III SA/Gd 453/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Adam Osik po rozpoznaniu w dniu 7 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. B. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Rektora Uniwersytetu z dnia 18 kwietnia 2018 r., nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Skarżący A. B. wniósł o przyznanie prawa pomocy żądając zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. Uzasadniając wniosek oświadczył, że nie posiada stałego dochodu, oszczędności, papierów wartościowych, ani przedmiotów o wartości powyżej 5000 zł. Wyjaśnił, że pozostaje na utrzymaniu rodziców. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami i dwiema uczącymi się siostrami, nie podał żadnego majątku nieruchomego, ani ruchomego, wskazał, że posiada [...] zł oszczędności. Na dochód tak prowadzonego gospodarstwa domowego składa się wynagrodzenie rodziców skarżącego w łącznej kwocie [...] zł netto miesięcznie. Z tych środków ponoszone są koszty spłaty kredytów hipotecznych ([...] zł), stałych wydatków mieszkaniowych ([...] zł), leczenia ([...] zł). Mając na uwadze, że oświadczenia zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające dla oceny sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy, w wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego z dnia 12 lipca 2018 r., wnioskodawca został wezwany do uzupełnienia w terminie 7 dni wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie następujących dokumentów i oświadczeń: a) odpisów wszystkich zeznań podatkowych wnioskodawcy oraz jego rodziców za 2017 rok bądź stosownych zaświadczeń z właściwego urzędu skarbowego w przedmiocie wysokości wszystkich dochodów osiągniętych przez wnioskodawcę i jego rodziców w 2017 roku; b) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę i jego rodziców rachunków bankowych (w tym rachunków lokat terminowych oraz rachunków dewizowych), na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię (wszystkie wpłaty i wypłaty) oraz salda tych rachunków, w okresie ostatnich trzech miesięcy, a jeżeli wnioskodawca i jego rodzice nie posiadają rachunków bankowych – oświadczenia w tym zakresie; c) oświadczenia, czy wnioskodawca lub zamieszkujący z nim członkowie jego rodziny korzystali ze świadczeń z pomocy społecznej w okresie ostatnich sześciu miesięcy (w tym ze świadczenia wychowawczego, tzw. "500+"), a jeżeli tak do przedłożenia stosownych zaświadczeń w tym zakresie od właściwego ośrodka pomocy społecznej; d) w związku z zamieszkiwaniem w jednym gospodarstwie domowym z rodzicami i rodzeństwem - oświadczenia o składnikach majątkowych tych osób (nieruchomości – z podaniem ich szacunkowej wartości, zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych, w tym pojazdów mechanicznych o wartości powyżej 5000 zł), a także nadesłanie kopii dokumentów obrazujących wysokość osiąganych aktualnie przez te osoby miesięcznie dochodów z wszystkich tytułów oraz ciążących na nich zobowiązaniach i stałych wydatkach, w tym deklarowanych w treści wniosku kredytów; e) kopii dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych przez wnioskodawcę i wspólnie z nim gospodarujących członków jego rodziny miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania (opłaty za energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, wodę, odbiór nieczystości, telefon, telewizję, internet, inne), za okres ostatnich trzech miesięcy. Zarządzenie powyższe zostało doręczone skarżącemu w dniu 16 lipca 2018 r., jednak do dnia rozpoznania niniejszego wniosku, skarżący nie nadesłał opisanych wyżej oświadczeń i dokumentów. W tym stanie uznano, co następuje: Instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243 – 262 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302) - dalej jako: "p.p.s.a." stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 245 § 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym (obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zawodowego pełnomocnika z urzędu) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści ww. przepisu wynika, że to na podmiocie wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji materialnej i dochodowej uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Rozstrzygnięcie złożonego wniosku uzależnione jest zatem wyłącznie od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W myśl art. 252 § 1 p.