III SA/Gd 5/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Paweł Mierzejewski po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. M. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody z dnia 5 listopada 2013 r. znak [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego postanawia odmówić wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy. Wnioskiem zawartym w skardze, uzupełnionym następnie na urzędowym formularzu PPF w dniu 15 stycznia 2014 r., skarżąca W. M. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W świetle złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym wnioskodawczyni prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Z kolei w świetle oświadczenia o majątku i dochodach oraz dokumentów nadesłanych w następstwie zarządzenia referendarza sądowego z dnia 21 stycznia 2014 r. wnioskodawczyni nie posiada nieruchomości, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Źródłem jej dochodu jest świadczenie emerytalne wynoszące 1.611,21 zł netto miesięcznie. Miesięczne, udokumentowane koszty utrzymania wnioskodawczyni (z tytułu czynszu najmu lokalu, opłaty za wodę, opłaty za energię elektryczną, opłaty za świadczenia telekomunikacyjne) wynoszą około 800 zł. Wnioskodawczyni spłaca ponadto zaciągnięty kredyt gotówkowy (saldo na dzień 12 lutego 2014 r. – 6.438,47 zł; rata około 250 zł miesięcznie) oraz zadłużenie na karcie kredytowej z przyznanym limitem 3.000 zł. Saldo rachunku bankowego należącego do wnioskodawczyni na dzień 12 lutego 2014 r. wynosiło 523,40 zł. W tym stanie uznano, co następuje: W myśl art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Powyższa regulacja normatywna oznacza, że to na stronie wnoszącej o przyznanie prawa pomocy spoczywa wyłączny ciężar wykazania okoliczności przemawiających za uwzględnieniem jej wniosku. Co oczywiste, rozpatrujący wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz nie może sytuacji majątkowej i dochodowej wnioskodawcy domniemywać. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (a więc obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu) ma charakter wyjątkowy i winno być stosowane wyłącznie w przypadkach podmiotów charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną. Do takich podmiotów należą osoby dotknięte ubóstwem, korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej czy też bezrobotne bez prawa do zasiłku (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 179/12: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Analiza ww. okoliczności faktycznych przemawia za uznaniem, że skarżąca nie spełnia ustawowo określonych przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Po pierwsze należy wskazać, że wnioskodawczyni osiąga dochód miesięczny w kwocie 1611,21 zł netto a więc znacznie przekraczający obecne koszty postępowania sądowego, które na obecnym etapie zamykają się kwotą 100 zł stanowiącą wysokość ewentualnego wpisu od wniesionej skargi. Ww. stały dochód przy racjonalnym gospodarowaniu winien pozwolić na poniesienie wpisu od skargi, który na obecnym etapie postępowania jest jedyną opłatą sądową obciążającą skarżącą (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lipca 2013 r., sygn. akt II OZ 604/13; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Wnioskodawczyni zgodnie z przesłanym wyciągiem posiada nadto określone środki pieniężne na rachunku bankowym, a z dokumentów zgromadzonych w aktach nie wynika aby rachunek bankowy był w jakikolwiek sposób zajęty bądź zabezpieczony. Udokumentowane wydatki konieczne wynoszą z kolei około 800 zł miesięcznie. Zestawiając ww. kwotę oraz kwotę wydatków na wyżywienie i środki czystości (535 zł) z kwotą uzyskiwanego dochodu należy uznać, że wnioskodawczyni cały czas posiada określoną nadwyżkę, która może być przeznaczona na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania. Okoliczność spłacania zaciągniętego kredytu oraz zobowiązań wynikających z posiadania karty kredytowej nie może z kolei przesądzać o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy nie tyle istotna jest bowiem wysokość deklarowanych przez stronę wydatków, co kwota wydatków uznawanych za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb i prawidłowego funkcjonowania. Tymczasem istnienie wydatków o charakterze kredytowym, nie uzasadnia twierdzenia, iż są to wydatki, którym należy przyznać bezwzględne pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Jak wskazano powyżej, instytucja prawa pomocy jest skierowana do osób najuboższych - obiektywnie pozbawionych możliwości uzyskania środków na ww. cel z jakichkolwiek źródeł. Na tym tle nie sposób więc przyjąć, aby uprawnione i społecznie usprawiedliwione było kredytowanie przez Skarb Państwa postępowań sądowych osób obciążonych ciężarem spłaty zobowiązań kredytowych. Odnosząc się z kolei do żądania ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z urzędu należy wskazać, że przyznanie prawa pomocy przez ustanowienie adwokata na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego nie jest warunkiem koniecznym dla skutecznego rozpoznania złożonej przez wnioskodawczynię skargi. Postępowanie przed sądem pierwszej instancji nie jest bowiem obwarowane przymusem adwokacko – radcowskim. Ponadto sąd pierwszej instancji ocenia zaskarżony akt (w tym wypadku decyzję administracyjną) biorąc pod uwagę wszelkie ewentualne uchybienia, a nie tylko te wskazywane przez podmiot skarżący czy ustanowionego pełnomocnika (vide: art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Na prawidłowość stanowiska, że dla oceny udzielenia prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika ma znaczenie etap postępowania sądowoadministracyjnego zwraca uwagę w swoim orzecznictwie Naczelny Sąd Administracyjny (zob. w tej materii: postanowienia z dnia 19 maja 2011 r. i z dnia 26 października 2011 r. - sygn. akt II GZ 245/11 i II FZ 509/11; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia odmawiając przyznania prawa pomocy w żądanym przez wnioskodawczynię zakresie.