III SA/Gd 692/25
WyrokWSA w Gdańsku2026-03-12
Skład orzekający: Bartłomiej Adamczak, Janina Guść, Adam Osik
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy rolnik, który omyłkowo złożył wniosek o przyznanie płatności ekologicznej w ramach PROW 2014-2020, zamiast wniosku o płatność w ramach Planu Strategicznego 2023-2027, może skutecznie powołać się na "oczywisty błąd" i uzyskać płatność, jeśli zobowiązanie z poprzedniego programu już wygasło?Ratio decidendi
Sąd oddalił skargę, uznając, że złożenie wniosku o płatność ekologiczną w ramach PROW 2014-2020, mimo wygaśnięcia zobowiązania, nie stanowiło "oczywistego błędu" w rozumieniu przepisów. Rolnik jest profesjonalistą, od którego oczekuje się staranności przy wypełnianiu wniosków, a wielokrotne zaznaczenie niewłaściwego programu płatności nie może być traktowane jako prosty do identyfikacji błąd. Ponadto, próba zmiany wniosku na etapie odwołania była spóźniona, a organy administracji nie miały obowiązku aktywnego wyjaśniania intencji wnioskodawcy w sytuacji, gdy wniosek był kompletny i jednoznaczny formalnie.Stan faktyczny
Rolnik złożył wniosek o przyznanie płatności ekologicznej na rok 2024 w ramach PROW 2014-2020, wskazując konkretne działki i pakiet. Organ I instancji odmówił przyznania płatności, wskazując na wygaśnięcie zobowiązania z PROW 2014-2020. Po uchyleniu pierwszej decyzji przez organ II instancji i ponownym rozpatrzeniu sprawy, organ I instancji ponownie odmówił, a organ II instancji utrzymał tę decyzję w mocy. Rolnik twierdził, że omyłkowo zaznaczył niewłaściwy program płatności i jego intencją było złożenie wniosku w ramach Planu Strategicznego 2023-2027. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów k.p.a. i rozporządzeń dotyczących płatności ekologicznych.Rozstrzygnięcie
Oddalił skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (sprawozdawca) Sędziowie: Sędzia WSA Janina Guść Asesor sądowy WSA Adam Osik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 12 marca 2026 r. sprawy ze skargi B. C. na decyzję Dyrektor Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Gdyni z dnia 8 października 2025 r., nr 9011-2025-000895 w przedmiocie przyznania płatności ekologicznej PROW 2014-2020 oddala skargę.
B. C. (zwany dalej także "wnioskodawcą", "stroną", "skarżącym" lub "stroną skarżącą") wniósł skargę na decyzję Dyrektora Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Gdyni z dnia 8 października 2025 r. w przedmiocie przyznania płatności ekologicznej PROW 2014-2020.
W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:
Wnioskiem z dnia 29 czerwca 2024 r. B. C. zwrócił się - za pośrednictwem formularza geoprzestrzennego w aplikacji eWniosekPlus - do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Pucku o przyznanie płatności na rok 2024 w ramach realizacji Pakietu: 7 Uprawy rolnicze po okresie konwersji na powierzchni 22,86 ha. Do wniosku strona załączyła materiał graficzny z zaznaczeniem poszczególnych działek rolnych i wskazaniem ich na odpowiednich działkach ewidencyjnych. Do wniosku załączono również skan świadectwa dojrzałości wnioskodawcy.
We wniosku poprzez zaznaczenie checkboxu w odpowiedniej sekcji wnioskodawca oświadczył, że wnioskuje o przyznanie płatności ekologicznej z tytułu realizacji zobowiązania kontynuacyjnego w ramach PROW 2014-2020 (RE 1420) oraz przyznanie kosztów transakcyjnych.
Decyzją z dnia 23 grudnia 2024 r. (nr 0212-2024-004077) Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Pucku odmówił wnioskodawcy przyznania płatności ekologicznej PROW 2014-2020. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że zgodnie z treścią § 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Rolnictwo ekologiczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1784 ze zm. - zwanego dalej: "rozporządzeniem ekologicznym"), płatność ekologiczną przyznaje się rolnikowi, jeżeli m.in. realizuje 5-letnie zobowiązanie ekologiczne, o którym mowa w art. 29 ust. 2 rozporządzenia nr 1305/2013, w ramach określonego pakietu albo jego wariantu, które zostało podjęte przed 15 marca 2021 r., albo realizuje 3-letnie zawiązanie ekologiczne w przypadku wszystkich zobowiązań podjętych po dniu 14 marca 2021 r. oraz spełnia warunki przyznania płatności ekologicznej w ramach określonych pakietów lub ich wariantów określone w rozporządzeniu ekologicznym. W toku postępowania administracyjnego zweryfikowano, że wnioskodawca w 2021 r. podjął się zobowiązania ekologicznego PRO W 2014-2020 na okres 3-letni, tj. do dnia 14 marca 2024 r. i zobowiązanie to uległo zakończeniu. Przyznanie zatem kolejnej płatności w ramach powyższego zobowiązania nie było możliwe.
W odwołaniu wnioskodawca podniósł, że błędnie zaznaczył płatność ekologiczną z PROW 2014-2020 zamiast nowego programowania - Planu Strategicznego. Oświadczył, że posiada certyfikat ekologiczny jednostki certyfikującej oraz nowy plan działalności ekologicznej. W dniu 29 stycznia 2025 r. do odwołania wnioskodawca dołączył: fakturę proforma nr PF4145/24 (dokumentującą część opłaty za certyfikację); sprawozdanie nr 24/3213/2 z badań gryki; sprawozdanie nr 24/3217/1 z badań kukurydzy; dwie strony "Planu działalności ekologicznej" oraz decyzję pokontrolną z dnia 25 października 2024 r. wystawioną przez C. sp. z o.o.
Decyzją z dnia 3 kwietnia 2025 r. (nr 9011-2025-000151) Dyrektor Pomorskiego Oddziału Regionalnego ARiMR uchylił ww. decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Organ wskazał, że strona w dniu 29 czerwca 2024 r. złożyła kompletny i wypełniony wniosek, żądanie strony było jednoznaczne i obejmowało przyznanie płatności ekologicznej w ramach PROW 2014-2020, natomiast po doręczeniu decyzji odmownej strona podniosła, że jej zamiarem było złożenie wniosku o przyznanie płatności ekologicznej objętej Planem Strategicznym. Organ odwoławczy zważył, że płatności przyznawane są na wniosek, zatem takie oświadczenie strony stanowi zupełnie nową, nieznaną organowi I instancji okoliczność istotną dla sprawy, gdyż dotyczy podstawy wszczętego postępowania - zakresu żądania strony. Mając powyższe na uwadze, nie stwierdzając uchybień w prowadzonym przez organ I instancji postępowaniu, organ II instancji uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Pucku, tak by ten mógł dokonać oceny wniosku skarżącego z dnia 29 czerwca 2024 r. wraz z oświadczeniem strony złożonym w odwołaniu i odnieść się do powołanego przez skarżącego argumentu o omyłkowym złożeniu wniosku w innym programie pomocowym. Dyrektor Pomorskiego Oddziału Regionalnego ARiMR stwierdził, że dopiero po jednoznacznym ustaleniu żądania strony organ będzie mógł rozstrzygnąć sprawę.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia 14 maja 2025 r. (nr 0212-2025-001906) Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Pucku – działając na podstawie art. 26 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2015 r., poz. 349 ze zm. - zwanej dalej: "ustawą o wspieraniu"), § 2 rozporządzenia ekologicznego oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 572 - zwanej w skrócie: "k.p.a.") - odmówił B. C. przyznania płatności ekologicznej PROW 2014-2020.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że zgodnie z § 2 rozporządzenia ekologicznego, płatność ekologiczna przysługuje rolnikowi, jeżeli realizuje 5-letnie zobowiązanie ekologiczne, o którym mowa w art. 29 ust. 2 rozporządzenia nr 1305/2013, w ramach określonego pakietu albo jego wariantu, które zostało podjęte przed 15 marca 2021 r., albo realizuje 3-letnie zobowiązanie ekologiczne w przypadku wszystkich zobowiązań podjętych po dniu 14 marca 2021 r. (§ 32e rozporządzenia ekologicznego) i spełnia warunki przyznania płatności ekologicznej w ramach określonych pakietów lub ich wariantów określone w rozporządzeniu ekologicznym.