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego i dochodów oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jeśli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 p.p.s.a. uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń. Sytuacja, o jakiej mowa w ww. art. 255 p.p.s.a., wystąpiła w niniejszej sprawie, albowiem oświadczenia wnioskodawcy zawarte w formularzu urzędowym PPF były niewystarczające do oceny jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz budziły wątpliwości. Wniosek o prawo pomocy nie zawierał bowiem pełnej informacji dotyczącej zdolności do poniesienia przez wnioskodawcę kosztów postępowania. Skarżący oświadczył bowiem, że wobec nieuzyskiwania jakichkolwiek dochodów oraz brak jakiegokolwiek majątku (poza oszczędnościami w wysokości [...] zł) pozostaje na utrzymaniu swych rodziców. Z powyższych względów niezbędnym było w szczególności uzyskanie danych pozwalających na wszechstronne dokonanie oceny sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych osób prowadzących z wnioskodawcą wspólne gospodarstwo domowe. Nieprzedstawienie przez wnioskodawcę danych w tym zakresie pozostawia powstałe wątpliwości nieusuniętymi, co skutkuje koniecznością rozstrzygnięcia w przedmiocie niniejszego wniosku w oparciu o oświadczenia zawarte w jego treści. Wnioskodawca oświadczył, że rodzice łożą na jego utrzymanie. Z tych względów dla oceny przesłanek prawa pomocy istotne są informacje dotyczące sytuacji materialnej i finansowej rodziców wnioskodawcy, albowiem koniecznym było ustalenie, czy jest on w stanie przy pomocy rodziców ponieść koszty postępowania. Podkreślić należy, że wnioskodawca żądając przyznania prawa pomocy winien wykazać nie tylko własną sytuację majątkową, ale również sytuację majątkową innych członków rodziny - domowników, którzy pozostają z nim we wspólnym gospodarstwie domowym bądź zobowiązani są do alimentacji (art. 252 p.p.s.a). Zgodnie z art. 87 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r.- Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r., poz. 682) rodzice i dzieci obowiązani są wpierać się wzajemnie. Ustawodawca w żaden sposób nie ograniczył czasu trwania tego obowiązku nałożonego na rodziców i dzieci, nie jest on w szczególności uwarunkowany sprawowaniem władzy rodzicielskiej. Występuje więc także po uzyskaniu przez dziecko pełnoletniości. Uszczegółowieniem tego obowiązku jest przepis art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że dopiero uznanie, iż ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny nie jest w stanie ponieść się kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 stycznia 2011 r., sygn. akt I OZ 979/10, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). W przypadku badania przesłanek przyznania prawa pomocy uwzględnienia wymaga całokształt sytuacji wnioskodawcy, na którą wpływ mogą mieć także inne osoby (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt II FZ 84/13, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Wnioskodawca nie przedstawił w sposób wyczerpujący sytuacji materialnej i finansowej rodziców, na których utrzymaniu pozostaje, nie wykonał bowiem zarządzenia referendarza sądowego z dnia 12 lipca 2018 r. Jednocześnie według oświadczenia wnioskodawcy zawartego w treści wniosku rodzice jego osiągają dochód netto [...] zł miesięcznie, ponosząc przy tym wydatki w wysokości [...] zł miesięcznie, w tym z tytułu kredytów hipotecznych w wysokości [...] zł oraz wydatków mieszkaniowych w wysokości [...] zł. Wnioskodawca powołując się na swą trudną sytuację finansową, nie udzielił pełnych wyjaśnień w powyższym zakresie, czym uniemożliwił uwzględnienie przedmiotowego wniosku o przyznanie mu prawa pomocy. Orzekanie na podstawie niekompletnych danych nie jest możliwe, ani dopuszczalne. Brak jest bowiem podstaw, aby w oparciu o złożone we wniosku oświadczenia, stwierdzić, czy wnioskodawca nie jest w stanie, nawet przy wsparciu osób wspólnie z nim gospodarujących, ponieść kosztów postępowania. Wątpliwości w tym zakresie są nadto uzasadnione okolicznością uiszczenia w niniejszej sprawie kwoty 300 zł wpisu sądowego, w tym wpłaty 200 zł w ciężar rachunku ojca wnioskodawcy – J. B., oraz 100 zł listem poleconym przez wnioskodawcę. Powyższe oznacza, że wnioskodawca był w stanie ponieść koszty sądowe powstałe na obecnym etapie postępowania. Wyjaśnić należy w tym miejscu, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowane tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. Wskazać ponadto należy, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie. W sprawach o przyznanie prawa pomocy referendarz nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane uniemożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego, nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 listopada 2007r., sygn. akt I GZ 235/07, z dnia 25 listopada 2010 r., sygn. akt I GZ 371/10, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). W świetle powyższych okoliczności uznano, że brak jest podstaw do przyznania wnioskodawcy prawa pomocy, nie wykazał bowiem w sposób nie budzący wątpliwości, że spełnia przesłanki określone w art. 246 p.p.s.a. Na podstawie posiadanych informacji nie można jednoznacznie stwierdzić, czy wnioskodawca przy pomocy wspólnie z nim gospodarujących rodziców nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Z uwagi na powyższe referendarz sądowy, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.