III SA/Gd 711/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Orłowska, Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka (spr.), Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Kinga Czernis, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi K. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 3 września 2012 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Wnioskiem z dnia 10 kwietnia 2012 r. K. R. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. o przyznanie zasiłku celowego na zakup leków i żywności. Uzasadniając swój wniosek ww. wskazał, że otrzymywane świadczenie rentowe w kwocie 306,69 zł nie pozwala nawet na minimum potrzeb egzystencjalnych. Z kolei wyrównanie, które wnioskodawca otrzymał z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zobligowany był oddać na poczet rozliczenia własnego zadłużenia. Decyzją z dnia 30 kwietnia 2012 r. (wydaną w oparciu o art. 2 ust. 1, art. 3, art. 39, art. 41 i art. 106 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego oraz rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 25 stycznia 2011 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego) działający z upoważnienia Burmistrza Miasta [...] Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. odmówił wnioskodawcy przyznania zasiłku celowego na zakup leków oraz żywności wskazując, że ustalony w toku postępowania dochód wnioskodawcy – zasiłek z Powiatowego Urzędu Pracy - wynoszący w marcu 2012 r. 784,47 zł (z którego to potrącane są zobowiązania komornicze z tytułu należności na rzecz likwidatora Funduszu Alimentacyjnego w kwocie 470,68 zł) przekracza określone w ustawie o pomocy społecznej kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynoszące 477 zł. Ponadto organ podał, że ustalając dochód K. R. nie pomniejszono tego dochodu o zajęcia komornicze z uwagi na fakt, iż są to należności na rzecz likwidatora Funduszu Alimentacyjnego a nie alimenty świadczone na rzecz innych osób. Decyzją z dnia 11 czerwca 2012 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło ww. rozstrzygnięcie Burmistrza Miasta [...] i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał m.in., że organ wydający zakwestionowaną decyzję nie dokonał wnikliwej analizy sytuacji życiowej i zdrowotnej odwołującego. Ponadto Kolegium wskazało, że z wyjątku określonego w art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej korzystać może tylko ten zobowiązany, który spłaca alimenty zgodnie z prawem, tj. w wysokości oraz w terminie określonym w tytule wykonawczym. Decyzją z dnia 20 lipca 2012 r. działający z upoważnienia Burmistrza Miasta [...] Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. ponownie odmówił wnioskodawcy przyznania zasiłku celowego na zakup leków oraz żywności. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji dokładnie przedstawił sytuację zdrowotną oraz dochodową strony i wskazał, że analizowana sytuacja wnioskodawcy nie jest sytuacją niespodziewaną czy niezwykłą (na co wskazuje regulacja art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej) a stałą. Ponadto K. R. nie wykorzystuje swoich uprawnień i możliwości w celu poprawy sytuacji materialnej. Ponadto jego dochód w marcu 2012 r. wynosił 784,47 zł i przekraczał określone ustawowo kryterium dochodowe. Z tego dochodu potrącane były zobowiązania komornicze w wysokości 470,68 zł przy czym organ nie pomniejszył ww. dochodu o zajęcia komornicze, gdyż nie były to alimenty świadczone na rzecz innych osób a spłata należności na rzecz likwidowanego Fundusz Alimentacyjnego. Jak wskazał organ, zgodnie ze stanowiskiem zawartym w orzecznictwie sądów administracyjnych, w tym w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 16 lutego 2012 r. sygn. akt III SA/Gd 36/12 przychód osoby ubiegającej się o pomoc pomniejsza się o alimenty bieżące i zaległe świadczone na rzecz innych