W toku postępowania administracyjnego organ zweryfikował, że strona w 2021 r. podjęła się zobowiązania ekologicznego PROW 2014-2020 na okres 3-letni, tj. do dnia 14 marca 2024 r. Zobowiązanie zostało zakończone. Nie było zatem możliwości skutecznego złożenia wniosku i otrzymania płatności w ramach zobowiązania podjętego przez wnioskodawcę w 2021 r.
Ponadto, odnosząc się do żądania strony przyznania płatności ekologicznej w ramach Planu Strategicznego 2023-2027 organ podkreślił, że żądanie strony złożone w ustawowym terminie było jednoznaczne i dotyczyło przyznania innej płatności, a strona winna była dochować staranności w wypełnianiu wniosku, zatem nie można było pozytywnie rozpatrzyć rzekomego żądania przyznania płatności ekologicznej w ramach Planu Strategicznego na lata 2023-2027.
Mając na uwadze przywołane w decyzji przepisy prawa określające terminy składania wniosków i brak możliwości ich przywrócenia oraz brak zaznaczenia odpowiedniego checkboxu definiującego takie żądanie strony, Kierownik Biura Powiatowego stwierdził, że nie mógł pozytywnie rozpatrzyć wniosku, w związku z brakiem jego skutecznego zadeklarowania w ustawowym terminie.
W wyniku rozpoznania odwołania, zaskarżoną decyzją z dnia 8 października 2025 r. (nr 9011-2025-000895) Dyrektor Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Gdyni – działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 26 ust. 1 ustawy o wspieraniu (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 2298 ze zm.) oraz w zw. z art. 20 ustawy z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 1741 ze zm. - zwanej: "ustawą o Planie Strategicznym") - utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania oraz stan prawny sprawy. Następnie organ wyjaśnił, że formularz geoprzestrzenny w aplikacji eWniosekPlus wypełniany jest przez wnioskodawcę, który oświadcza, iż zna zasady przyznawania płatności objętych wnioskiem. Metodyka wypełniania wniosku wyglądała w ten sposób, że deklaracja upraw do płatności ekologicznych odbywa się na tym samym etapie, co deklaracja upraw w ramach Interwencji w formie płatności bezpośrednich. Wpierw w zakładce "WNIOSEK" należy wybrać wnioskowanie poprzez znaczenie odpowiedniego checkboxu:
- "Płatność ekologiczna - zobowiązania kontynuacyjne w ramach PRO W 2014-2020 (RE1420)" lub
- "Płatności ekologicznych - zobowiązania w ramach WPR 2023-2027 (RE2327)".
Następnie, po przejściu do zakładki "MAPA", konieczne było wskazanie upraw do płatności ekologicznej. W tym celu należało na wybranej działce ewidencyjnej narysować powierzchnię uprawy (działki rolnej) i w oknie deklaracji, które jest dostępne po kliknięciu na narysowaną geometrię wskazać roślinę, która jest dotowana w ramach płatności ekologicznych.
Tutaj również należało wybrać do jakich płatności zgłaszamy daną działkę.
Przy każdej działce rolnej należało ponownie wskazać czy deklarujemy działkę do płatności ekologicznej, czy jest to RE1420, czy też RE2327, czy też nie zgłaszamy danej działki rolnej do żadnej płatności ekologicznej.
Wnioskodawca musiał świadomie podejmować te decyzje, gdyż z 11 działek rolnych zadeklarował 9 z nich do płatności ekologicznych, natomiast niekwalifikujące się działki rolne "ugór" oraz "zagajnik o krótkiej rotacji" nie zostały zgłoszone do płatności ekologicznych. Strona musiała zatem 9 razy ponownie dokonać wyboru płatności decydując, czy jest to RE 1420 lub RE2327 naciskając przycisk wskazujący na odpowiedni wiersz. Organ odwoławczy stwierdził, że strona za każdym razem wskazała pakiet 7 "Uprawy rolnicze po okresie konwersji", właściwy dla płatności ekologicznej objętej PROW 2014-2020.
Organ II instancji podkreślił, że w ramach płatności ekologicznej objętej Planem Strategicznym 2023-2027 owszem występuje pakiet 7, jednakże zgodnie z rozporządzeniem ekologicznym PS, pakiet 7 to "Uprawy paszowe na gruntach ornych", do którego zgodnie z załącznikiem nr 4 do rozporządzenia ekologicznego PS deklarowana przez wnioskodawcę gryka się nie kwalifikuje. Zatem nie można tu mówić o "omyłce pisarskiej". Wnioskodawca wybiera odpowiedni checkbox poprzez jego zaznaczenie w aplikacji, nie dokonuje tu wpisów odręcznych.
We wnioskach wnioskodawca dwukrotnie zaznaczył chęć ubiegania się o płatność ekologiczną w ramach PROW 20214-2020, co za każdym razem potwierdził zaznaczając tą właśnie płatność przy 9 działkach rolnych.
Organ zauważył, że - jak wynika z odwołania - strona uważa, iż obowiązkiem Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Pucku było niezwłoczne - po złożeniu wniosku - wezwanie go do złożenia zmiany i zmiany żądania. Oczekiwanie strony nie jest jednak uzasadnione. Organ podkreślił bowiem, że wniosek strony nie zawierał braków formalnych, które - co do zasady - upoważniają organ do wezwania wnioskodawcy do ich uzupełnienia niezwłocznie po złożeniu wniosku. Wniosek strony był kompletny a żądanie jednoznaczne, do wniosku nie załączono żadnych załączników (oprócz załączników graficznych spójnych z wnioskiem).
W ramach PROW 2014-2020 nadal możliwe było złożenie wniosku kontynuacyjnego w celu otrzymania kolejnej płatności ekologicznej. Było to jednak możliwe tylko w sytuacji, gdy zobowiązanie było podjęte przed 15 marca 2021 r. Organy ARiMR mogły jednak ustalić ten fakt dopiero w trakcie kontroli administracyjnej.
Organ II instancji stanowczo podkreślił, że wnioskodawca nie złożył wraz z wnioskiem żadnego innego załącznika oprócz załączników graficznych, z których mogłoby wynikać, że celem złożenia wniosku jest uzyskanie płatności objętej Planem Strategicznym.
Zgodnie z rozporządzeniem ekologicznym, zobowiązanie ekologiczne było zobowiązaniem 5-letnim, co funkcjonowało przez szereg lat. Dopiero w związku z planowanym zakończeniem okresu programowania 2014-2020 i rozpoczęciem nowego okresu do ww. rozporządzenia wprowadzono § 32e wprowadzający nowy, 3-letni okres zobowiązania.
W ocenie organu odwoławczego, wnioskodawca złożył kolejny wniosek kontynuacyjny o przyznanie płatności ekologicznej PROW 2014-2020, powielając sposób postępowania z lat ubiegłych, o czym świadczy też brak złożenia planu działalności ekologicznego, którego złożenie nie jest wymagane w kolejnych latach kontynuacji zobowiązania, o ile nie zaszły w nim zmiany, natomiast jest wymagany przy występowaniu o pierwszą płatność ekologiczną.
Dopiero po doręczeniu decyzji organu I instancji B. C. oświadczył, że nastąpił błąd oczywisty we wniosku i jego intencją było złożenie wniosku o przyznanie płatności ekologicznej objętej Planem Strategicznym.
Organ wyjaśnił, że o ile można uznać za oczywiste, iż wnioskodawca, który chce uzyskać płatność i podjąłby starania, by uzyskać wiedzę o przepisach prawa ją normujących, złożyłby wniosek innej treści, to nie można tej sytuacji utożsamiać z "błędem oczywistym".
Możliwość poprawy błędu oczywistego nie stanowi generalnej zasady prawa, ale jest unormowane przez ustawodawcę i obwarowane wskazanymi w przepisach prawa przesłankami.
Uprzednio był to przepis art. 4 rozporządzenia nr 809/2014 (PROW 2014-2020). Skoro jednak strona twierdzi, że jej zamiarem było uzyskanie płatności w ramach Planu Strategicznego, zatem przepis ten nie znajduje zastosowania w sprawie.
