III SA/Gd 882/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Dominiak po rozpoznaniu w dniu 20 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu P. Sz. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 stycznia 2017 r. sygn. akt III SA/Gd 882/16 w sprawie ze skargi P. Sz. na zarządzenie zastępcze Wojewody z dnia 9 sierpnia 2016 r. , nr [...] w przedmiocie wygaśnięcia mandatu radnego postanawia utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy. P. Sz., skarżący zarządzenie zastępcze Wojewody stwierdzające wygaśnięcie mandatu radnego, wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Wskazał na skomplikowany charakter sprawy oraz ciążące na nim zobowiązania finansowe. W oświadczeniu złożonym na formularzu urzędowym PPF oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i małoletnim synem. Na dochód rodziny składa się jego wynagrodzenie z umowy o pracę (3.300 zł netto) i dieta radnego (1200 zł netto) oraz wynagrodzenie jego żony z umowy o pracę (4000 zł netto), w łącznej wysokości 8.500 zł netto. Jest właścicielem dwóch mieszkań o wartości 195.000 zł i 75.000 zł., współwłaścicielem w ½- własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego o wartości 126.000 zł i właścicielem działki rolnej o powierzchni 1400 m2. Posiada oszczędności w wysokości 500 zł. Jest obciążony kredytami hipotecznymi zaciągniętymi na kwoty 70.000 zł i 82.000 zł. Zobowiązania i wydatki, bez szczegółowego ich wykazania, wnioskodawca określił na kwotę 6.000 zł. Postanowieniem z dnia 13 stycznia 2017 r. sygn. akt III SA/Gd 882/16 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku umorzył postępowanie w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych ( pkt 1 ) i odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata ( pkt 2). Referendarz wskazał, że postępowanie sądowe w sprawach z zakresu nadzoru nad działalnością gminną jest wolne od opłat sądowych, dlatego wniosek skarżącego w zakresie zwolnienia od tych kosztów podlegał umorzeniu. Wniosek dotyczył przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, jednak ze względu na częściowe umorzenie postępowania należy traktować go jako wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym , do którego ma zastosowanie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zdaniem referendarza sądowego podane przez wnioskodawcę informacje nie potwierdziły, że nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania, obejmujących ustanowienie zawodowego pełnomocnika z wyboru. Fakt posiadania nieruchomości lokalowych oraz nieruchomości rolnej, stałych źródeł dochodów w wysokości 8.500 zł netto miesięcznie, posiadania samochodu osobowego o rynkowej wartości przekraczającej znacznie kwotę 5.000 zł. nie potwierdza wymaganego w okolicznościach procesowych ubóstwa wnioskodawcy co powoduje, że obowiązek poniesienia kosztów postępowania nie może zostać w stosunku do wnioskodawcy wyłączony. Bez znaczenia dla oceny sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy była też okoliczność panującego w jego małżeństwie ustroju rozdzielności majątkowej. Instytucja ta odnosi się bowiem do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Przepis art. 23 k.r.o. zobowiązuje małżonków do wzajemnej pomocy, niezależnie od tego, czy pozostają oni w rozdzielności majątkowej. Wnioskodawca powołuje się, co prawda, na znaczne, bo sięgające 6000 zł stałe zobowiązania i wydatki, jednak uzyskane w jego rodzinie dochody świadczą o tym, że jest on w stanie ponosić wszelkie opisane we wniosku stałe wydatki. Zdaniem referendarza z porównania miesięcznych stałych wydatków oraz dochodów wnioskodawcy i jego żony wynika, że jest on w stanie poczynić określone oszczędności i wygospodarować kwotę związaną z poniesieniem kosztów ustanowienia zawodowego pełnomocnika z wyboru, bez uszczerbku koniecznego utrzymania wnioskodawcy i jego rodziny. P. Sz. wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia ponosząc , że we wniosku o przyznanie pomocy w zakresie całkowitym przedstawił swoją sytuację finansową i potrzebę ustanowienia pomocy prawnej z urzędu z uwagi na zawiły charakter sprawy. Z uwagi na liczne obciążenia finansowe nie stać go na pełnomocnika z wyboru. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, że postanowienie w przedmiocie prawa pomocy jest wydawane w oparciu o przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", która normuje postępowanie przed sądami administracyjnymi. W myśl art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, o którym mowa w art. 258 § 2 pkt 8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.), rozpoznając sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Sprzeciw P. Sz. nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 243 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1). Prawo to może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 1 i 3). Z uwagi na to, że postępowanie sądowe w sprawie niniejszej jest wolne od opłat sądowych, referendarz prawidłowo umorzył postępowanie w części dotyczącej zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych. W okolicznościach niniejszej sprawy prawidłowo też uznał, że wniosek należy traktować jako wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym , do którego ma zastosowanie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Prawidłowo uznał także , że wniosek ten nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ustawodawca użył w tym przepisie określenia "gdy wykaże", co oznacza, że wnioskodawca ma obowiązek udowodnić , że znajduje się w sytuacji określonej tym przepisem. Należy podkreślić, iż udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona rzeczywiście nie posiada środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienie NSA z dnia 4 kwietnia 2011 r., sygn. akt II FZ 103/11; postanowienie NSA z dnia 25 lutego 2011 r., sygn. akt I FZ 26/11, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Instytucja prawa pomocy jest bowiem wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Prawo dostępu do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani do zwolnienia od kosztów sądowych. Pamiętać należy, że prawo pomocy nazywane jest "prawem ubogich". Wyjaśnić należy, że przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie dają możliwości przyznania stronie prawa pomocy w zależności od stopnia skomplikowania sprawy czy stopnia znajomości przez nią prawa. Powołane wyżej przepisy tej ustawy wskazują, że wniosek o przyznanie prawa pomocy rozstrzyga się jedynie w oparciu o kryteria majątkowe. W ocenie Sądu referendarz sądowy zasadnie przyjął, że sytuacja materialna skarżącego nie przemawia za uznaniem, że zachodzi przesłanka uzasadniająca przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Skarżący jest osobą dobrze sytuowaną. Z akt sprawy wynika, że deklarowany dochód rodziny skarżącego wynosi 8.500 zł netto miesięcznie, ponadto rodzina skarżącego posiada około 500 zł oszczędności oraz trzy mieszkania i działkę rolną. Ponadto, choć we wniosku z dnia 3 stycznia 2017 r. , złożonym na druku PPF, skarżący nie ujął samochodu osobowego Toyota Yaris , rok 2008, to wykazał go w oświadczeniu z dnia 1 grudnia 2016r. jako przedmiot wartościowy o wartości powyżej 10.000 zł. Odnosząc się do zadłużenia skarżącego (dwa kredyty hipoteczne na ok. 70.000 zł i ok. 82.000 zł) i innych zobowiązań finansowych na kwotę ok. 6000 zł stwierdzić należy, że nie mogą być one uznane za okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący podejmując się spłaty wysokich zobowiązań powinien mieć na uwadze , że w przyszłości może zaistnieć potrzeba uiszczenia kosztów niezaplanowanych i w taki sposób zaplanować swój budżet. Ponadto skarżący nie wskazał, co składa się na kwotę 6000 zł stałych wydatków, wobec czego nie jest możliwa ocena ich celowości i zasadności. Stwierdzić trzeba natomiast, że zobowiązania cywilnoprawne (m.in. raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. Przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowo-administracyjnych na Skarb Państwa ( por. orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 9 lutego 2006 r., sygn. akt I FZ 9/06, z dnia 14 czerwca 2005 r., sygn. akt II OZ 475/05, publ. j.w. ). W jednym z orzeczeń NSA stwierdził także: "Obciążenia finansowe w postaci licznych zobowiązań, w tym zaległości publicznoprawne oraz kwestia spłacania zaciągniętych kredytów czy pożyczek jest indywidualną sprawą podatnika i fakt ten nie może skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego. Strona powinna ponosić koszty postępowania, jeżeli dysponuje stałym miesięcznym dochodem i posiada znaczny majątek w postaci ruchomości i nieruchomości" (postanowienie NSA z dnia 16 września 2014 r. sygn. akt II FZ 1309/14, publ. j.w. ). Pogląd ten Sąd podziela. Należy zgodzić się też z referendarzem, że dochody i majątek skarżącego pozwalają na wygospodarowanie środków na ustanowienie zawodowego pełnomocnika z wyboru - bez uszczerbku koniecznego utrzymania. "Konieczne utrzymanie" bowiem- w rozumieniu omawianego przepisu - to nie jakiekolwiek wydatki w jakiejkolwiek wysokości, ale niezbędne wydatki zmierzające do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., zaskarżone sprzeciwem postanowienie referendarza sądowego utrzymał w mocy.