osób. Jednak do alimentów podlegających odliczeniu nie można zaliczyć kosztów związanych z ich egzekucją, tj. kosztów komorniczych i odsetek lub kwot stanowiących spłatę należności na rzecz funduszu alimentacyjnego. W odwołaniu od ww. decyzji K. R. wskazał, że Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w L. ignoruje wydany w jego sprawie wyrok WSA w Gdańsku z dnia 16 lutego 2012 r. sygn. akt III SA/Gd 36/12 i bezzasadnie odmawia przyznania pomocy. Decyzją z dnia 3 września 2012 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie Burmistrza Miasta [...] z dnia 20 lipca 2012 r. W uzasadnieniu wydanej decyzji organ odwoławczy wskazał, że analiza sytuacji majątkowej odwołującego dokonana przez organ pierwszej instancji jak i wydane w sprawie rozstrzygnięcie są zgodne z prawem. Organ pierwszej instancji zasadnie odmówił bowiem przyznania wnioskowanego zasiłku z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego określonego w ustawie o pomocy społecznej. Ponadto organ odwoławczy wskazał, że wyrok WSA w Gdańsku wydany w sprawie o sygnaturze III SA/Gd 36/12 odnosił się do wniosku K.R. złożonego w dniu 21 lipca 2011 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku K. R. zakwestionował decyzję organu odwoławczego, wniósł o zmianę wydanych w jego sprawie rozstrzygnięć oraz zobligowanie organów orzekających do wykonania korzystnego dla niego wyroku WSA w Gdańsku z dnia 16 lutego 2012 r. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany swojego wcześniejszego stanowiska. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W niniejszej sprawie K. R. kwestionował decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 3 września 2012 r., utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia 20 lipca 2012 r. odmawiającą udzielenia zasiłku celowego na zakup leków oraz żywności. W myśl art. 39 ust.1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. nr 175, poz. 1362 z zm.) w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. 2. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Podstawę materialnoprawną wydanej decyzji stanowił przepis art. 41pkt 1 ustawy o pomocy społecznej zwanej w dalszej części uzasadnienia ustawą, zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; W myśl art. 8 ust. 3 ustawy za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Zgodnie zaś z art. 2 ust. 2 ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Istota przyznawania specjalnego zasiłku celowego polega na tym, że osoba znajdująca się w szczególnie trudnej sytuacji życiowej, mimo iż jej dochód przekracza kryterium dochodowe, może ubiegać się o zasiłek w przypadku szczególnie uzasadnionym w formach określonych w pkt 1) i w pkt 2) art. 41 ustawy. W niniejszej sprawie organy ustaliły, że skarżący jest osobą samotnie gospodarującą, niepełnosprawną zaliczoną do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, a uzyskiwany przez niego dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe, tj. kwotę 477 zł. Jego dochód w marcu 2012 roku składał się z zasiłku z PUP w wys. 784,47 zł., z którego potrącane były zobowiązania komornicze w wys. 470,68 zł. Z kwoty tych potrąceń kwota w wys. 37,65 zł. stanowi opłatę egzekucyjną a kwota w wys. 415,58 zł. przekazywana była na poczet zaległości dla likwidatora funduszu alimentacyjnego. Organ odwoławczy wskazując na wyrok WSA w Gdańsku z dnia 5 marca 2012 roku sygn. akt III SA/Gd 36/12 podkreślił, że wytycznymi zawartymi w tym wyroku jest związany przy rozstrzyganiu wniosku z dnia 21 lipca 2011 roku a nie jest związany w niniejszym postępowaniu, którego przedmiotem jest kolejny wniosek z dnia 10 kwietnia 2012 roku. W tym miejscu Sąd zwraca uwagę, że organ odwoławczy zasadnie stwierdził, że w tym postępowaniu nie jest związany poglądem wyrażonym przez sąd w innej sprawie. Wyjaśnić przy tej okazji należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pojawiły się dwa rozbieżne stanowiska na tle wykładni art. 8 ust.3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej. Mianowicie chodzi o to, czy potrącane z przychodu skarżącego kwoty z tytułu jego zaległości dla likwidatora Funduszu Alimentacyjnego winny w myśl powołanego wyżej przepisu podlegać odliczeniu od przychodu skarżącego, czy też nie. W myśl jednego z nich - przepis ten nie daje podstaw by różnicować świadczone przez dłużnika alimentacyjnego należności na bieżące i zaległe, a co za tym idzie ustalając jego dochód nie odliczać od przychodu zaległych alimentów, w tym płaconych na skutek egzekucji komorniczej na rzecz ZUS – likwidatora Funduszu Alimentacyjnego. Takie rozumienie tego przepisu zaprezentował WSA w Gdańsku w wyroku w sprawie III SA/Gd 36/12 ( por. też wyroki: NSA z dn. 15.09.2009r.sygn. I OSK 94/09; WSA w Szczecinie z dn. 27.10.2010r. sygn. II SA/Sz 600/10; WSA w Gliwicach z dn.18.01.2011r. sygn. IV SA/GL 406/10; WSA w Bydgoszczy z dn.12.01.2011r. sygn. II SA/ Bd 1421/10). Natomiast Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, podzielił argumentację odmiennego stanowiska, zaprezentowanego w wyroku NSA z dnia 5 grudnia 2012 roku w sprawie o sygn. I OSK 957/12 zgodnie z którym, z przepisu art.8 ust.3 pkt 3 ustawy wynika, że kwota alimentów świadczonych na rzecz innych osób pomniejsza dochód w rozumieniu tego przepisu a zatem "sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na źródło i tytuł ich uzyskania". Taka treść wskazuje na to, że chodzi o alimenty, co do których świadczenia osoba była zobowiązana w analizowanym miesiącu, które rzeczywiście świadczyła w danym miesiącu, w związku z obowiązkiem alimentacyjnym dotyczącym tego miesiąca. Nie ma zatem podstaw do pomniejszania dochodu o zaległości dla likwidatora funduszu alimentacyjnego. Dodatkowo jedynie podkreślić należy, że w art. 8 ust.3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej chodzi o "pomniejszenie sumy miesięcznych przychodów o kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób". Trzeba zatem dookreślić pojęcie "alimenty" celem zaprzeczenia tezie, iż w przepisie tym może chodzić również o alimenty zaległe. Pomocne będzie tu zwrócenie uwagi, że alimenty są świadczeniem okresowym przysługującym za dany miesiąc w celu zaspokojenia usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego (art. 135 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), przy czym w utrwalonym orzecznictwie sądowym niekwestionowanym jest, iż celem tego świadczenia jest zaspokojenie bieżących potrzeb uprawnionego ocenianych w skali miesiąca. W konkluzji stwierdzić trzeba, że organy ustalając dochód K. R. zasadnie nie pomniejszyły tego dochodu o zajęcia komornicze z uwagi na fakt, iż stanowiły one zaległości alimentacyjne a nie jak nakazuje przepis art. 8 ust. 3 "alimenty". Nadto podkreślić trzeba również, że decyzja w przedmiocie świadczenia objętego wnioskiem ma charakter uznaniowy i jeśli jej uzasadnienie spełnia wymogi tego rodzaju aktu nie może być skutecznie podważona. Jak bowiem wskazano przyznanie świadczenia nie jest obligatoryjne. W omawianym przypadku organy bardzo szczegółowo podały jakimi środkami w 2012 roku dysponowały, jaki możliwy był ich podział w stosunku miesięcznym a także co istotne, wskazały, że ograniczone środki jakimi dysponuje organ powodują, że nie wszystkie osoby w trudnej sytuacji mogą otrzymać pomoc. Z tej przyczyny, Sąd uznał za zasadne w okolicznościach sprawy stanowisko organów, że w sytuacji skarżącego nie zachodzą żadne szczególne okoliczności, które kwalifikowałyby go do specjalnego zasiłku celowego. W reasumpcji wszystkich powyższych rozważań należy uznać, że w sprawie nie zaistniały podstawy do wyeliminowania wydanych rozstrzygnięć z obrotu prawnego. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.