Obecnie natomiast należałoby się odwołać do całokształtu zapisu art. 59 rozporządzenia nr 2021/2116 oraz § 17 ust. 5 rozporządzenia ekologicznego.
Jak wskazano, art. 4 rozporządzenia 809/2014 nie znajduje zastosowania w sprawie, jednakże ugruntowane orzecznictwo, co do oceny "oczywistości" błędu, pozostaje aktualne i w obecnym stanie prawnym. Powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne (zob. wyrok NSA z dnia 15 października 2013 r., sygn. akt II GSK 942/12 oraz wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 10 września 2019 r., sygn. akt II SA/Bd 397/19) organ II instancji podniósł, że stan faktyczny, w którym można mówić o błędzie oczywistym, to taki, w którym strona złożyła poprawny wniosek, znalazły się w nim jednak elementy sprzeczne, niepasujące do tego wniosku lub przeoczenia, ale jest oczywiste i pozostaje bezsporne, jakiej treści zapis winien się tam znajdować.
W sprawie taka sytuacja nie występuje. Wnioskodawca bezsprzecznie złożył bowiem wniosek o przyznanie płatności ekologicznej na rok 2024 w ramach PROW 2014-2020, co potwierdza sposób wypełnienia wniosku oraz brak złożenia załączników do wniosku.
Wnioskodawca nie złożył zatem poprawnego wniosku i nie występowała w nim oczywista omyłka. Wnioskodawca dopiero w odwołaniu powołał się na błąd oczywisty, jednakże błędnego i niestarannego wypełnienia wniosku nie można utożsamiać z "błędem oczywistym".
Strona w odwołaniu prawidłowo przywołała § 17 pkt 5 rozporządzenia ekologicznego, umknęło jednak jej uwadze, że przepis ten wprowadza ograniczenia czasowe dla możliwości poprawy błędu oczywistego, tj. możliwości poprawy wniosku przez rolnika do dnia wydania decyzji. Jest to nowe unormowanie w stosunku do poprzednio funkcjonujących zasad dotyczących błędu oczywistego. Zgodnie bowiem z art. 59 ust. 6 rozporządzenia nr 2021/2116: "W swoich systemach zarządzania i kontroli państwa członkowskie mogą przewidzieć możliwość korekty wniosków o przyznanie pomocy i wniosków o płatność po ich złożeniu bez wpływu na prawo do otrzymania pomocy, pod warunkiem że właściwy organ uzna, że korygowane elementy lub pominięcia zostały dokonane w dobrej wierze, oraz że korekta została dokonana zanim wnioskodawcę poinformowano o wytypowaniu go do kontroli na miejscu i zanim właściwy organ podjął decyzje w sprawie danego wniosku".
W niniejszej sprawie wnioskodawca dopiero po doręczeniu decyzji podjął działania w celu uzyskania nowej płatności ekologicznej, w istocie dążąc do merytorycznej zmiany wniosku.
Jak wskazano w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lipca 2015 r. (sygn. akt II GSK 1481/14) producent rolny, występujący jako beneficjent pomocy finansowej, traktowany jest jako profesjonalista, od którego oczekiwać należy szczególnej troski i staranności w zakresie ochrony własnych praw, ale przede wszystkim w zakresie realizacji przyjętych na siebie zobowiązań. W przypadku stosunków o charakterze zawodowym, a za taką uznać należy działalność rolniczą o charakterze zawodowym, konieczna jest staranność na poziomie wyższym od przeciętnej. Ryzyko związane z błędnym wypełnieniem wniosku obciąża samego wnioskodawcę.
Wnioskodawca przerzuca odpowiedzialność za "błędne wypełnienie wniosku" na organ administracji, jednakże – jak wskazano - organ II instancji dokonał ponownego zweryfikowania całego materiału dowodowego zgromadzonego w toku postępowania w zakresie wnioskowanych przez stronę płatności i w pierwszej kolejności stwierdzono, że wnioskodawca w dniu 29 czerwca 2024 r. złożył wypełniony, kompletny wniosek, żądanie strony było jednoznaczne.
W dniu 16 grudnia 2024 r. organ I instancji przeprowadził kontrolę administracyjną wniosku i ustalił, że strona złożyła wniosek w ustawowym terminie składania wniosków na rok 2024, jednakże nie można jej było przyznać żądanych płatności, gdyż byłoby to sprzeczne z przepisami prawa.
W sprawie należy więc uznać, że o ile nie można przypisać wnioskodawcy złej wiary (w chwili składania wniosku), to na podstawie samego złożonego wniosku, bez konfrontacji z innymi dokumentami, nie można było stwierdzić, że wniosek ten jest obarczony błędem oczywistym. Organ nie mógł stwierdzić, czy deklaracja we wniosku jest poprawna, czy strona posiada aktywne podjęte przed 2021 r. zobowiązanie i czy zobowiązanie to nie wygasło - do takiej weryfikacji organ potrzebował systemu IACSplus i porównania deklaracji strony ze sprawami z lat ubiegłych.
Dopiero po doręczeniu decyzji odmownej strona podniosła, że błędnie złożyła wniosek o przyznanie płatności ekologicznej objętej PROW 2014-2020, gdyż jej zamiarem było złożenie wniosku o przyznanie płatności ekologicznej objętej Planem Strategicznym. Oświadczenie takie strona złożyła dopiero wraz z odwołaniem.
Jak wskazano w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 25 kwietnia 2025 r. (sygn. akt III SA/Gd 664/24): "W przypadku gdy wskutek poprawy błędu doszłoby do wytworzenia nowej treści oświadczenia woli byłby to błąd nieoczywisty, tj. merytoryczny (por. wyrok NSA z dnia 10 maja 2024 r., sygn. akt I GSK 1412/20). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że choć nie można generalnie wyłączyć w postępowaniu o przyznanie płatności, obowiązków organu wynikających z art. 7, art. 9, art. 10 § 1 i art. 12 k.p.a., to jednak nie mogą one iść tak daleko, aby organ miał ponosić odpowiedzialność za treść merytoryczną wniosku producenta rolnego".
Przywołany przez odwołującego § 19 ust. 7 rozporządzenia ekologicznego nakłada na organ obwiązek wezwania strony do złożenia odpowiednich dokumentów w sytuacji, gdy zostały spełnione pewne podstawowe warunki wskazane m.in. w ust. 2 ww. paragrafu. Wnioskodawca złożył wniosek o przyznanie kolejnej płatności, która (co ustalono po kontroli administracyjnej) ze względu na upływ czasu nie mogła mu zostać przyznana - nie podjął natomiast żadnego nowego zobowiązania, a dopiero zgłoszenie we wniosku takiego faktu do organów obligowałoby je do wezwania strony do uzupełnienia prawidłowo złożonego żądania.
W ocenie organu odwoławczego wnioskodawca popełnił więc błąd wynikający z braku staranności składając wniosek o przyznanie płatności objętej PRO W 2014-2020, natomiast po uzyskaniu wiedzy z decyzji pierwszoinstancyjnej, że taki błąd popełnił próbuje zmienić wniosek, jednakże jest to nowe żądanie, które ze względu na treść przepisów prawa i terminów materialnych na złożenie wniosku nie może zostać spełnione.
Żądanie przyznania płatności ekologicznej objętej Planem Strategicznym wniesione w dniu 27 stycznia 2025 r. może zostać rozpatrzone pozytywnie.
Po przytoczeniu treści art. 60 ustawy o Planie Strategicznym organ odwoławczy wyjaśnił, że w 2024 r. wniosek o przyznanie płatności wraz z wymaganymi załącznikami składało się w terminie od dnia 15 marca do dnia 1 lipca 2024 r. Wniosek o przyznanie płatności można było także złożyć w terminie 25 dni kalendarzowych po terminie składania wniosków, tj. do dnia 26 lipca 2024 r. Wniosek złożony po dniu 26 lipca 2024 r. nie jest rozpatrywany.
Zmiany do wniosku oraz uzupełnienie braków, w tym załączników, składało się do dnia 16 lipca 2024 r. Zmiany do wniosku można było złożyć także po terminie składania zmian do wniosku, do dnia 26 czerwca 2024 r.
