III SA/Gd 555/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Adam Osik po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. K. z dnia 23 maja 2018 r. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 12 maja 2017 r., nr [...] w przedmiocie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych postanawia: odmówić zmiany prawomocnego postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 12 stycznia 2018 r., sygn. akt III SA/Gd 555/17. Prawomocnym postanowieniem z dnia 12 stycznia 2018 r., sygn. akt III SA/Gd 555/17 referendarz sądowy odmówił skarżącemu B. K. przyznania prawa pomocy w żądanym przez niego zakresie ustanowienia adwokata, umarzając jednocześnie postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych. W dniu 24 maja 2018 r. skarżący ponownie zwrócił się o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Z uzasadnienia wniosku oraz nadesłanych - na wezwanie referendarza sądowego z dnia 6 czerwca 2018 r. - dokumentów wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z rodzicami. W chwili obecnej osiąga dochód z prac dorywczych w wysokości 1500 zł miesięcznie, utrzymując się z pomocy rodziców. Posiada oszczędności w wysokości 1050 zł. Płaci alimenty w wysokości 850 zł miesięcznie. Żadnego majątku nie posiada. Wykazał nadto swe istniejące zadłużenie wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz innych podmiotów. Do akt sprawy skarżący dołączył oświadczenie, że nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej, nie posiada statusu osoby bezrobotnej, nie gospodaruje wspólnie z innymi żadnym domem, nie ponosi żadnych opłat za energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, wodę, odbiór nieczystości, telewizję, internet i inne związane z domem, w którym przebywa. Przedłożył nadto oświadczenie swych rodziców, E. i M. K., w którym podali oni, że skarżący zamieszkuje w ich domu przy ul. H. [...] w K. bez zobowiązania do jego utrzymywania. W tym stanie uznano, co następuje: Na wstępie należy wskazać, że z uwagi na treść art. 239 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) - dalej jako "p.p.s.a." wnioskodawca nie będzie miał obowiązku uiszczania kosztów sądowych (to jest opłat sądowych i wydatków), gdyż z ustawy wynika, że nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych strona skarżąca działanie organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Wnioskodawca w sprawie, w której skarży decyzję w przedmiocie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, jest zwolniony od ponoszenia kosztów sądowych. W świetle art. 249a p.p.s.a. postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się, jeżeli rozpoznanie wniosku stało się zbędne. Odnośnie żądania ustanowienia zawodowego pełnomocnika z urzędu uznano natomiast, że instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243 – 262 p.p.s.a. stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym (obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści ww. przepisu wynika, że to na podmiocie wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji materialnej i dochodowej uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Rozstrzygnięcie złożonego wniosku uzależnione jest zatem wyłącznie od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Przystępując do rozpoznania przedmiotowego wniosku w pierwszej kolejności wskazać trzeba, że kwestia przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata była już przedmiotem rozpoznania referendarza sądowego tutejszego sądu, który wniosek ten oddalił w pkt. 2. postanowienia z dnia 12 stycznia 2018 r. W wyniku rozpatrzenia sprzeciwu strony Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 2 marca 2018 r. utrzymał w mocy punkt drugi postanowienia referendarza sądowego co oznacza, że rozstrzygnięcie to jest prawomocne. Zgodnie zaś z treścią art. 170 p.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Wspomniana moc wiążąca orzeczenia w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, że dana kwestia kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2006, s. 365). Powyższe nie wyklucza jednak możliwości ponownego ubiegania się przez stronę o przyznanie prawa pomocy, z tym jednak wyjątkiem, że rozpatrzenie takiego wniosku następuje w trybie art. 165 p.p.s.a. Stosownie do tego przepisu postanowienia niekończące postępowania w sprawie (a do takich należy rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy) mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Innymi słowy odstąpienie od oceny powziętej we wcześniejszym prawomocnym postanowieniu może wchodzić w grę jedynie wtedy, gdy okoliczności stanowiące