III SA/Gd 613/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Adam Osik po rozpoznaniu w dniu 6 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 2 lipca 2018 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego postanawia: 1) umorzyć postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych; 2) odmówić wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata. Skarżąca K. S. złożyła na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy żądając zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Odnośnie stanu rodzinnego wnioskodawca oświadczyła, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem. Jest właścicielem domu jednorodzinnego o wartości szacunkowej [...] zł. Wnioskodawczyni oświadczyła, że posiada oszczędności zgromadzone na rachunku bankowym w wysokości [...] zł, Wśród przedmiotów wartościowych wymieniła samochód osobowy. Wnioskodawczyni nie pracuje, zaś jej mąż, z uwagi na niezdolność do pracy, uzyskuje dochód z tytułu renty w wysokości [...] zł miesięcznie. Jako swoje miesięczne zobowiązania wnioskodawczyni wymieniła koszty podatku od nieruchomości (413 zł w skali roku), energii elektrycznej (350 zł), wywozu nieczystości ( 45 zł), szamba (160 zł), telefonów (60 zł), telewizji (102 zł), ubezpieczenia (120 zł), wody (150 zł), lekarstw (100 zł). W tym stanie rzeczy uznano, co następuje: Zgodnie z art. 239 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – dalej jako "p.p.s.a." nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Niniejsza sprawa jest sprawą dotyczącą świadczenia pielęgnacyjnego. Powyższe oznacza, że skarżąca jest w niniejszej sprawie ustawowo zwolniony od ponoszenia kosztów sądowych, a zatem nie ma obowiązku ich uiszczania. W konsekwencji spełnione zostały przesłanki umorzenia postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych, o czym referendarz sądowy, działając na podstawie art. 249a w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji postanowienia. Odnośnie żądania ustanowienia zawodowego pełnomocnika z urzędu uznano natomiast, że instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243 – 262 p.p.s.a. stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym (obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści ww. przepisu wynika, że to na podmiocie wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji materialnej i dochodowej uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Rozstrzygnięcie złożonego wniosku uzależnione jest zatem wyłącznie od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W myśl art. 252 § 1 p.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z analizy złożonych w treści wniosku oświadczeń wynikało, że są one wystarczające do wydania orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy. Z tych względów zbędnym było kierowanie do wnioskodawczyni wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów w trybie art. 255 p.p.s.a. Z oświadczeń złożonych przez wnioskodawczynię wynikało bowiem, że posiada ona zgromadzone na rachunku bankowym oszczędności w wysokości [...] zł, a nadto w jej gospodarstwie domowym osiągany jest regularny dochód w wysokości [...] zł netto miesięcznie. Dochód ten pochodzi z renty przyznanej mężowi wnioskodawczyni z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Wnioskodawczyni wskazując, że część uzyskiwanego dochodu przeznaczana jest na zadeklarowane koszty utrzymania i zakup leków w łącznej wysokości około 1000 zł, nie wykazała, aby zachodziły jakiekolwiek trudności w regularnym realizowaniu tychże wydatków. Przyjąć zatem należy, że po odjęciu łącznej kwoty wskazanych wydatków od kwoty uzyskiwanego dochodu wnioskodawczyni nadal pozostaje do dyspozycji kwota około [...] zł miesięcznie, z której nawet po uwzględnieniu zwykłych kosztów codziennej egzystencji, powinna mieć możliwość poczynienia odpowiednich oszczędności w celu pokrycia kosztów obrania pełnomocnika zawodowego z wyboru. Potwierdza to okoliczność posiadanych oszczędności w wysokości znacznie przekraczającej koszty ustanowienia pełnomocnika, które jest ustalane, co do zasady, swobodnie pomiędzy stronami, tj. mocodawcą i pełnomocnikiem. Pewną wskazówką dla oceny obciążeń finansowych, jakie skarżąca musiałaby ponieść z tego tytułu jest jedynie wysokość opłat, określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800). Wnioskodawczyni nie podała przy tym jakichkolwiek powodów, dla których nie mogłaby pokryć kosztów niniejszego postępowania ze zgromadzonych oszczędności. Ponadto z oświadczenia o majątku wynikało, że wnioskodawczyni jest właścicielem oraz domu jednorodzinnego, jak również pojazdu mechanicznych. Majątek powyższy może i powinien być źródłem pozyskania środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania. W konsekwencji dokonanej oceny sytuacji dochodowej, możliwości płatniczych wnioskodawczyni oraz stanu jej majątku, referendarz sądowy uznał, że nie pozwala ona przyjąć w sposób nie budzący wątpliwości, że wnioskodawczyni nie jest w stanie sfinansować pełnych kosztów postępowania związanych z niniejszą sprawą, a tym samym, że spełnia przesłankę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Wskazać należy, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinna być stosowana tylko w stosunku do stron, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe, czego w warunkach niniejszej sprawy wnioskodawca nie uczynił. Trzeba w tym miejscu wyjaśnić, że w judykaturze przyjmuje się, iż instytucja prawa pomocy jest przeznaczona dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych jest niemożliwe, bowiem wiązałoby się z niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych ich rodzin (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 października 2017 r. sygn. akt II GZ 808/17, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). W postanowieniu z dnia 8 maja 2014 r,. sygn. akt II OZ 423/14 (Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl) Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu, bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł (podobnie Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 25 kwietnia 2013 r., sygn. akt II FZ 237/13, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Do osób takich skarżąca nie należy. Natomiast podstawową zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w postępowaniu – art. 199 p.p.s.a. Z uwagi na powyższe referendarz sądowy, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w punkcie drugim sentencji postanowienia.