III SA/Gd 498/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "A" B. K. Spółki jawnej z siedzibą w K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 8 kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie cła antydumpingowego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie z kosztów sądowych. Wnioskiem z dnia 20 sierpnia 2013 r. "A" B. K. Spółka jawna z siedzibą w K. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 25 października 2013 r. odmówiono ww. podmiotowi przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. "A" B. K. Spółka jawna z siedzibą w K. (dalej: "spółka") wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego. W uzasadnieniu podniosła, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Majątek jakim dysponuje (głównie maszyny) jest niezbędny do prowadzenia bieżącej działalności i wyzbycie się go będzie zagrażać istnieniu spółki. Zaznaczyła, że większość środków pieniężnych zgromadzonych na rachunkach jest w walucie obcej. Są one przeznaczone na regulowanie zobowiązań z tytułu zakupu towaru; nie można ich traktować jako lokaty czy oszczędności. Kwoty na rachunkach złotowych są mniejsze niż kwota wpisu sądowego w niniejszej sprawie. W bieżącej działalności spółka posiłkuje się debetem w rachunku na kwotę 1.876.347,95 zł. Z samych przychodów nie zdołałaby utrzymać swojej działalności. Wartości aktywów trwałych jak i obrotowych nie można rozpatrywać w oderwaniu od zobowiązań. W aktywach obrotowych są należności, jeszcze nie uiszczone przez kontrahentów oraz towary, które dopiero mają być zbyte. Zapasy magazynowe zaś nie są łatwe do sprzedaży – spółka ma problemy z ich zbyciem i cały czas czyni o to starania. Zdaniem spółki nie ma ona dostatecznych środków na pokrycie wpisu, zaś większość środków finansowych, to środki wirtualne. Do sprzeciwu została dołączona historia operacji bankowych w dolarach amerykańskich. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W świetle art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej: "p.p.s.a." prawo pomocy w zakresie częściowym (poprzez zwolnienie od kosztów sądowych) obejmować może zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Z kolei w myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy jednostka ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zatem przyznanie prawa pomocy może nastąpić, gdy strona wykaże, że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie przez nią pełnych kosztów postępowania. Stwierdzić przy tym należy, iż dla oceny istnienia przesłanki do przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. ma znaczenie nie tylko sytuacja finansowa danego podmiotu na dzień wniesienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, czy nawet skargi do sądu, ale także sytuacja we wcześniejszym okresie i na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy na poczet postępowania sądowego i jej aktualnych możliwości płatniczych (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 9 października 2008 r., sygn. akt I SA/Po 825/08, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze powyższe należy wskazać, że koszty sądowe w przedmiotowej sprawie kształtują: - wpis od skargi wynoszący 1% wartości przedmiotu zaskarżenia czyli w realiach sprawy 13.214 zł (§ 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.); - ewentualny wpis od skargi kasacyjnej wynoszący połowę wpisu od skargi (§ 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.); - ewentualny wpis od zażalenia na postanowienie wynoszący 100 zł (§ 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.); - ewentualna opłata kancelaryjna w kwocie 100 zł pobierana za doręczenie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem w sytuacji, gdy orzeczenia nie uzasadnia się z urzędu (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych; Dz. U. Nr 221, poz. 2192). Ze złożonego oświadczenia o majątku i dochodach wynikało, że kapitał zakładowy spółki wynosi 800.000 zł. Wartość środków trwałych spółki według bilansu za ostatni rok wynosi 650.148,83 zł. W 2012 r. spółka osiągnęła stratę w wysokości 