Wniosek rozpatrywany jest jedynie w zakresie, w jakim został on prawidłowo wypełniony i złożony w terminie do dnia 26 lipca 2024 r. oraz na podstawie dołączonych do niego prawidłowych załączników. Termin złożenia wniosku o przyznanie płatności oraz termin dokonania zmiany nie podlegają przywróceniu.
W związku z powyższym organ odwoławczy wskazał, że składając w dniu 15 czerwca 2021 r. wniosek o płatność ekologiczną objętą PROW 2014-2020 wnioskodawca złożył następnie w dniu 13 lipca 2021 r. wymagane prawem pierwszą i trzecią stronę planu działalności ekologicznej. Uczynił to z własnej inicjatywy i bez wezwania organu. Strona posiada zatem wiedzę, że rozpoczęcie nowego zobowiązania wiąże się ze sporządzeniem i złożeniem planu działalności ekologicznej.
W 2024 r., do dnia wydania decyzji, strona nie dołączyła do wniosku żadnego dokumentu związanego z ekologią.
Organ odwoławczy wziął pod uwagę dokumenty złożone przez stronę wraz z odwołaniem wyjaśniając jednak, że płatności ekologiczne przyznawane są w związku z prowadzeniem działalności ekologicznej ale dopiero po spełnianiu wymogów formalnych, tj. złożeniu prawidłowego żądania do organów ARiMR.
Nie kwestionując, że strona może kontynuować działalność ekologiczną objętą zobowiązaniem podjętym w roku 2021 organ II instancji zauważył jednak, że do takiej działalności nie można przyznać kolejnej płatności.
Odnosząc się do dokumentów złożonych wraz z odwołaniem organ zauważył z kolei, że kontrola jednostki certyfikującej gospodarstwo ekologiczne musi odbywać się co najmniej raz w roku i jest to wymóg prawny.
Strona przedłożyła także plan działalności ekologicznej - Plan strategiczny WPR na lata 2023-2027 (z datą sporządzenia wskazaną na planie 29 czerwca 2024 r.), jednakże dokument ten nie posiada daty pewnej, ponadto został złożony dopiero po wydaniu decyzji w sprawie. Gdyby dokument ten został złożony wraz z wnioskiem lub w przepisanych prawem dla złożenia planu terminach, zasadna byłaby argumentacja dotycząca błędu oczywistego, który wynikałby ze złożenia sprzecznych ze sobą dokumentów.
Jednakże, zdaniem organu II instancji, nawet stwierdzenie przez organ ARiMR wystąpienia błędu oczywistego nie niesie za sobą automatycznie możliwości przyznawania płatności stronie, bez uwzględnienia ram czasowych już opisanych.
Organ odwoławczy stanął na stanowisku, że przyjęcie omyłkowego złożenia wniosku o złą płatność i że w tym terminie wnioskodawca wystąpił o inną płatność, choć błąd wynika z faktu, iż strona nie spełniła norm należytej staranności, byłoby w istocie obejściem przepisów stanowiących o terminach składania wniosków.
Byłoby to również naruszeniem zasady równości, gdyż od wszystkich wnioskodawców oczekuje się złożenia prawidłowych dokumentów w przewidzianych prawem terminie. Złożenie wniosku winno poprzedzać zapoznanie się z zasadami przyznawania płatności oraz pomocy finansowej, objętych wnioskiem o przyznanie płatności, gdyż takie oświadczenie następnie zostaje złożone we wniosku, a złożenie wniosku po ustawowych terminach skutkowało wydaniem przez organy ARiMR postanowień o odmowie wszczęcia postępowania.
Ze względu na dużą ilość szczegółowych danych zawartych we wnioskach geoprzestrzennych organy ARiMR dokonują najpierw kontroli ich kompletności, tj. sprawdzają pod kątem braków formalnych. W ocenie organu odwoławczego brak było podstaw zarówno prawnych jak i faktycznych do wzywania strony do uzupełnienia wniosku, gdyż żaden brak formalny nie wystąpił.
Dopiero po tym procesie następuje kontrola administracyjna, gdzie stwierdzane są błędy niezwiązane z ich kompletnością, ale wynikające z porównania z bazami danych i weryfikacji przesłanek normujących przyznanie płatności.
Termin kontroli administracyjnej najczęściej wypada już po ostatecznym terminie składania wniosków, zatem nawet gdyby organ poinformował skarżącego o konsekwencjach złożenia przez niego wniosku w tym kształcie, w okolicznościach sprawy wynikających z innych jego postępowań, skarżący nie miałby już możliwości skutecznego złożenia wniosku o płatność na dany rok.
Postępowanie przed organami ARiMR cechuje się odrębnością proceduralną, ponieważ niektóre z jego zasad określone w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego uległy znacznemu ograniczeniu. Przepis art. 5 ustawy o Planie Strategicznym zawiera klauzulę ograniczającą zakres stosowania przepisów k.p.a. Zgodnie z nią, z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach unijnych wyliczonych w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się postanowienia Kodeksu, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. Naturalnym dopełnieniem tej klauzuli są uregulowania wytyczające podstawowe założenia tych postępowań. Zobowiązują one organy administracji publicznej do stania na straży praworządności, wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego, udzielania stronom na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania oraz zapewnienia im - również na ich żądanie - czynnego udziału w każdym stadium postępowania, w tym umożliwienia wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, z zastrzeżeniem, że nie stosuje się wtedy art. 79a i art. 81 k.p.a. (art. 66 ust. 1 pkt 1-4 ustawy o Planie Strategicznym). Powołane przepisy nałożyły zarazem na strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu obowiązek przedstawiania dowodów oraz składania wyjaśnień co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek, a stosownie do nich ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.
Przywołane regulacje prawne wskazują, że ustawodawca dokonał istotnego ograniczenia zastosowania podstawowych zasad ogólnych postępowania administracyjnego unormowanych przez Kodeks postępowania administracyjnego. W omawianej kategorii spraw uczynił bowiem wyjątek od tzw. zasady prawdy materialnej, statuowanej w art. 7 k.p.a., a rozwijanej w dalszych przepisach, m.in. art. 77 k.p.a. W przypadku przyznawania płatności ekologicznej obowiązek ten został ograniczony jedynie do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Przy czym, chodzi tu przede wszystkim o dowody wskazane we wniosku oraz innych dokumentach dołączonych przez wnioskodawcę. Organy administracji publicznej nie mają zaś obowiązku działania z urzędu w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, tak jak tego wymaga art. 7 k.p.a. Organowi pozostaje zaś w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Przy czym chodzi tu przede wszystkim o dowody wskazane we wniosku oraz innych dokumentach dołączonych przez wnioskodawcę.
Organy nie mają obowiązku działania z urzędu, w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Nie ciąży na nich też obowiązek podejmowania wszelkich kroków, niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.
Odnosząc się do podnoszonego przez stronę zarzutu naruszenia art. 7a k.p.a. organ odwoławczy stwierdził, że przedmiotem postępowania nie było nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia. Ponadto w sprawie nie zaistniały wątpliwości co do treści normy prawnej.
Niezgodności jakie wykryto w sprawie nie były wynikiem działania siły wyższej bądź nadzwyczajnych okoliczności, ani także błędu, czy też nakazu właściwego organu lub innego organu. Wnioskodawca nie dowiódł w sposób przekonujący, że w jego sprawie wystąpił błąd oczywisty albo nie ponosi winy za błędną deklarację. W chwili składania wniosku pozostawał w błędnym, acz nieusprawiedliwionym przekonaniu, że nadal przysługuje mu płatność z tytułu kontynuacji zobowiązania ekologicznego powziętego w 2021 r., mimo iż z przepisów prawa wynikało inaczej.
Dodatkowo organ odwoławczy uzupełnił rozstrzygniecie organu I instancji wskazując, że odmowa przyznania płatności ekologicznej - zarówno objętej PROW 2014-2020, jak i Planem Strategicznym na lata 2023-2027 - skutkuje odmową przyznania kosztów transakcyjnych, gdyż ich przyznanie następuje tylko w stosunku do wnioskodawcy, któremu została przyznana płatność ekologiczna.
