I SA/Gl 1010/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 1 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi Z. L. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie ulg płatniczych – umorzenie zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł, Z.L. uiścił należną opłatę sądową i wystąpił jednocześnie o ustanowienie dla niego adwokata z urzędu (patrz pismo skarżącego z dnia 27 sierpnia 2013 r.), składając przy tym urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu tego ostatniego skarżący odnotował, że jego żona jest emerytką ze świadczeniem w wysokości 1000 zł miesięcznie. On sam nie pracuje w okresie od grudnia 2012 r. do kwietnia 2013 r. oraz od 26 czerwca 2013 r. do sierpnia 2013 r. Odnotował przy tym, że budżet domowy wspiera drobnymi pracami "w mechanice" oraz przy roznoszeniu materiałów reklamowych. Z treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zawartego w druku PPF wynika, że skarżący we wspólnym gospodarstwie domowym przebywa wraz z żoną i synem. Skarżący zeznał dalej, że za wyjątkiem domu o pow. 270 m2 nie posiada majątku ani zasobów pieniężnych. W rubryce "stan majątkowy osób pozostających ze mną we wspólnym gospodarstwie domowym" odnotował samochód osobowy [...]. Swoje dochody zdeklarował na poziomie 1000 zł w okresie za maj i czerwiec 2013 r. Końcowo skarżący dodał, że począwszy od 1990 r., w okresach zimowych, pozostaje bez pracy. Oświadczył również, że zleceniodawcy prac budowlanych nie wypłacili mu należności w łącznej kwocie 40.000,00 zł. Analiza przywołanego wyżej oświadczenia w zestawieniu z zawartością akt administracyjnych tej sprawy, skłoniła referendarza sądowego do wezwania wnioskodawcy do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy (patrz pismo z dnia 9 września 2013 r.) poprzez: 1) wykazanie za pomocą kopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym: gaz, woda, energia elektr., telefon; koszty ubezpieczenia; koszty ogrzewania; aktualny nakaz płatniczy podatku od nieruchomości; kopie umów dokumentujących kredyty , itp.) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należało dodatkowo wskazać kto i w jakiej wysokości partycypuje w ponoszeniu rzeczonych opłat; dodatkowo należało przedstawić dokumenty potwierdzające zapłatę ww. należności np. potwierdzenia przelewu, wpłaty gotówkowe, inne; w przypadku występowania zaległości z tytułu tychże wydatków należało przedstawić aktualne zaświadczenia właściwych podmiotów potwierdzające tę okoliczność; dodatkowo należało wykazać wysokość miesięcznych wydatków z tytułu utrzymania uczącego się syna oraz koszty związane z utrzymaniem samochodów marki [...] i [...]; 2) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i pozostałe osoby pozostające/zameldowane (zamieszkałe) w gospodarstwie domowym, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych oraz gospodarczych (obsługujących firmę A), obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z nich w 2013 r. – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku; 3) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów – należało w tym celu nadesłać zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich trzech miesięcy; zaświadczenia winny zawierać adnotację o sposobie wypłaty środków (np. przelew bankowy, wypłata gotówką, inne) – ten punkt wezwania dotyczy wszystkich domowników pozostających w gospodarstwie domowym; dla udokumentowania dochodów z działalności gospodarczej należało nadesłać kopie dokumentów księgowych obrazujących wynik finansowy działalności gospodarczej w okresie ostatnich trzech miesięcy, w tym przede wszystkim księgi przychodów i rozchodów (pełna wersja z opisem zdarzeń gospodarczych), deklaracji VAT, raportów kasowych; w tych ramach należało nadto nadesłać aktualną ewidencję środków trwałych i wartości niematerialnych prowadzonej działalności; dochody z tytułu świadczeń rentowych/emerytalnych można wykazać za pomocą "odcinków"/przekazów dokumentujących odbiór środków pieniężnych; 4) przedłożenie kopii zeznań podatkowych za 2012, złożonych przez skarżącego oraz pozostałe osoby przebywające w gospodarstwie domowym. W przywołanym piśmie, doręczonym skarżącemu w dniu 16 września 2013 r., zawarto nadto pouczenie, zgodnie z którym niezastosowanie się do wezwania w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej w skrócie: "P.p.s.a." W piśmie procesowym z dnia 19 września 2013 r., nadesłanym w odpowiedzi na przybliżone wyżej wezwanie, skarżący oświadczył, że jego stałe miesięczne wydatki kształtują się na poziomie 2.580,00 zł, w tym: z tytułu zużycia energii elektrycznej (300 zł), wody (150 zł), gazu (500 zł); koszty ubezpieczenia (950 zł); podatek od nieruchomości (180 zł); rata kredytu (200 zł); koszt paliwa do jednego z samochodów (300 zł). W kwestii drugiego samochodu, skarżący zeznał, że [...] został zakupiony ze środków pochodzących z odprawy emerytalnej żony i zaciągniętego przez nią kredytu, oraz że jest on obecnie użytkowany przez syna. Z.L. oświadczył, iż "z powodu braku zleceń i pracy w 2013 r. nie ma żadnych obrotów bankowych." Podkreślił dalej, że od lipca 2013 r. nie otrzymał zleceń w "usługach budowlanych". Zadłużenie skarżącego w ZUS sięga 100.000,00 zł. W dalszej części pisma skarżący wyraził swoje ubolewanie z powodu braku środków prawnych zezwalających na skuteczną egzekucję jego wierzytelności, pomimo posiadanych wyroków. Przy omówionym wyżej piśmie skarżący nadesłał kopię zeznania PIT-36 za 2012 r., z którego wynika, że dochód wspólny jego i małżonki do opodatkowania wyniósł wówczas 28.886,40 zł. Do akt przedłożono nadto kopie upomnienia Wydziału Finansowo-Księgowego Urzędu Miasta C. z dnia 28 sierpnia 2013 r., z którego wynika kwota łącznego zadłużenia skarżącego z tytułu podatku od nieruchomości (9.199,80 zł). Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: W myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Przytoczona konkluzja znajduje dodatkowe potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jedynym zaś kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium finansowe. Przenosząc przytoczone wyżej rozważania na grunt tej sprawy należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy, o której mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W ramach niniejszego wpadkowego postępowania poprzestał de facto na oświadczeniach, nie nadsyłając kluczowych dokumentów źródłowych. Brak jest zatem przede wszystkim dokumentów, które zobrazowałyby jego bieżące dochody (lub udokumentowałyby ich brak), jak również tych, które ilustrują stałe miesięczne wydatki. Co więcej, skarżący nie przedstawił dokumentów dotyczących rachunków bankowych w jego gospodarstwie domowym. Poprzestanie na oświadczeniach wnioskodawcy w tym zakresie jest niewystarczające dla pozytywnego rozstrzygnięcia wniosku. Naczelny Sąd Administracyjny jednoznacznie wypowiada się w tej kwestii. Otóż Sąd ten przyjmuje, że słowo "wykazać", w znaczeniu w jakim użyte zostało w treści art. 246 P.p.s.a., oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, LEX nr 1104158). Na gruncie orzecznictwa sądu administracyjnego drugiej instancji należy nadto wskazać, że strona, na której ciąży obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, uchylając się od przedstawienia określonych dokumentów i oświadczeń na wezwanie sądu administracyjnego, powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie dysponował materiałem dowodowym wystarczającym do uwzględnienia jej wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 kwietnia 2010 r. sygn. akt II FZ 187/10, źródło: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Akcentowana wyżej bierna postawa procesowa wnioskodawcy nie pozwala na rzetelną i wolną od wątpliwości ocenę jego sytuacji materialnej. Przedstawione przez niego szczątkowe dokumenty są niewystarczające dla przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wskazują one wyłącznie na dochód skarżącego w ubiegłym roku, który w świetle wyjaśnień skarżącego co do niestabilności rynku usług budowlanych, nie sposób przełożyć na bieżące dochody, jak również na skalę zadłużenia wnioskodawcy z tytułu podatku od nieruchomości, co niewątpliwie świadczy o tym, że skarżący nie reguluje na bieżąco należności z tego tytułu. Należy zaznaczyć, szczególnie w świetle tej ostatniej okoliczności, iż możliwe będzie przyznanie skarżącemu prawa pomocy na dalszym etapie postępowania, wszak wyłącznie w sytuacji, gdy rzetelnie przedstawi on swoją sytuację materialną. Co więcej, bez względu na wynik niniejszego wpadkowego postępowania w przedmiocie prawa pomocy, skarga wniesiona przez Z.L. zostanie rozpoznana przez Sąd, albowiem uiszczony został należny wpis sądowy od skargi inicjującej postępowanie sądowoadministracyjne. Obecność profesjonalnego pełnomocnika, o którego wyznaczenie wnosił skarżący, nie jest zaś wymagana na tym etapie postępowania (o braku potrzeby wyznaczania profesjonalnego pełnomocnika w takiej sytuacji procesowej licznie wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny; przykładowo można wskazać na postanowienia z dnia 17 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 970/12 i z dnia 29 listopada 2012 r.; oba dostępne w bazie orzeczeń na stronie internetowej www.nsa.gov.pl). Dodatkowo na gruncie art. 134 P.p.s.a. należy zwrócić uwagę skarżącego, że brak związania zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd zobowiązany jest do badania w pełnym zakresie zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w K. Sąd może więc uwzględnić skargę z powodu innych uchybień niż te, które przytoczono w skardze Z.L.. W wyniku poczynionych wyżej spostrzeżeń, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.