1.492.842,76 zł. Na rachunkach bankowych spółki (na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy) znajdowało się: - na rachunku prowadzonym w walucie krajowej – minus 1.876.347,95 zł; - na rachunku prowadzonym w walucie krajowej - 8.762,72 zł; - na rachunku prowadzonym w walucie krajowej – 830,58 zł; - na rachunku prowadzonym w USD – 38.237,33 USD; - na rachunku prowadzonym w EURO – 298,77 EURO. Uzasadniając złożony wniosek spółka wskazała, że miesięczne zobowiązania wynoszą około 1.300.000 zł. Największą wartość stanowią zobowiązania z tytułu zakupu towarów, które muszą być nabywane w określonej ilości w celu utrzymywania zapasów magazynowych. Utrzymanie zapasów umożliwia spółce osiąganie przychodów pozwalających na jej bieżące funkcjonowanie. Ponadto spółka spłaca zobowiązania kredytowe oraz raty cła antydumpingowego na rzecz izby celnej. Rok 2012 r. spółka zamknęła stratą. Do wniosku o przyznanie prawa pomocy spółka dołączyła: - dokument w przedmiocie potwierdzenia sald na rachunkach bankowych na dzień 31 grudnia 2012 r.; - zestawienie miesięcznych zobowiązań obciążających spółkę; - sprawozdanie finansowe za rok 2012 (wraz z bilansem i rachunkiem zysków i strat). Celem weryfikacji danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 29 lipca 2013 r. spółka została wezwana do przedłożenia następujących dokumentów: a) odpisów zeznań podatkowych składanych przez spółkę za lata 2011 i 2012; b) deklaracji VAT-7 składanych przez spółkę za miesiące kwiecień - czerwiec 2013 r.; c) dokumentów księgowych obrazujących wysokość przychodu i dochodu (lub straty) za okres ostatnich trzech miesięcy; d) kserokopii dokumentów potwierdzających wysokość miesięcznych zobowiązań obciążających spółkę z tytułu zawartych umów leasingu, kredytów, opłat za media, obsługę księgową, BHP i informatyczną; e) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez spółkę rachunków bankowych (w tym wyciągów z kont i lokat dewizowych) obrazujących historię i salda tych rachunków (wpłaty, wypłaty) w okresie ostatnich trzech miesięcy; f) oświadczenia, czy z majątku spółki prowadzona jest aktualnie egzekucja sądowa bądź administracyjna - a jeżeli tak - do przedłożenia wszelkich dokumentów obrazujących jej stan i dokonane czynności egzekucyjne; g) oświadczenia, czy spółka posiada wymagalne zobowiązania wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, urzędu skarbowego, banków, kontrahentów, dostawców mediów oraz innych podmiotów, których nie spłaca - a jeżeli tak - do przedłożenia wszelkich dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia; h) oświadczenia, czy spółka posiada przysługujące jej wymagalne i niesporne wierzytelności wobec kontrahentów i innych podmiotów - a jeżeli tak - do przedłożenia wszelkich dokumentów obrazujących aktualny stan tych wierzytelności. W dniu 17 czerwca 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wpłynęły: - deklaracje podatkowe wspólników spółki PIT 36 L złożone za lata 2011–2012; - deklaracje VAT–7 za miesiące kwiecień - czerwiec 2013 r.; - sprawozdanie o przychodach, kosztach i wyniku finansowym oraz o nakładach na środki trwałe w II kwartale 2013 r.; - oświadczenie w przedmiocie zobowiązań na koniec lipca 2013 r. wynoszących 4.207.547,91 zł; - oświadczenie w przedmiocie stanu należności na koniec lipca 2013 r. wynoszących 2.451.478,53 zł; - oświadczenie w przedmiocie płatności należności względem podmiotów trzecich; - kserokopie decyzji Dyrektora Izby Celnej z dnia 12 marca 2013 r. (jedna decyzja) i z dnia 31 lipca 2013 r. (dwie decyzje) w przedmiocie rozłożenia na raty spłat cła antydumpingowego obciążającego spółkę - faktury VAT za usługi i towary nabywane przez spółkę w okresie maj – lipiec 2013 r.; - wydruki obrazujące historię operacji na rachunkach bankowych prowadzonych dla spółki. Z przedstawionych dokumentów wynika, że wartość aktywów trwałych na koniec II kwartału 2013 r. wynosiła 580.000 zł. Z kolei wartość aktywów obrotowych, w tym zapasów i towarów wynosiła 5.078.000 zł. W okresie 1 kwietnia – 30 czerwca 2013 r. spółka uzyskała przychody netto