B. C. zaskarżył ww. decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, wnosząc o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych, zarzucając naruszenie przepisów:
1. § 17 ust. 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 kwietnia 2023 r. w sprawie szczegółowych warunków i szczegółowego trybu przyznawania i wypłaty płatności ekologicznych w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 - poprzez jego niezastosowanie, co skutkowało niewezwaniem strony skarżącej do poprawienia wniosku o przyznanie płatności ekologicznych, pomimo istnienia zauważenia przez organ nieścisłości między złożonym przez skarżącego wnioskiem z dnia 29 czerwca 2024 r. w ramach PROW 2014-2020 a wiedzą organu z urzędu o zakończeniu zobowiązania ekologicznego w ramach PROW 2014-2020;
2. art. 7, art. 7a, art. 8, art. 9, art. 10, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. - poprzez pominięcie wniosków dowodowych, w tym sporządzonego dla działek rolnych objętych wnioskiem Planu Działalności Ekologicznej w ramach Planu Strategicznego WPR na lala 2023-2027;
3. art. 7 i art. 77 k.p.a. - polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i nie podjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym niewyjaśnieniu logicznego następstwa czynności wynikających ze złożonego przez skarżącego wniosku z dnia 29 czerwca 2024 r. w ramach PROW 2014-2020, wiedzą organu z urzędu o zakończeniu zobowiązania ekologicznego w ramach PROW 2014-2020 i prowadzeniu przez skarżącego działalności ekologicznej zgodnie ze sporządzonym dla działek wskazanych w tym wniosku Planem Działalności Ekologicznej w ramach Planu Strategicznego WPR na lata 2023-2027, podczas gdy obowiązkiem organu jest wyczerpujące rozpatrzenie całego materiału dowodowego;
4. art. 8 k.p.a. i działań organu wbrew wyrażonej w tym przepisie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa w ten sposób, że zaskarżona decyzja przerzuca na stronę skarżącą negatywne konsekwencje popełnienia przez nią nieumyślnego błędu we wniosku złożonym drogą elektroniczną, mimo działania skarżącego w dobrej wierze.
5. art. 15 k.p.a. - poprzez formalne powtórzenie decyzji mimo wcześniejszego uchylenia jej przez organ II instancji;
6. art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 5 ustawy o Planie Strategicznym - poprzez brak należytego uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji oraz pominięcie argumentów strony, a także brak wyczerpującego odniesienia się przez organ odwoławczy do zarzutów podniesionych w odwołaniu;
7. § 19 ust. 7 w zw. z § 17 ust. 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 kwietnia 2023 r. w sprawie szczegółowych warunków i szczegółowego trybu przyznawania i wypłaty płatności ekologicznych w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 - poprzez niezastosowanie tych przepisów w wyniku błędnego ustalenia stanu faktycznego i niewezwania skarżącego do usunięcia oczywistego błędu we wniosku z dnia 29 czerwca 2024 r. i jego poprawienia, a w konsekwencji błędne zastosowanie przepisów dotyczących odmowy płatności;
8. art. 8 k.p.a. - poprzez odmowę wypłacenia płatności ekologicznej mimo faktycznej realizacji celów programu w ramach nowego Planu Strategicznego PROW 2023-2027, co mogą potwierdzić eksperci.
W uzasadnieniu skarżący wyjaśnił, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem podstawowych zasad postępowania administracyjnego. Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji rozpatrzył sprawę bez udziału strony, nie umożliwiając jej przedstawienia dodatkowych wyjaśnień ani złożenia nowych dowodów. Zdaniem skarżącego, organy obu instancji powinny zidentyfikować błąd wnioskodawcy bez dokonywania żadnych innych czynności, a wyjaśnienie rzeczywistej intencji wnioskodawcy było obowiązkiem organu, który z mocy art. 66 ust. 1 pkt 1 ustawy o Planie Strategicznym powinien stać na straży praworządności. Oznacza to obowiązek organów dbania o należyty przebieg postępowania administracyjnego, w tym do usunięcia wad postępowania i przywrócenia stanu zgodnego z prawem. W tym obowiązku mieszczą się w szczególności działania zmierzające do wyjaśnienia sprzeczności w składanych przez skarżącego wnioskach i ich ewentualnego skorygowania.
Ponadto organ zupełnie pominął fakt, że po zakończonej sprawie za 2023 r. w systemie e-wniosek, w momencie składania wniosku na 2024 r., powinien pojawić się błąd, iż zobowiązanie ekologiczne z PROW 2014-2020 zostało zakończone. Taki błąd nie pojawił się ani w dniu 29 czerwca 2024 r. (wniosek), ani w dniu 15 września 2025 r. (zmiana wniosku). To jasno pokazuje, że organ nie dopełnił swoich obowiązków formalnych. Fakt ten skutkował błędem przy wypełnianiu wniosków za 2024 r. Skarżący zauważył, że można było uniknąć tego błędu, gdyby w odpowiednim czasie ARiMR w prawidłowy sposób zamknął sprawę za 2023 r. Jednocześnie pozwoliłoby to na udowodnienie, że był to błąd oczywisty. Bo skoro dnia 31 stycznia 2024 r. została wydana decyzja za 2023 r., to ile czasu potrzeba aby formalnie zamknąć sprawę w systemie?
Intencją wnioskodawcy było ubieganie się o jedną płatność w ramach jednego programu, z tym że początkowo błędnie wskazano pakiety odnoszące się do PROW 2014-2020. Konsekwencje podania błędnych pakietów w pierwotnym wniosku powinny zostać poddane ocenie przez pryzmat pojęcia błędu oczywistego, o który mowa w § 17 ust. 5 rozporządzenia ekologicznego, a w odniesieniu do oczywistości błędu organy obu instancji z urzędu winny odnieść się do tego, że nie było możliwe podjęcie zobowiązania ekologicznego w ramach PROW 2014-2020.
Skarżący przytoczył poglądy orzecznictwa na to jak należy rozumieć błąd i wskazał, że organy obu instancji mogły ustalić, iż wniosek może dotyczyć przyznania płatności ekologicznej w oparciu o rozpoczęcie realizacji nowego zobowiązania ekologicznego. Uznały jednak, że w przesłanym wniosku brak jest jakichkolwiek załączników, z których jasno wynikałoby, iż producent zamierza rozpocząć nowe zobowiązanie. Jednakże kwestia omyłki, czy niejasności żądania może wynikać z dokumentów znanych organowi z urzędu. Organ posiadał z urzędu wiedzę, że pierwotne zobowiązanie ekologiczne skarżącego było realizowane w okresie 3-letnim. W tej sytuacji organ miał zarówno wiedzę, jak i podstawy do tego, aby zwrócić się do skarżącego o doprecyzowanie, czy złożony przez niego wniosek dotyczący płatności ekologicznej na 2024 r. związany jest z podjęciem nowego zobowiązania ekologicznego.
Biorąc powyższe pod uwagę, przed uznaniem wniosku strony obowiązkiem organów obu instancji było ustalenie właściwej intencji skarżącego, tj. wyjaśnienie, czy ubiega się o przyznanie płatności ekologicznego w ramach zobowiązania rozpoczętego w 2021 r., czy też wniosek ten może dotyczyć przyznania płatności ekologicznej w oparciu o rozpoczęcie realizacji nowego zobowiązania ekologicznego. Skarżący kilkukrotnie manifestował, że ubiega się o przyznanie płatności ekologicznej na 2024 r. w ramach nowego zobowiązania.
Skarżący dodał, że wniesienie środka zaskarżenia przenosi na organ II instancji kompetencję do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, przenosi więc na ten organ kompetencję do przeprowadzenia samodzielnych ustaleń faktycznych i dokonania na ich podstawie ponownej oceny, w oparciu o cały materiał zgromadzony w aktach sprawy. Natomiast ewentualne braki formalnych wniosku, mogły zostać uzupełnione przez organ w trybie art. 64 § 2 k.p.a. Inaczej mówiąc braki formalne nie mają rozstrzygającego znaczenia dla oceny treści żądania strony.
