę, że wszelkiego rodzaju przesłanki wyłączające możliwość przyznania danego świadczenia ze strony organów administracji publicznej na tle stosowania danego aktu prawnego – jak ma to miejsce w rozpoznawanej sprawie - winny być interpretowanie ściśle (zob. np. wyroki WSA: w Olsztynie z dnia 14 lutego 2017 r., sygn. akt II SA/Ol 9/17 oraz we Wrocławiu z dnia 20 kwietnia 2017 r., sygn. akt IV SA/Wr 4/17). Zaznaczenia wymaga także, że w orzecznictwie sądowym – na tle uregulowania art. 17 ust. 9 pkt 3 u.ś.r. i kwestii kontynuowania przez osobę uprawnioną nauki – dostrzega i odróżnia się sytuacje "uniemożliwiające" sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem oraz tylko "ograniczające" sprawowanie takiej opieki (por. wyroki WSA: w Gdańsku z dnia 26 października 2017 r., sygn. akt III SA/Gd 648/17 oraz z dnia 12 października 2017 r., sygn. akt III SA/Gd 649/17; w Bydgoszczy z dnia 8 maja 2018 r., sygn. akt I SA/Bd 1238/17). Wbrew zatem przekonaniu organów orzekających w niniejszej sprawie okoliczność, że osoba ubiegająca się o świadczenie rodzicielskie prowadzi działalność gospodarczą polegającą na sprzedaży hurtowej towarów online w miejscu, w którym zamieszkuje wraz z dzieckiem, nie jest wystarczająca dla odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia, gdyż przesłankę niemożliwości (niemożności) sprawowania opieki nad dzieckiem w tym wypadku należy poddać wszechstronnej ocenie przez pryzmat charakteru, specyfiki czy też konieczności i wymiaru osobistego angażowania się w prowadzenie działalności gospodarczej przez osobę wnioskującą o to świadczenie, która prowadzi to do stwierdzenia, że wykonywanie takiej działalności pozostaje na tyle doniosłe czasowo, iż faktycznie uniemożliwia sprawowanie opieki nad dzieckiem. Okoliczności te każdorazowo winny zostać należycie wyjaśnione przez organy a następnie przeanalizowane i poddane ocenie w kontekście wykazania (stwierdzenia) faktycznej możliwości sprawowania przez opiekuna dziecka opieki nad tym dzieckiem pomimo wykonywanej przez niego aktywności zawodowej. Mając powyższe na uwadze organy obu instancji zaniechały wyjaśnienia, a także wszechstronnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w tym zakresie, czym naruszyły art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. w zw. z art. 17c ust. 9 pkt 3 in fine u.ś.r., co skutkuje koniecznością uwzględnienia skargi i uchylenia wydanych w sprawie decyzji stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ w zw. z art. 135 p.p.s.a. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań oraz oceny prawnej i wiążą organy w niniejszej sprawie stosownie do art. 153 p.p.s.a. W szczególności organy oceniając ponownie żądanie skarżącej w kontekście przesłanki negatywnej wymienionej w art. 17c ust. 9 pkt 3 u.ś.r. powinny mieć na względzie, że w ramach tej przesłanki – co jasno wynika z brzmienia powołanego przepisu - nie mieści się sytuacja, w której strona co prawda pozostaje w zatrudnieniu lub wykonuje inną pracę zarobkową (w tym prowadzi aktywność zawodową w ramach wykonywanej przez siebie działalności gospodarczej), jednakże nie uniemożliwia to jej sprawowania efektywnej i koniecznej z uwagi na okoliczności (np. specyfikę wykonywanej pracy czy stan zdrowia dziecka) opieki nad dzieckiem. Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).