III SA/Gd 882/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Adam Osik po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na zarządzenie zastępcze Wojewody z dnia 9 sierpnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie wygaśnięcia mandatu radnego postanawia: 1. umorzyć postępowanie w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych; 2. odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata. P. S. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Zasadność wniosku skarżący uzasadnił skomplikowanym charakterem sprawy oraz ciążącymi na nim zobowiązaniami finansowymi. W formularzu urzędowym PPF oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i małoletnim synem. Jest właścicielem dwóch mieszkań o wartości 195.000 zł i 75.000 zł oraz współwłaścicielem mieszkania o wartości 126.000 zł, a ponadto właścicielem działki rolnej o powierzchni 1400 m2. Posiada oszczędności w wysokości 500 zł. Wskazał, że obciążony jest kredytami hipotecznymi zaciągniętymi na kwoty 70.000 zł i 82.000 zł. Jako źródła dochodu rodziny wskazał umowę o pracę i dietę radnego oraz umowę o pracę swej żony, z których łączny miesięczny dochód netto wynosi 8.500 zł. Wnioskodawcy podkreślił przy tym panujący w stosunku małżeńskim ustrój rozdzielności majątkowej. Ponoszone comiesięcznie zobowiązania i wydatki, bez szczegółowego ich wykazania, wnioskodawca określił na kwotę 6.000 zł. Ponadto w załączonym do pisma z dnia 1 grudnia 2016 r. oświadczeniu majątkowym wnioskodawca wskazał również, że jest właścicielem samochodu marki Toyota Yaris wyprodukowanego w 2008 r. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 ww. ustawy, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym (§ 1); prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2); prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3); częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (§ 4). Należy zaznaczyć, że P. S., składając wniosek o prawo pomocy, ostatecznie w formularzu urzędowym PPF zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata (vide: wniosek z dnia 3 stycznia 2016 r.). Mając to na uwadze należało wskazać, że stosownie do przepisu art. 100 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 446) postępowanie sądowe w sprawach z zakresu nadzoru nad działalnością gminną jest wolne od opłat sądowych. Z uwagi na ustawowe zwolnienie od kosztów sądowych bezprzedmiotowym jest wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od tych kosztów, co skutkuje koniecznością umorzenia postępowania odnośnie tej części wniosku na podstawie art. 249a w zw. z art. 258 § 1 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, o czym orzeczono w punkcie pierwszym sentencji postanowienia. Odnosząc się natomiast do wniosku, który ze względu na powyższe częściowe umorzenie postępowania należy traktować jako wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, należy wskazać, że prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. W tym miejscu wskazać trzeba, że użycie w ww. przepisie słowa "wykazanie" oznacza, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, która nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na stronie. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Podkreślenia wymaga, że obowiązek stron ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie wynika z art. 199 p.p.s.a. i dotyczy wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody, jeżeli poniesienie tych kosztów nie będzie wiązało się dla nich z uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W doktrynie wyrażono pogląd, że zwolnienie od ponoszenia opłat sądowych jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równomiernego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP i dlatego może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" Komentarz, wyd. Zakamycze 2005, str. 594). Istotą instytucji prawa pomocy jest to, że znajduje ono zastosowanie wobec osób pozostających w ubóstwie, tj. takich, które nie mają żadnych źródeł dochodu bądź też posiadają środki w ilości niewystarczającej do sfinansowania swojego udziału w postępowaniu. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. W konsekwencji prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem stopy życiowej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Dokonana przez referendarza sądowego analiza złożonego wniosku nie uzasadnia jego uwzględnienia. Informacje podane przez wnioskodawcę nie potwierdziły, że nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania obejmujących ustanowienie zawodowego pełnomocnika z wyboru. Fakt posiadania przez wnioskodawcę nieruchomości lokalowych oraz nieruchomości rolnej, posiadanie przez rodzinę wnioskodawcy stałych źródeł dochodów w wysokości 8.500 zł netto miesięcznie, posiadania przez wnioskodawcę samochodu osobowego o rynkowej wartości przekraczającej znacznie kwotę 5.000 zł - nie potwierdza wymaganego w tych okolicznościach procesowych ubóstwa wnioskodawcy, co powoduje, że obowiązek poniesienia kosztów postępowania nie może zostać w stosunku do wnioskodawcy wyłączony, gdyż stałoby to w sprzeczności z ustawowymi zasadami przyznawania prawa pomocy. Nie do zaakceptowania jest sytuacja, w której pomoc prawna ze środków publicznych przyznawana jest przy braku spełnienia wymaganych przesłanek. Dodać w tym miejscu należy, że bez znaczenia dla oceny sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy jest akcentowana przez niego okoliczność panującego w jego małżeństwie ustroju rozdzielności majątkowej. Instytucja ta odnosi się bowiem do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków, co oznacza, iż za błędne uznaje się stanowisko jakoby ustanowienie rozdzielności majątkowej zwalniało jednego małżonka z pomocy finansowej drugiemu w zakresie prowadzonego postępowania sądowego, co zresztą znajduje uzasadnienie w art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 2082 ze zm.). Przepis ten zobowiązuje małżonków do wzajemnej pomocy, niezależnie od tego, czy pozostają oni w rozdzielności majątkowej. Rozdzielność majątkowa przede wszystkim dotyczy zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także samodzielnego dysponowania swoim majątkiem, nie zwalnia natomiast małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8 oraz z dnia 25 sierpnia 2011 r., sygn. akt II FZ 441/11, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Wprawdzie wnioskodawca powołuje się na znaczne, bo sięgające 6.000 zł, stałe zobowiązania i wydatki, które – jak można się domyślać - dotyczyć mogą w szczególności kosztów spłaty wyszczególnionych we wniosku kredytów hipotecznych (innych celów, na jakie ponoszone są ww. wydatki nie określono), to jednak uzyskiwane w rodzinie wnioskodawcy dochody świadczą o tym, że jest on w stanie ponosić wszelkie opisane we wniosku stałe wydatki. Wnioskodawca nie wykazał przy tym, aby powstały jakiekolwiek zaległości w spłacie kredytów oraz w innych stałych opłatach. Z porównania miesięcznych stałych wydatków oraz dochodów wnioskodawcy i jego żony wynika, że miesięcznie pozostaje wnioskodawcy do dyspozycji kwota około 1500 zł, a nadto jest on w stanie poczynić określone oszczędności. W tej sytuacji z uzyskiwanych dochodów – w ocenie referendarza sądowego – wnioskodawca jest w stanie wygospodarować kwotę związaną z poniesieniem kosztów ustanowienia zawodowego pełnomocnika z wyboru, bez uszczerbku koniecznego utrzymania wnioskodawcy i jego rodziny. W konsekwencji przeprowadzona w niniejszym postępowaniu analiza nie pozwala na stwierdzenie, że wnioskodawca nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania w żądanym zakresie. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w związku z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w punkcie drugim sentencji postanowienia.