W zaskarżonej decyzji wyraźnie próbuje się wskazać, że wina jest jedynie po stronie skarżącego, ale jak wynika z tej decyzji, część faktów zostało przez organ pominiętych celowo. Zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 grudnia 2021 r. (sygn. akt I OSK 1969/19) pominięcie wniosków dowodowych strony bez odpowiedniego uzasadnienia stanowi rażące naruszenie przepisów postępowania i uzasadnia uchylenie decyzji.
Opisana zasada skonkretyzowana została w art. 77 § 1 k.p.a. i art. 66 ust. 1 ustawy z 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym, które nakładają na organ obowiązek wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Tym samym, organ prowadząc postępowanie zobligowany jest zbadać dowody zebrane w sprawie, ustalić jakie okoliczności zostały udowodnione w sprawie i zastosować normę prawną odpowiednio do ustaleń faktycznych. Zatem wyczerpujące rozpatrzenie całego materiału dowodowego należy rozumieć jako ustosunkowanie się organu do każdego dowodu i dokonanie ich oceny we wzajemnym powiązaniu. Niedopełnienie tych obowiązków stanowi wadę postępowania.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Gdyni wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Organ zaznaczył, że zbadał wszechstronnie sprawę, w szczególności w sposób wyczerpujący rozpatrzył cały zgromadzony materiał dowodowy, a następnie podjął właściwe, oparte na ustalonym stanie faktycznym rozstrzygnięcie, co odzwierciedla wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm. - dalej jako: "p.p.s.a") stanowiący, że sąd administracyjny orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
W wyniku dokonanej kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa w sposób mogący mieć wpływ na rozstrzygnięcie, a tym samym odpowiada prawu.
W rozpoznawanej sprawie, wnioskiem z dnia 29 czerwca 2024 r. skarżący wystąpił do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Pucku o przyznanie płatności na 2024 r. w ramach realizacji Pakietu: 7 Uprawy rolnicze po okresie konwersji na powierzchni 22,86 ha. Wraz z wnioskiem skarżący przedłożył materiał graficzny z zaznaczeniem poszczególnych działek rolnych i wskazaniem ich na odpowiednich działkach ewidencyjnych oraz skan świadectwa dojrzałości wnioskodawcy. Co istotne, we wniosku wnioskodawca oświadczył, że wnioskuje o przyznanie płatności ekologicznej z tytułu realizacji zobowiązania kontynuacyjnego w ramach PROW 2014-2020 (RE 1420) oraz przyznanie kosztów transakcyjnych.
Podkreślenia na wstępie wymaga, że w jurysdykcyjnym postępowaniu administracyjnym podstawowe znaczenie powinna mieć zasada związania organu administracji treścią podania złożonego przez stronę (zgłoszonym żądaniem), wywodzona z art. 61 § 1 k.p.a. Jeśli postępowanie może toczyć się na wniosek (a nie tylko z urzędu), to treść wniosku determinuje zakres obowiązków spoczywających na organie właściwym (por. wyrok NSA z dnia 16 marca 2022 r., sygn. akt II OSK 870/19).
Szczegółowe warunki i tryb przyznawania, wypłaty oraz zwrotu pomocy finansowej w ramach działania "Rolnictwo ekologiczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020, którego literalnie dotyczył wniosek skarżącego, reguluje rozporządzenie Ministra rolnictwa i rozwoju wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Rolnictwo ekologiczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1784 – dalej "rozporządzenie ekologiczne").
Zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia ekologicznego, płatność ekologiczną przyznaje się rolnikowi, o którym mowa w art. 29 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 487, ze zm. - zwanego dalej "rozporządzeniem nr 1305/2013"), jeżeli:
1) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, który może być wykorzystywany do ubiegania się o przyznanie tej płatności, zwany dalej "numerem identyfikacyjnym";
2) łączna powierzchnia posiadanych przez niego użytków rolnych w rozumieniu art. 2 ust. 1 akapit drugi lit. f rozporządzenia nr 1305/2013, zwanych dalej "użytkami rolnymi", wynosi co najmniej 1 ha;
3) realizuje 5-letnie zobowiązanie ekologiczne, o którym mowa w art. 29 ust. 2 rozporządzenia nr 1305/2013, w ramach określonego pakietu albo jego wariantu, zwane dalej "zobowiązaniem ekologicznym";
4) spełnia warunki przyznania płatności ekologicznej w ramach określonych pakietów lub ich wariantów określone w rozporządzeniu.
Przepis § 2 ust. 2 rozporządzenia ekologicznego wskazuje ponadto, że odpowiednie minimalne wymogi dotyczące stosowania nawozów i środków ochrony roślin oraz inne odpowiednie obowiązkowe wymogi, o których mowa w art. 29 ust. 2 rozporządzenia nr 1305/2013, są wskazane w załączniku nr 1 do rozporządzenia.
Mając na względzie datę wystąpienia z przedmiotowym wnioskiem przez skarżącego oraz jego jednoznaczną treść zastosowanie w sprawie znajdował również przepis § 32e rozporządzenia ekologicznego stanowiący, że w przypadku zobowiązania ekologicznego podjętego po dniu 14 marca 2021 r. płatność ekologiczną przyznaje się, jeżeli rolnik realizuje 3-letnie zobowiązanie ekologiczne.
Z uwagi na przedstawione uregulowania oraz żądanie wniosku skarżącego, dotyczące zobowiązania kontynuacyjnego w ramach PROW 2014-2020 (RE 1420), wniosek ten – co oczywiste – nie mógł zostać uwzględniony. Jak bowiem wynika z akt administracyjnych sprawy, skarżący zakończył już zobowiązanie ekologiczne PROW 2014-2020 na okres 3-letni, tj. do dnia 14 marca 2024 r. W takiej sytuacji, ponowny wniosek w tożsamym zakresie czasowym nie zasługiwał na uwzględnienie. Ze stanowiskiem w tym zakresie skarżący zresztą nie polemizuje.
Zasadniczy spór w sprawie dotyczy natomiast definicji "oczywistego błędu", nieuregulowanego w aktualnie obowiązujących przepisach rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 2021/2116 oraz rozporządzenia ekologicznego, jego skutków prawnych, a w szczególności skuteczności powołania się przez skarżącego na taki błąd w kontekście zmiany zakresu żądania wniosku na etapie odwołania od decyzji.
W wyroku z dnia 1 marca 2023 r. (sygn. akt III SA/Wr 519/21), na kanwie nieobowiązującego co prawda aktualnie rozporządzenia (UE) nr 809/2014, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zasadnie stwierdził, że złożenie poprawnie wypełnionego wniosku nie jest warunkiem bezwzględnym realizacji płatności, odnośnie do którego nie przewidziano sytuacji wyjątkowych. W określonych przypadkach należy bowiem beneficjentom zezwolić na wprowadzanie korekt i poprawianie oczywistych błędów we wnioskach oraz we wszelkich dokumentach uzupełniających, dostosowywanie po ich złożeniu [zob. motyw 3 i 14 oraz art. 1 lit. h, art. 4 rozporządzenia (UE) nr 809/2014, a także art. 59 ust. 6 jak i art. 77 ust. 2 lit. c i lit. d rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008, Dz.U.UE.L.2013.347.549].
Zgodnie bowiem z art. 4 ww. rozporządzenia (UE), m.in. wnioski o płatność i dokumenty uzupełniające złożone przez beneficjenta mogą zostać skorygowane i poprawione w dowolnym czasie po ich złożeniu w przypadku stwierdzenia oczywistych błędów uznanych przez właściwy organ na podstawie ogólnej oceny danego przypadku, pod warunkiem, że beneficjent działał w dobrej wierze. Właściwy organ może uznać oczywiste błędy tylko w przypadku, gdy mogą one być bezpośrednio zidentyfikowane w wyniku sprawdzenia informacji zawartych w dokumentach, o których mowa w akapicie pierwszym.
Sąd podkreślił jednak, że "oczywisty błąd" w rozumieniu analizowanego art. 4 rozporządzenia (UE) nr 809/2014 jest pojemnym pojęciem o relatywnie szerokim zakresie możliwego zastosowania. Oznacza to, że nie należy go odnosić w sposób zawężający wyłącznie do omyłek pisarskich czy rachunkowych. Za oczywisty błąd można uznać również niespójność, sprzeczność czy przeoczenie. Przepis nie zawiera ponadto jakichkolwiek ograniczeń co do momentu ujawnienia błędu. Przy tym należy zaakcentować, że błąd jest oczywisty nie tylko, jeśli bez żadnych dodatkowych informacji od wnioskodawcy, bądź konfrontacji z innymi dokumentami wynika on z weryfikacji samego wniosku przez organ. Stwierdzenie oczywistego błędu najczęściej bowiem wiąże się z porównaniem dokumentu nim obarczonym z dokumentem wolnym od błędu (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 27 listopada 2019 r., sygn. akt V SA/Wa 720/19).
Prawidłowo w zaskarżonej decyzji organ zauważył, że okoliczność zmiany zakresu przedmiotowego wniosku - dokonana w odwołaniu od pierwszej wydanej w sprawie decyzji odmownej organu I instancji (poprzez wskazanie płatności ekologicznej objętej Planem Strategicznym zamiast płatności ekologicznej z PROW 2014-2020) - skutkuje przede wszystkim zmianą reżimu prawnego sprawy. Płatności ekologiczne objęte Planem Strategicznym, o które po powołaniu się na oczywisty błąd wnioskuje skarżący, objęte są bowiem zakresem rozporządzenia nr 2021/2116 oraz aktualnego rozporządzenia ekologicznego.
Stosowane w sprawie rozporządzenie (UE) nr 2021/2116 nie zawiera analogicznego do art. 4 rozporządzenia (UE) nr 809/2014 przepisu, dopuszczając jedynie prostą korektę wniosku (art. 59 ust. 6) i to ograniczoną terminem wskazującym m.in. na podjęcie decyzji w sprawie danego wniosku. Podobną możliwość korekty wniosku zawiera przepis § 17 ust. 5 rozporządzenia ekologicznego na lata 2023-2027 (rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 kwietnia 2023 r. w sprawie szczegółowych warunków i szczegółowego trybu przyznawania i wypłaty płatności ekologicznych w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027; t.j.: Dz. U. z 2025 r., poz. 102), który stanowi, że oczywiste błędy, które mogą być zidentyfikowane bezpośrednio w wyniku sprawdzenia informacji zawartych we wniosku o przyznanie płatności ekologicznych oraz w dokumentach dołączonych do tego wniosku, mogą zostać poprawione przez rolnika po złożeniu tego wniosku, jednak nie później niż do dnia wydania decyzji w sprawie o przyznanie tych płatności.
Pomimo opisanej różnicy legislacyjnej przyjąć należy, że wykładnia "oczywistego błędu" zaprezentowana powyżej, jak i dokonana przez organ z powołaniem się na orzecznictwo sądowe, pozostaje aktualna.
Oceniając zatem zasadność wyjaśnień skarżącego dotyczących błędnego uzupełnienia wniosku, Sąd doszedł do przekonania, że nie potwierdzają one wystąpienia w tym konkretnym przypadku oczywistego błędu. Jednocześnie przeprowadzona kontrola legalności decyzji organów administracji publicznej wydanych w sprawie wykazała, że organy obu instancji poddały ocenie podnoszone przez wnioskodawcę argumenty i wyciągnęły właściwe wnioski. Oceny tej organy dokonały na podstawie wszystkich okoliczności sprawy, badając jaki był zamierzony przez wnioskodawcę zakres wniosku i czy zadeklarowanie płatności do PROW 2014-2020 mogło być błędem, który organ mógł w sposób prosty wykryć. Organy wyjaśniły też obszernie powody, dla których pierwotna deklaracja we wniosku nie może być traktowana właśnie jako błąd, przywołując na tę okoliczność szereg uzasadnionych i racjonalnych okoliczności. Odnosząc się do postulowanej przez skarżącego możliwości korekty wniosku o płatność w oparciu o § 17 pkt 5 rozporządzenia ekologicznego organ odwoławczy wyjaśnił też stronie, że na podstawie tego przepisu korekta może mieć miejsce jedynie przed wydaniem decyzji, co w sprawie nie miało miejsca, a więc postulowania przez skarżącego zmiana wniosku była spóźniona.
Przede wszystkim, wyjaśniając motywy podjętej decyzji, w jej uzasadnieniu organ odwoławczy opisał poszczególne etapy wypełniania wniosku. Wskazał, że formularz geoprzestrzenny w aplikacji "eWniosekPlus" wypełniany jest przez wnioskodawcę, który oświadcza, iż zna zasady przyznawania płatności objętych wnioskiem. Oświadczenie to jest - w ocenie Sądu - istotne, albowiem od podmiotu ubiegającego się o płatność należy wymagać przede wszystkim należytej staranności i uwagi. Rolnik jest bowiem uważany za profesjonalistę w tej dziedzinie. Ubiegając się o płatności powinien zatem wiedzieć, o jakie świadczenia się ubiega, jakie są warunki ich przyznawania, składając oświadczenie wiedzy to bowiem potwierdza. Oświadczenie to ma moc prawną i nie może być traktowane jako nieistotna formalność. Zwrócić należy w tym kontekście uwagę, że korzystanie z płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego jest przywilejem rolnika, jednakże jest to przywilej obwarowany poprzez wypełnianie obowiązków nakreślonych przepisami prawa. Producent rolny traktowany jest jako profesjonalista, od którego oczekiwać należy szczególnej troski i staranności w zakresie ochrony swoich praw. Jako beneficjent pomocy finansowej, powinien zatem dochować należytej staranności w wykonaniu wszystkich warunków, od których uzależniono przyznanie płatności, bowiem to w jego interesie leży zadośćuczynienie wszystkim stawianym przez prawo wymogom (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 27 lutego 2020 r., sygn. akt I SA/Ol 790/19).
W dalszej kolejności organ II instancji zaznaczył, że metodyka wypełniania wniosku wygląda w ten sposób, iż deklaracja upraw do płatności ekologicznych odbywa się na tym samym etapie, co deklaracja upraw w ramach Interwencji w formie płatności bezpośrednich. Wpierw w zakładce "WNIOSEK" należy wybrać wnioskowanie poprzez znaczenie odpowiedniego checkboxu:
- "Płatność ekologiczna - zobowiązania kontynuacyjne w ramach PRO W 2014-2020 (RE1420)" lub
- "Płatności ekologicznych - zobowiązania w ramach WPR 2023-2027 (RE2327)".
Następnie, po przejściu do zakładki "MAPA", konieczne jest wskazanie upraw do płatności ekologicznej. W tym celu należało na wybranej działce ewidencyjnej narysować powierzchnię uprawy (działki rolnej) i w oknie deklaracji, które jest dostępne po kliknięciu na narysowaną geometrię wskazać roślinę, która jest dotowana w ramach płatności ekologicznych. Na tym etapie należało również wybrać do jakich płatności zgłaszana jest dana działka. Przy każdej działce rolnej należało ponownie wskazać czy deklaruje się działkę do płatności ekologicznej, czy jest to RE1420 czy też RE2327, czy też nie zgłasza się danej działki rolnej do żadnej płatności ekologicznej.
Słuszne jest zatem twierdzenie organu, że wnioskodawca musiał świadomie podejmować swoją decyzję, gdyż z 11 działek rolnych zadeklarował 9 z nich do płatności ekologicznych, natomiast niekwalifikujące się działki rolne "ugór" oraz "zagajnik o krótkiej rotacji" nie zostały zgłoszone do płatności ekologicznych. Przy czym czynność ta nie miała charakteru jednorazowego, albowiem strona musiała 9 razy ponownie dokonać wyboru płatności decydując czy jest to RE 1420 lub RE2327, naciskając przycisk wskazujący na odpowiedni wiersz. Strona tymczasem za każdym razem wskazała pakiet 7 "Uprawy rolnicze po okresie konwersji", właściwy dla płatności ekologicznej objętej PROW 2014-2020.
Organ II instancji wyjaśnił też, że o ile w ramach płatności ekologicznej objętej Planem Strategicznym 2023-2027 występuje pakiet 7, to zgodnie z rozporządzeniem ekologicznym PS, pakiet 7 to "Uprawy paszowe na gruntach ornych", do którego zgodnie z załącznikiem nr 4 do rozporządzenia ekologicznego PS deklarowana przez wnioskodawcę gryka nie kwalifikuje się.
