III SAB/Gd 53/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Orłowska po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Stowarzyszenia Zwykłego A. w S. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 1 marca 2016 r. odmawiającego stronie skarżącej przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi Stowarzyszenia Zwykłego A. w S. na bezczynność Prezydenta Miasta S. w przedmiocie wyrażenia zgody na budowę schroniska dla osób LGBT postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 1 marca 2016 r. Zaskarżonym postanowieniem referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wydanego postanowienia referendarz sądowy wskazał, że wnioskujące Stowarzyszenie jest stowarzyszeniem zwykłym. Zgodnie z art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (tekst jednolity: Dz. U. z 2015 r., poz. 1393 ze zm.) jest to uproszczona forma stowarzyszenia (nieposiadająca osobowości prawnej), o określonych ograniczeniach w prowadzeniu działalności wynikających z art. 42 wyżej wskazanej ustawy. Z art. 42 ust. 2 ustawy – Prawo o stowarzyszeniach wynika ponadto, że stowarzyszenie zwykłe uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich. Środki te, jak przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, należy postrzegać jako środki działania stowarzyszenia. Referendarz sądowy wskazał, że w świetle Regulaminu Działalności Stowarzyszenia Zwykłego A. działalność stowarzyszenia jest finansowana wyłącznie z własnych i dobrowolnych składek członkowskich. W sytuacji, gdy w przedmiotowym regulaminie nie zawarto zapisu o obowiązku uiszczania składek członkowskich i takie składki nie są pobierane przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby w ocenie referendarza do sytuacji, w której działalność stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych (środków Skarbu Państwa). Przedmiotowa okoliczność prowadziłaby z kolei do zaprzeczenia ogólnej zasadzie, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe. W ocenie referendarza sądowego odmiennie należałoby oceniać sytuację, w której Stowarzyszenie zakładając sobie pewne cele i precyzyjnie określając sposób pozyskania środków, z których te cele będą realizowane, z przyczyn obiektywnie niezależnych od siebie nie jest w stanie zgromadzić dostatecznej ilości środków na bieżące funkcjonowanie. Tymczasem reprezentant Stowarzyszenia w pisemnej odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do przedstawienia określonych oświadczeń wskazał, że Stowarzyszenie nie pobiera składek członkowskich wyłącznie z uwagi na to, iż zarząd Stowarzyszenia nie określił jeszcze wysokości tych składek. W reasumpcji referendarz sądowy uznał, że w rozpatrywanym przypadku Stowarzyszenie nie wykazało istnienia jakichkolwiek obiektywnych przeszkód uniemożliwiających gromadzenie odpowiednich środków finansowych pozwalających na poniesienie kosztów prowadzonego procesu sądowego. W istocie więc Stowarzyszenie samo pozbawia się możliwości zdobycia środków finansowych na prowadzenie działań statutowych. Przedmiotowa okoliczność – w ocenie referendarza sądowego – stanowiła przesłankę uzasadniającą odmowę przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie od wyżej wskazanego postanowienia referendarza sądowego reprezentant Stowarzyszenia Zwykłego A. w S. wskazał, że w A. nie ma możliwości określenia wysokości składek członkowskich, gdyż żaden z jego członków nie wyraził dotąd chęci opłacania składek. Cele Stowarzyszenia są zaś realizowane wyłącznie poprzez działalność internetową oraz spotkania osobiste. Tym samym A. nie potrzebuje pieniędzy, aby realizować cele określone w statucie. Poza wyżej wskazaną argumentacją reprezentant Stowarzyszenia Zwykłego A. w S. podniósł, że w lutym 2016 r. powstała nowa organizacja o nazwie B. która z uwagi na inny zakres celów statutowych będzie potrzebowała środków finansowych na ich realizację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że w dniu 15 sierpnia 2015 r. weszła w życie ustawa z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 14 maja 2015 r., poz. 658; dalej w skrócie: "ustawa zmieniająca"). W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2012 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej w skrócie: "p.p.s.a.") w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy zmieniającej, rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z art. 2 ustawy zmieniającej przepisy ustawy, o której mowa w art. 1 p.p.s.a., w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81 niniejszej ustawy stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. W pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym. Z art. 2 ustawy zmieniającej wynika zatem, że w rozpoznawanej sprawie ma zastosowanie przepis art. 260 § 1 p.p.s.a. w brzmieniu nadanym przez jej art. 1 pkt 73 ustawy zmieniającej, bowiem postępowanie w tej sprawie zostało wszczęte po dniu 15 sierpnia 2015 r. Przechodząc do meritum rozpatrywanej sprawy należy w pierwszej kolejności wskazać, że zgodnie z regulacją art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a. przesłanką przyznania jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawa pomocy jest wykazanie, że jednostka ta nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W ocenie Sądu referendarz sądowy rozpoznając złożony wniosek uznał w sposób zasadny, że strona skarżąca nie wykazała, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Należy mieć bowiem na uwadze, że ustawodawca stworzył możliwość korzystania przez stowarzyszenia z różnorodnego rodzaju form pozyskiwania środków finansowych na swoją działalność. Obowiązujące w tej materii regulacje zapewniają realizację zasady samodzielności stowarzyszeń. Samodzielność ta winna przejawiać się między innymi w oparciu działalności takiego podmiotu na funduszach pozyskiwanych samodzielnie w celu realizacji określonych celów. Jeżeli zaś założyciele stowarzyszenia, przyjmując cele działalności, są świadomi, że nie posiadają ani też nie będą w stanie zdobyć środków na jej prowadzenie, to powstaje pytanie o cel działania takiej organizacji. Istota działania stowarzyszenia z natury rzeczy wyklucza bowiem przerzucenie niemalże całości kosztów jego działalności na Skarb Państwa (zob. w tej materii: - postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 grudnia 2009 r., sygn. akt II OZ 1056/09, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Stowarzyszenie, chcąc zatem realizować swą statutową działalność, musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów. W zakres działalności może wchodzić również konieczność czy chęć wnoszenia spraw sądowych, co generuje związane z tym wydatki (por. postanowienie NSA z 9 czerwca 2006 r., sygn. akt II OZ 317/06; postanowienie z dnia 30 września 2009 r., sygn. akt II OZ 801/09 – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Zaniechanie pobierania składek na działalność Stowarzyszenia nie stanowi – jak zasadnie uznał referendarz sądowy w zakwestionowanym postanowieniu - automatycznie podstawy do przyznania Stowarzyszeniu prawa pomocy. Taka postawa prowadziłaby bowiem w istocie – automatycznie - do przerzucenia kosztów własnej działalności na Skarb Państwa. Mając na uwadze przedmiotowe zapatrywanie należy w tym miejscu zauważyć, że Stowarzyszenie niejako w sposób uprzywilejowany korzysta już z mienia publicznego. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 28 stycznia 2016 r. reprezentant Stowarzyszenia wskazał bowiem, że cele stowarzyszenia są realizowane m.in. dzięki bezpłatnej możliwości korzystania z biura i sprzętu komputerowo – biurowego użyczonego przez byłego Prezydenta Miasta S. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zwraca ponadto uwagę, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, znajdującą zastosowanie tylko w stosunku do podmiotów pozbawionych w ogóle możliwości uzyskania środków na ich pokrycie. Podkreślić należy, iż brak bieżących dochodów nie może być dostatecznym uzasadnieniem dla skutecznego żądania przez stronę przyznania prawa pomocy w sytuacji, gdy dana jednostka nie podejmuje starań w celu zdobycia środków finansowych (np. poprzez egzekwowanie opłacenia składek członkowskich, itd.). Podejmując decyzję o złożeniu skargi do Sądu strona skarżąca winna była mieć świadomość, że zostanie zobowiązania do pokrywania kosztów sądowych i na ten cel wygospodarować odpowiednie środki, które trudno uznać za nadmiernie wysokie. Na obecnym etapie postępowania wysokość kosztów sądowych (wpisu) pozwalających na nadanie dalszego biegu wniesionemu przez Stowarzyszenie zażaleniu na postanowienie o odrzuceniu skargi zamyka się bowiem w kwocie 100 zł (vide: § 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 221, poz. 1293). Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a. (w brzmieniu obowiązującym po dniu 15 sierpnia 2015 r.) postanowił jak w sentencji postanowienia.