wynoszące 5.229.000 zł i wygenerowała zysk netto w wysokości 603.000 zł. Z oświadczenia datowanego na dzień 22 sierpnia 2013 r. wynikało ponadto, że zobowiązania względem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, urzędu skarbowego, urzędu celnego i banków regulowane są terminowo. Względem spółki nie jest prowadzone jakiekolwiek postępowanie egzekucyjne. Wszelkie zobowiązania spółka stara się regulować w terminie, w miarę możliwości płatniczych. Należności od kontrahentów i innych podmiotów wpłacane są z kolei regularnie, przy czym okres opóźnień w ostatnim czasie zwiększył się i wynosi średnio od 45 do 60 dni. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 19 września 2013 r. wezwano spółkę do przedłożenia dodatkowych dokumentów, t.j.: - dokumentów obrazujących wysokość wszystkich miesięcznych dochodów brutto wspólników spółki i ich współmałżonków w okresie ostatnich 6 miesięcy; - dokumentów obrazujących stan majątkowy ww. osób, w tym posiadane przez wspólników i ich współmałżonków nieruchomości, przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro oraz zarejestrowane na ww. osoby pojazdy mechaniczne (z podaniem ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); - wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wspólników spółki i ich współmałżonków osobistych rachunków bankowych (w tym kont i lokat dewizowych), na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; - dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania wspólników i ich współmałżonków (utrzymanie posiadanych nieruchomości, opłaty za energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, telefon, inne). W dniu 21 października 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wpłynęły: - podpisane przez pełnomocnika spółki oświadczenie w przedmiocie uzyskiwanych przychodów oraz nieruchomości posiadanych przez wspólników i ich współmałżonków; - kserokopie decyzji wydanych przez Zakładu Ubezpieczę Społecznych w przedmiocie waloryzacji świadczeń emerytalnych przysługujących B. K. (wspólnikowi spółki) oraz jego żonie H. K.; - kserokopia decyzji wydanej przez Zakładu Ubezpieczę Społecznych w przedmiocie waloryzacji świadczeń emerytalnych przysługujących W. K. (wspólnikowi spółki); - umowa najmu lokalu mieszkalnego, której stroną jest A. K. (wspólnik spółki); - zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu L. K. (żony wspólnika); - umowa najmu lokalu mieszkalnego, której stroną jest F. S. (wspólnik spółki); - podsumowanie księgi przychodów i rozchodów za okres 1 stycznia – 30 września 2013 r. obrazujące uzyskiwanie przez K. S. (żonę wspólnika) przychodów z tytułu działalności gospodarczej. Mając na uwadze okoliczności związane z sytuacją majątkową spółki Sąd uznał, że nie wykazała ona zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. W szczególności nie wykazała, że nie ma środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Należy podkreślić, że spółka prowadzi działalność gospodarczą w znacznych rozmiarach, zatrudnia kilkadziesiąt osób, generuje określone przychody i na bieżąco reguluje wszystkie wymagalne należności. Wynikająca z dokumentów strata wspólników w zakresie prowadzonej przez nich działalności gospodarczej za 2012 r. nie oznacza automatycznego braku jakichkolwiek środków finansowych. Strata ta jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami. Ponoszone przez ww. osoby koszty są związane z prowadzoną działalnością gospodarczą i stanowią jej naturalną konsekwencję. Z przedstawionych dokumentów wynika, że spółka posiada majątek o znacznej wartości, którego składniki może w określony sposób spieniężyć przeznaczając uzyskane środki na zaspokojenie kosztów niniejszego postępowania. Chodzi zwłaszcza o zapasy magazynowe. Ponadto w momencie zaskarżenia decyzji organu spółka dysponowała środkami pieniężnymi zdeponowanymi na rachunkach bankowych prowadzonych w walucie polskiej i obcej. Były one wystarczające na opłacenie wpisu. Oceny sytuacji majątkowej spółki nie zmienia fakt, że na koniec II kwartału 2013 r. spółka posiadała zobowiązania krótkoterminowe