Wielokrotne dokonywanie wyboru odpowiednich checkboxów poprzez ich zaznaczenie, przeczy zatem twierdzeniu o omyłce. We wnioskach skarżący dwukrotnie bowiem zaznaczył chęć ubiegania się o płatność ekologiczną w ramach PROW 2014-2020, co za każdym razem potwierdził zaznaczając tą właśnie płatność przy 9 działkach rolnych.
Podsumowując wskazać należy, że skarżący w wystosowanym do właściwego organu wniosku zawarł jednoznaczne w swej treści żądanie, wskazując kilkukrotnie konkretną płatność i inne okoliczności jej dotyczące. Wniosek był kompletny, spójny oraz prawidłowy pod względem formalnym i merytorycznym. Wskazywał też potencjalnie możliwą do uzyskania płatność (zakładając brak wcześniejszego zakończenia zobowiązania). Wypełniając wniosek wnioskodawca musiał przejść przez szereg kolejnych pól formularza elektronicznego, wypełniając je za każdym razem odpowiednimi wpisami, których wyboru samodzielnie dokonywał. Potwierdził też znajomość obowiązujących wniosek reguł stosownym oświadczeniem. Wnioskodawca nie złożył też żadnego załącznika oprócz załączników graficznych, z którego mogłoby wynikać, iż jego celem w rzeczywistości jest uzyskanie płatności objętej Planem Strategicznym. Nie występowały zatem przesłanki wskazujące na sprzeczność we wniosku.
Trudno w tej sytuacji podzielić zapatrywanie skarżącego, że w istocie doszło do oczywistego błędu. Wniosek nie zawierał wbrew przekonaniu skarżącego sprzeczności. Biorąc pod uwagę późniejsze twierdzenia skarżącego odnośnie jego rzeczywistego zamiaru, błąd taki mógł wystąpić, jednakże de facto nieuwaga przy wypełnianiu wniosku, przejawiająca się w tak istotnym zakresie jak nazwa własna wnioskowanej płatności, nie może być obiektywnie oceniania jako błąd oczywisty. Powód niewłaściwego wypełnienia wniosku wystąpił wyłącznie po stronie skarżącego i w realiach sprawy to jego świadome działanie wyrażające się w wyborze niewłaściwej płatności należy oceniać negatywnie. W tej sytuacji niedopuszczalne jest przerzucanie odpowiedzialność za "błędne wypełnienie wniosku" na organ administracji. Organ nie miał jakichkolwiek powodów by zakładać oczywisty błąd wnioskodawcy, czy też na podstawie posiadanych z urzędu informacji wzywać skarżącego do potwierdzenia jednoznacznego w odbiorze wniosku. Tak samo argumenty dotyczące ewentualnych nieprawidłowości organu przy procedowaniu wniosku za poprzednie lata nie mogą usprawiedliwiać skarżącego, czy wręcz konwalidować jego działań.
Wobec prawidłowego pod względem merytorycznym i formalnym wypełnienia wniosku organ rozpatrujący wniosek nie miał z kolei żadnych dodatkowych obowiązków związanych z badaniem ewentualnej woli wnioskodawcy czy też sugerowania odpowiedniejszego dla skarżącego rozwiązania. Taki obowiązek istnieje, dotyczy jednak jedynie braków formalnych wniosku, z czym nie można utożsamiać wskazania niewłaściwej płatności. Jak zresztą wyjaśniły organy omawiając proces procedowania wniosków o płatności, organy ARiMR dokonują najpierw kontroli ich kompletności, tj. sprawdzają pod kątem braków formalnych. Ta jak już zaznaczono, przebiegła bez uwag. Dopiero zaś na dalszym etapie następuje kontrola administracyjna, gdzie stwierdzane są błędy niezwiązane z ich kompletnością, ale wynikające z porównania z bazami danych i weryfikacji przesłanek normujących przyznanie płatności, co wpływa na dopuszczalność przyznania płatności. Dopiero te działania organu wykazały natomiast, że złożony wniosek dotyczył zakończonego już zobowiązania. W tej sytuacji zarzuty związane z naruszeniem przepisów § 17 ust. 5 czy § 19 ust. 7 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 kwietnia 2023 r. w sprawie szczegółowych warunków i szczegółowego trybu przyznawania i wypłaty płatności ekologicznych w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 - poprzez niewezwanie skarżącego do poprawienia wniosku - nie zasługiwały na uwzględnienie.
Co równie istotne, termin kontroli administracyjnej, tak jak w rozpoznawanej sprawie, w praktyce najczęściej wypada już po ostatecznym terminie składania wniosków. Zatem jak wskazał organ odwoławczy, nawet gdyby organ poinformował skarżącego o konsekwencjach złożenia przez niego wniosku w takim jak pierwotnie kształcie, w okolicznościach sprawy wynikających z innych jego postępowań, skarżący nie miałby już możliwości skutecznego złożenia wniosku o płatność na dany rok.
W ocenie Sądu, zajęte przez organy obu instancji stanowisko jest więc merytorycznie prawidłowe.
Kontrolując procedowanie organów Sąd nie dopatrzył się również jakichkolwiek naruszeń przepisów postępowania, podniesionych licznie w skardze. Wbrew stanowisku skarżącego, w sprawie nie zostały bowiem naruszone przepisy art. 7, art. 7a, art. 8, art. 9, art. 10, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. W sprawie został zebrany kompletny materiał dowodowy, który został poddany wnikliwej i wszechstronnej ocenie. Na tej podstawie organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy. W motywach decyzji, sporządzonych z poszanowaniem reguł określonych w art. 107 § 3 k.p.a., organy w sposób zrozumiały i rzeczowy wyjaśniły powody, dla których wydały decyzje o odmowie przyznania wnioskowanej płatności oraz odniosły się do twierdzeń skarżącego dotyczących oczywistego błędu przy składaniu wniosku. Fakt, że wydane w toku kontrolowanego postępowania rozstrzygnięcia organów obu instancji są niezgodne z oczekiwaniami skarżącego nie świadczy automatycznie o ich wadliwości skutkującej koniecznością usunięcia z obrotu prawnego. Nie sposób też uznać, że w sprawie została naruszona zasada zaufania do władzy publicznej, zasada informowania stron oraz zasada czynnego udziału strony w postępowaniu. Akta sprawy wskazują, że skarżący brał czynny udział w sprawie na każdym jej etapie, składając różnego rodzaju środki. Każde z pism procesowych strony spotkało się z odpowiednią reakcją organu. Wnioski dowodowe skarżącego zostały poddane ocenie. Wbrew stanowisku skarżącego, złożony wraz z odwołaniem od "pierwszej" decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Pucku Plan Działalności Ekologicznej w ramach Planu Strategicznego WPR na lala 2023-2027 nie został pominięty. Dokument ten został poddany ocenie, jednakże jako spóźniony nie mógł skutecznie wpłynąć na wynik sprawy. Wydane decyzje odpowiadają prawu.
W konfrontacji z ustalonym w sprawie przebiegiem postępowania na uwzględnienie nie zasługiwał ponadto zarzut związany z naruszeniem zasady dwuinstancyjności postępowania. Przeciwnie, zasada ta została właściwie zinterpretowana i zastosowana, albowiem dostrzegając wystąpienie w sprawie nowej i istotnej dla wyniku sprawy okoliczności, która powinna stanowić przedmiot oceny organów obu instancji, a nie tylko organu odwoławczego, Dyrektor Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Gdyni uchylił pierwotną decyzję organu I instancji. Przyczyna ta dotyczyła wszak podstawy zakresu żądania strony. Jednocześnie organ odwoławczy nie stwierdził uchybień w prowadzonym przez organ I instancji postępowaniu. Ponowna decyzja organu I instancji, uwzględniająca nową argumentację skarżącego, nie stanowiła tym samym "formalnego powtórzenia decyzji, mimo wcześniejszego uchylenia jej przez organ II instancji".
Reasumując, Sąd stwierdził, że skarga nie jest zasadna. Rozpoznając sprawę Sąd nie stwierdził naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Pucku.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.
Powołane w treści uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 23.07.2026. · Źródło