III SA/Gd 530/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Felicja Kajut, Sędziowie Sędzia NSA Anna Orłowska, Sędzia WSA Jolanta Sudoł (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Kinga Czernis, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 września 2015 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego [...] z dnia 8 maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie zmiany kategorii zdolności do służby wojskowej oddala skargę. Decyzją z dnia 8 maja 2015 r., nr [...] Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego, utrzymał w mocy decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień z dnia 7 kwietnia 2015 r., nr [...] wydaną w przedmiocie odmowy skierowania J. K. na wojskową komisję lekarską w celu ponownego określenia jego zdolności do czynnej służby wojskowej. Decyzja została wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 24 ust. 2, art. 29 ust. 3a, art. 30a ust. 1 pkt 3, art. 30a ust. 4 i 5 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony RP (Dz. U. z 2015 r., poz. 144 ze zm.) w zw. z art. 1 pkt. 10 ustawy z dnia 29 października 2003 r. o zmianie ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 210 poz. 2036 ze zm.) i § 38 ust. 1 pkt. 3 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 czerwca 1992 r. w sprawie zasad określania zdolności do czynnej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. z 1992 r. Nr 57, poz. 278 ze zm.). W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że w dniu 30 marca 2015 r. J. K. (dalej: strona, skarżący) zwrócił się do Wojskowego Komendanta Uzupełnień z wnioskiem o zmianę kategorii zdolności do służby wojskowej, z posiadanej D, na kategorię E, co oznacza skierowanie na ponowną komisję lekarską w celu zmiany posiadanej kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej. W trakcie postępowania wyjaśniającego ustalono, że skarżący orzeczeniem Nr [...] Rejonowej Komisji Poborowej Nr [...] w [...] z dnia 11 kwietnia 1989 r., otrzymał kategorię zdolności do służby wojskowej A-3. Powyższa kategoria zdolności do służby wojskowej przepisami art. 1 pkt 10 ustawy z dnia 29 października 2003 r. o zmianie ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz zmianie niektórych innych ustaw i § 38 ust. 1 pkt. 3 w/w rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej została zmieniona na kategorię zdolności do czynnej służby wojskowej D. Oznacza to, że skarżący jest niezdolny do czynnej służby wojskowej w czasie pokoju. Zgodnie z art. 29 ust. 3a ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP w czasie pokoju nie kieruje się do wojskowej komisji lekarskiej osoby, wobec której wydano ostateczne orzeczenie ustalające kategorię zdolności do czynnej służby wojskowej D lub E. W związku z powyższym Wojskowy Komendant Uzupełnień w/w decyzją z dnia 7 kwietnia 2015 r. odmówił skierowania J. K. na wojskową komisję lekarską w celu ponownego określenia jego zdolności do czynnej służby wojskowej. Strona odwołała się od powyższej decyzji. W odwołaniu skarżący szczegółowo opisał stan swojego zdrowia, z którego wywodzi, że powinien mieć kategorią zdolności E. Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego utrzymując w mocy decyzję organu niższej instancji opisał dotychczasowy przebieg postępowania i powtórzył argumentację Wojskowego Komendanta Uzupełnień wskazując jednocześnie na brak podstawy prawnej skierowania strony na wojskową komisję lekarską. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku J. K., domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i skierowania go na badania lekarskie celem zweryfikowania jego kategorii. Skarżący ponownie opisał stan swojego zdrowia. Ponadto skarżący stwierdził, że nigdy w wojsku nie był i nie był w czynnej służbie wojskowej, jedynie w służbie w Oddziałach Obrony Cywilnej, gdzie odsłużył zaledwie 3 miesiące, zwolniono go gdyż był jedynym żywicielem rodziny, nie nadaje się do wojska w czasie pokoju, a tym bardziej w czasie wojny. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Wskazać nadto trzeba, że po myśli art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego z dnia 8 maja 2015 r., nr [...], utrzymująca w mocy rozstrzygnięcie Wojskowego Komendanta Uzupełnień z dnia 7 kwietnia 2015 r., nr [...] w sprawie odmowy skierowania J. K. do wojskowej komisji lekarskiej w celu ponownego określenia jego zdolności do czynnej służby wojskowej. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczpospolitej Polskiej (Dz. U. z 2015 r., poz. 144 ze zm.), zwanej dalej "ustawą". Jak wynika z akt sprawy wnioskiem z dnia 30 marca 2015 r. J. K. zwrócił się o zmianę posiadanej kategorii wojskowej D na kategorię E (z uwagi na pogorszenie się stanu zdrowia). Stan faktyczny sprawy był bezsporny. Poza sporem w niniejszej sprawie było, że J. K. posiada kategorię wojskową D. Przedmiotowa okoliczność nie była kwestionowana w toku postępowania i wynika z ustaleń dokonanych przez organy. Ponadto, organy nie kwestionowały opisanego i przedstawionego we wniosku aktualnego stanu zdrowia strony. Zgodnie z art. 30a ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy kategoria D oznacza - niezdolny do czynnej służby wojskowej, o której mowa w pkt 1, w czasie pokoju, zaś kategoria E oznacza - trwale i całkowicie niezdolny do czynnej służby wojskowej, o której mowa w pkt 1, w czasie pokoju oraz w czasie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadzała się do udzielenia odpowiedzi na pytanie czy w aktualnym stanie prawnym skarżący może domagać się zamiany posiadanej kategorii D na kategorię E i czy tym samym organy były uprawnione do odmowy skierowania skarżącego do wojskowej komisji lekarskiej. Na wstępie stwierdzić należy, że generalnie organom orzekającym w niniejszej sprawie przysługują kompetencje do kierowania osób na badania celem wydania orzeczenia o zdolności do czynnej służby wojskowej. Jednakże z woli ustawodawcy stosownie do art. 29 ust. 3a ustawy w czasie pokoju nie kieruje się do wojskowej komisji lekarskiej osoby, wobec której wydano ostateczne orzeczenie ustalające kategorię zdolności do czynnej służby wojskowej D albo E. Również nie jest możliwe skierowanie takiej osoby do powiatowej komisji lekarskiej, o czym stanowi art. 28 ust. 4c ustawy, zgodnie z którym do powiatowej komisji lekarskiej nie kieruje się osób, wobec których wydano ostateczne orzeczenie ustalające kategorie niezdolności D lub E. Tymczasem wobec skarżącego taka właśnie kategoria D została ustalona. Zgodnie z art. 26 ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP, określenie zdolności do czynnej służby wojskowej osób stawiających się do kwalifikacji wojskowej należy do powiatowych i wojewódzkich komisji lekarskich. Od tej zasady wyjątek przewiduje art. 29 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym wojskowe komisje lekarskie są właściwe do orzekania o zdolności do czynnej służby wojskowej osób o nieuregulowanym stosunku do służby wojskowej w okresie, kiedy nie urzęduje powiatowa komisja lekarska, żołnierzy pełniących czynną służbę wojskową, żołnierzy rezerwy, osób przeniesionych do rezerwy niebędących żołnierzami rezerwy, innych osób podlegających ze względu na wiek obowiązkowi służby wojskowej, które zgłosiły się ochotniczo do jej odbywania. Należy także podnieść, że zgodnie z przepisem art. 28 ust. 4 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP w brzmieniu obowiązującym przed zmianami wprowadzonymi w ustawie o powszechnym obowiązku obrony RP ustawą z dnia 24 października 2008 r. o zmianie ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz.U. Nr 206, poz. 1288) oraz ustawą z dnia 9 stycznia 2009 r. o zmianie ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 22, poz. 120), ostateczne orzeczenie o zdolności do czynnej służby wojskowej mogło być w każdym czasie zmienione przez powiatową komisję lekarską z urzędu albo na wniosek poborowego lub wojskowego komendanta uzupełnień, jeżeli w stanie zdrowia poborowego nastąpiły istotne zmiany. Nie ulegało wątpliwości, iż przepis ten dotyczył każdej osoby, która stawała przed komisją lekarską, była jako strona adresatem decyzji tej komisji, bez względu na treść rozstrzygnięcia zawartego w decyzji, a więc także osoby, która z uwagi na zmianę okoliczności (zmiana stanu zdrowia) ubiegała się o ponowne badanie w celu uzyskania prawa do odbywania służby wojskowej. Takie stanowisko dominowało w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. np. wyroki: NSA z dnia 28 lutego 2007r., sygn. akt II OSK 1530/06, Lex nr 344521, WSA w Warszawie z dnia 11 grudnia 2008r., sygn. akt II SA/Wa 1369/08, WSA w Poznaniu z dnia 3 czerwca 2009r., sygn. akt IV SA/Po 206/09, oba zamieszczone w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Ponieważ żadna z wymienionych w art. 30a ustawy powszechnym obowiązku obrony RP kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej nie została wyłączona z możliwości domagania się jej zmiany na skutek zmiany stanu zdrowia (dotyczyło to także podmiotu, który otrzymał kategorię E lub D). Jednakże na skutek zmian dokonanych wyżej wskazanymi ustawami zmieniającymi, zmianie uległy przepisy art. 28 ust. 4-4d. Zatem od dnia 11 lutego 2009 r., czyli od daty wejścia w życie ustawy z dnia 9 stycznia 2009 r. o zmianie ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 22, poz. 120), która ustaliła ostateczne brzmienie tych przepisów, tylko ostateczne orzeczenie o zdolności do czynnej służby wojskowej ustalające kategorię zdolności do czynnej służby wojskowej A lub B może być zmienione przez powiatową komisję lekarską z urzędu albo na pisemny wniosek osoby stawiającej się do kwalifikacji wojskowej lub wojskowego komendanta uzupełnień, jeżeli stan zdrowia tej osoby uległ istotnej zmianie (ust. 4). W takim wypadku o wszczęciu z urzędu postępowania zawiadamia się wojskowego komendanta uzupełnień oraz osobę stawiającą się do kwalifikacji wojskowej (ust. 4a). Wniosek o zmianę kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej A lub B składa się za pośrednictwem wojskowego komendanta uzupełnień. Do wniosku osoba stawiająca się do kwalifikacji wojskowej dołącza zaświadczenie lekarskie stwierdzające zmiany w jej stanie zdrowia, jakie nastąpiły od dnia ostatniego orzeczenia ustalającego kategorię zdolności do czynnej służby wojskowej (ust. 4b). Natomiast do powiatowej komisji lekarskiej jak już wskazano obecnie nie kieruje się osób, wobec których ustalano kategorię zdolności do czynnej służby wojskowej D lub E (ust. 4c). Wobec tych osób, dla których ustalono kategorię zdolności do czynnej służby wojskowej D lub E, przewodniczący powiatowej komisji lekarskiej wszczyna z urzędu postępowanie w sprawie zmiany kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej, jeżeli ostateczne orzeczenie o stopniu zdolności tych osób do czynnej służby wojskowej zostało wydane z naruszeniem przepisów prawa. O wszczęciu tego postępowania powiadamia się wojskowego komendanta uzupełnień oraz osobę stawiającą się do kwalifikacji wojskowej (ust. 4d). Powyższa zmiana przepisów wprowadziła zróżnicowanie sytuacji prawnej osób ubiegających się o zmianę kategorii przydatności do służby wojskowej ze względu na rodzaj kategorii przydatności ustalonej wobec nich uprzednio decyzją ostateczną. Inny tryb przewidziano dla osób legitymujących się kategorią A lub B, a inny - dla osób legitymujących się kategorią D lub E. Zgodnie z obowiązującymi unormowaniami wniosek zainteresowanego może być skutecznym narzędziem zmiany ostatecznego orzeczenia ustalającego kategorię zdolności do służby wojskowej A lub B. Natomiast osobom, wobec których ustalono kategorię zdolności do czynnej służby wojskowej D lub E ustawa odmawia prawa skierowania skutecznego wniosku o zmianę tego orzeczenia do powiatowej komisji lekarskiej. Natomiast orzekanie o zdolności do czynnej służby wojskowej przez wojskowe komisje lekarskie według przepisu art. 29 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP uzależnia skierowanie na badania w celu zmiany kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej od przesłanki potrzeb uzupełnieniowych sił zbrojnych. Ponadto, przepis art. 29 ust. 3a powołanej ustawy w odniesieniu do osób, którym ustalono kategorię zdolności do czynnej służby wojskowej D lub E, nie upoważnia wojskowych komisji lekarskich do ponownego orzekania w czasie pokoju, zarówno na wniosek zainteresowanej osoby, jak i z urzędu o zdolności do czynnej służby wojskowej. Powołane wyżej przepisy mają charakter kategoryczny i wyłączają możliwość zmiany kategorii na inną wobec osób, co do których w przeszłości ustalono kategorię zdolności do służby wojskowej D i E, nie pozostawiając organowi żadnej sfery uznania co do możliwości innego rozstrzygnięcia. Tym samym to decyzja ustawodawcy rozstrzygnęła, że osoby, co do których orzeczono niezdolność do służby wojskowej, i ustanowiono dla nich kategorię D i E, nie mają już prawnej możliwości ponownej weryfikacji kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej. Równocześnie, obecnie przyjęte rozwiązanie ustanawia spójny system. Jak bowiem wskazuje analiza przepisów ustawy o powszechnym obowiązku obrony, a w szczególności art. 28 ust. 4 oraz 29 ust. 3a, osoby, co do których ustalono kategorię D lub E, nie mogą ponownie stanąć zarówno przed powiatową, jak i przed wojskową komisją lekarską. Rozwiązanie powyższe stanowiło przejaw uszczegółowienia działalności i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich i ich relacji z wojskowym komendantem uzupełnień oraz miało na celu przyspieszenie procesu profesjonalizacji Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, co wiąże się z koniecznością przygotowania niezbędnych ilościowo i jakościowo stanów osobowych (por. uzasadnienie projektu ustawy z 16 czerwca 2008 r. o zmianie ustawy o powszechnym obowiązku obrony - druk sejmowy nr 660 Sejmu VI kadencji). Tak więc to świadoma decyzja prawodawcy wykluczyła możliwość ponownego orzekania o zdolności do pełnienia służby wojskowej w czasie pokoju przez osoby, którym przyznano kategorię D lub E. Mając powyższe na uwadze skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku orzekł na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.