przesłankę danego rozstrzygnięcia uległy zmianie. Tym samym bez zmiany okoliczności sprawy nie można uchylić ani zmienić prawomocnego postanowienia. Przez zmianę okoliczności sprawy, należy zaś rozumieć zmianę okoliczności faktycznych, które legły u podstaw poprzednio wydanego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy należy założyć, że będą to nowe okoliczności świadczące o tym, iż sytuacja materialna wnioskodawcy uległa pogorszeniu w stosunku do stanu istniejącego w dacie wydania tegoż postanowienia, co wnioskodawca musiałby wykazać, zgodnie z regułami, jakimi rządzi się postępowanie w przedmiocie prawa pomocy. Uwzględniając powyższą argumentację oraz treść kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy stanął na stanowisku, że wniosek ten będący w istocie wnioskiem o zmianę prawomocnego postanowienia referendarza sądowego z dnia 12 stycznia 2018 r. nie zasługuje na uwzględnienie. Ocena ta jest skutkiem przyjęcia ustaleń faktycznych zawartych we wskazanym prawomocnym postanowieniu referendarza sądowego oraz treści ponownie złożonego wniosku. Treść złożonego obecnie wniosku jest w istocie tożsama z treścią wniosku złożonego pierwotnie. Skarżący nadal bowiem wskazuje, że utrzymuje się z prac dorywczych uzyskując dochód 1500 zł miesięcznie, wykazując przy tym jedynie swe zobowiązania alimentacyjne oraz zadłużenie wobec ZUS i innych podmiotów, bez wskazania jakichkolwiek innych kosztów utrzymania. Podkreśla przy tym, przedkładając na poparcie swych twierdzeń oświadczenie swych rodziców, że zamieszkuje wraz z nimi w ich domu, nie ponosząc jakichkolwiek kosztów jego utrzymania. Skarżący jednak nadal prezentuje postawę braku współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Zarzut ten dotyczy w szczególności braku złożenia dowodów na okoliczność sytuacji dochodowej, finansowej i majątkowej wspólnie ze skarżącym gospodarujących rodziców. W tym zakresie wyjaśnienia skarżącego nadal pozostają niekompletne. Z powyższych względów aktualna pozostaje ocena wyrażona w prawomocnym postanowieniu referendarza sądowego z dnia 12 stycznia 2018 r., że wnioskodawca żądając przyznania prawa pomocy winien wykazać nie tylko własną sytuację majątkową, ale również sytuację majątkową innych członków rodziny - domowników, którzy pozostają z nim we wspólnym gospodarstwie domowym bądź zobowiązani są do alimentacji (art. 252 p.p.s.a). Zgodnie z art. 87 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r.- Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r., poz. 682) rodzice i dzieci obowiązani są wpierać się wzajemnie. Ustawodawca w żaden sposób nie ograniczył czasu trwania tego obowiązku nałożonego na rodziców i dzieci, nie jest on w szczególności uwarunkowany sprawowaniem władzy rodzicielskiej. Występuje więc także po uzyskaniu przez dziecko pełnoletniości. Uszczegółowieniem tego obowiązku jest przepis art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że dopiero uznanie, iż ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny nie jest w stanie ponieść się kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 stycznia 2011 r., sygn. akt I OZ 979/10, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). W przypadku badania przesłanek przyznania prawa pomocy uwzględnienia wymaga całokształt sytuacji wnioskodawcy, na którą wpływ mogą mieć także inne osoby (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt II FZ 84/13, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Wnioskodawca powołując się na swą trudną sytuację finansową, nadal nie udzielił pełnych wyjaśnień w powyższym zakresie. Orzekanie na podstawie niekompletnych danych nie jest możliwe, ani dopuszczalne. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowane tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. Wskazać ponadto należy, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie. W sprawach o przyznanie prawa pomocy referendarz nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane uniemożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego, nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 listopada 2007r., sygn. akt I GZ 235/07, z dnia 25 listopada 2010 r., sygn. akt I GZ 371/10, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). W świetle powyższych okoliczności uznano, że brak jest podstaw do przyjęcia, że w sprawie doszło do zmiany okoliczności w rozumieniu art. 165 p.p.s.a. uzasadniających przyznanie stronie skarżącej prawa pomocy w żądanym zakresie. Z uwagi na powyższe referendarz sądowy, działając na podstawie art. 165 oraz art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.