w kwocie 3.879.000 zł, w tym m.in. z tytułu dostaw i usług w wysokości 1.405.000 zł, z tytułu podatków, ceł, ubezpieczeń i innych świadczeń w wysokości 631.000 zł oraz z tytułu kredytów i pożyczek w wysokości 1.789.000 zł. Posiadała bowiem należności krótkoterminowe w kwocie 2.801.000 zł, w tym m.in. z tytułu dostaw i usług w wysokości 2.783.000 zł, aktywa obrotowe w wysokości 5.078.000 zł oraz środki i inne aktywa pieniężne w wysokości 52.000 zł. W orzecznictwie podkreśla się, że podmiot dysponujący majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość należnego wpisu nie mieści się w hipotezie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2013 r., sygn. akt II FZ 227/13, LEX nr 1310076 oraz postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 listopada 2004 r., sygn. akt FZ 463/04 Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Co istotne, spółka wykazuje płynność finansową i przeciwko spółce nie toczy się jakiekolwiek postępowanie egzekucyjne. Ponadto w sytuacji, gdy spółka jawna nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego, to ze względu na odpowiedzialność wspólników spółki, określoną w art. 22 § 2 ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (t.j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 1030), należy przy ocenie zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy badać sytuację majątkową samych wspólników. Mając na uwadze istotę ww. analizy wezwano pełnomocnika spółki do przedłożenia kompleksowej dokumentacji obrazującej stan majątkowy wspólników, w tym posiadane przez nich środki finansowe. Wezwanie to zostało wykonane w sposób selektywny, gdyż do akt sprawy nie przedłożono istotnych z punktu widzenia oceny sytuacji majątkowej wspólników wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wspólników spółki i ich współmałżonków osobistych rachunków bankowych (w tym kont i lokat dewizowych), na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy. Pomimo selektywnego wykonania zarządzenia zauważyć należy, że wszyscy wspólnicy "A" B. K. Spółka jawna z siedziba w K. posiadają nieruchomości o znacznej wartości otrzymując niezwiązane z działalnością spółki dodatkowe, stałe dochody (świadczenia emerytalne, dochody z tytułu najmu). Niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów, względnie wykonanie określonego wezwania w sposób wybiórczy uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej spółki. Podsumowując należy stwierdzić, że spółka nie dostarczyła wszystkich dokumentów o które była wzywana, a ponadto ze zgromadzonych dokumentów wynika, iż jej zasoby finansowe i majątkowe pozwalają na uiszczenie wpisu i dalszych kosztów. W odniesieniu do zarzutów sprzeciwu można dodać, że skarżąca za okres od 1 kwietnia do dnia 30 czerwca 2013 r. wygenerowała zysk netto w wysokości 603.000 zł i wnosząc skargę do sądu administracyjnego winna zabezpieczyć stosowne środki na opłacenie wpisu. Nawet w dacie wniesienia skargi posiadała wystarczające środki na rachunkach bankowych. Nie można uznać, jak chce spółka, że jej zobowiązania wynikające z bieżącej działalności mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami wynikającymi z prowadzenia niniejszego postępowania sądowoadminstracyjnego, zwłaszcza jeżeli porówna się kwoty zobowiązań i kosztów sądowych. Sąd pragnie zwrócić uwagę, że stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 marca 2012 r., sygn. akt II FZ 199/12, LEX nr 1123054). W ocenie Sądu skala prowadzonej działalności gospodarczej przez skarżącą jest na tyle duża, że uiszczenie kosztów postępowania nie zagraża jej istnieniu, a nawet nie stanowi zagrożenia dla jej sytuacji finansowej i majątkowej. Przyznanie prawa pomocy w rozpatrywanej sprawie byłoby nieuzasadnionym przywilejem udzielonym skarżącej. Sąd podziela pogląd wyrażony w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 2008 r. (sygn. akt I OZ 208/08, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl), że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego. Z powyższych względów na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji.