I SA/Gl 1040/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Pindel (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A sp. z o.o. w K. od postanowienia starszego referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 11 stycznia 2018 r. w sprawie ze skargi A sp. z o.o. w K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 11 stycznia 2018 r. starszy referendarz sądowy odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Przedstawiając stan faktyczny sprawy referendarz sądowy wskazał, że Spółka reprezentowana przez pełnomocnika będącego adwokatem wniosła o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Podkreśliła, że wszystkie przychody przeznacza na swoją bieżącą działalność, gdyż środki zgromadzone na jej rachunkach bankowych nie wystarczają na pokrycie wydatków w tym zakresie, w tym opłacenie kosztów sądowych. Według wniosku te ostatnie środki wynoszą łącznie około 2.280 zł, natomiast zysk za ostatni rok obrotowy to 529.860,97 zł. W rubrykę nr 6 urzędowego formularza (wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych) wpisano 100.000 zł, zaś w rubrykę 7 (wartość środków trwałych wnioskodawcy - według bilansu za ostatni rok) kwotę 973,66 zł. Referendarz sądowy wskazał, że na jego wezwanie pełnomocnik Spółki przedłożył w szczególności: kserokopię sprawozdania finansowego za 2016 r., z którego wprowadzenia wynika, że sporządzono go z założeniem kontynuowania działalności w dającej się przewidzieć przyszłości, nie dostrzegając okoliczności wskazujących na zagrożenie w tym zakresie; na koniec roku wykazano: w bilansie – środki pieniężne w kasie i na rachunkach w wysokości 365.023,21 zł (329.672,44 zł na dzień 31 grudnia 2015 r.) oraz zobowiązania i rezerwy na zobowiązania w kwocie 312.576,35 zł (3.016.648,06 zł na dzień 31 grudnia 2015 r.), w rachunku zysków i strat – przychody netto w kwocie 116.568.992,83 zł (84.422.302,69 zł na koniec roku poprzedniego), koszty działalności operacyjnej w kwocie 115.907.736,17 zł (84.344.425,86 zł na koniec roku poprzedniego) oraz zysk w kwocie 529.860,97 zł (66.115,68 zł na koniec roku poprzedniego); niepodpisany wydruk sprawozdania zarządu Spółki z dnia 31 marca 2017 r. z jej działalności w 2016 r. (referendarz zaznaczył, że podkreślono w nim, iż na dzień sporządzenia sprawozdania finansowego sytuacja finansowa Spółki jest stabilna); niepodpisany wydruk zeznania podatkowego Spółki w podatku dochodowym od osób prawnych za 2016 r. (wykazano w nim przychód w wysokości 116.570.918,65 zł, koszty jego uzyskania w wysokości 115.907.202,26 zł i dochód w wysokości 663.716,39 zł) oraz deklaracji dla podatku od towarów i usług za okres od czerwca do listopada ubiegłego roku (najniższą podstawę opodatkowania, 21.952 zł, wykazano w październiku, najwyższą, 8.297.668 zł, w lipcu); raporty kasowe za okres od września do listopada ubiegłego roku (w listopadzie wykazano przychody w kwocie 31.686,70 zł i rozchody w kwocie 5.331,15 zł), a także wyciągi z dwóch zagranicznych rachunków bankowych (ostatnie saldo na tych rachunkach to 10.669,77 zł i 3.631,35 zł). Jednocześnie referendarz sądowy wskazał, że wpis od skargi w niniejszej sprawie wynosi 100 zł i wpis w takiej samej wysokości Spółka zobowiązana jest uiścić w innej sprawie, w której również złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie referendarz sądowy na wstępie, cytując treść art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi podniósł, że rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego przez osobę prawną, inaczej niż jest to w przypadku wniosku osoby fizycznej, ma charakter uznaniowy. Powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne wskazał, że uwzględnienie takiego wniosku pozostaje fakultatywne nawet wówczas, gdy spełnione są przesłanki określone w przywołanym wyżej art. 246 § 2. W myśl rozpatrywanego przepisu prawo pomocy bowiem może, a nie musi, być przyznane, gdy zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Niemniej wchodzi to w rachubę dopiero wówczas, gdy osoba prawna wykaże, że nie ma dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania. Tymczasem zdaniem referendarza sądowego przedłożony materiał źródłowy nie daje podstaw do przyjęcia, że tego rodzaju przesłanka zachodzi w stosunku do Spółki, o czym świadczą w szczególności jej raporty kasowe odnotowujące nadwyżkę przychodów nad rozchodami, które wielokrotnie, wprost niewspółmiernie przewyższają należne w sprawie koszty sądowe, najniższe spośród znanych procedurze sądowoadministracyjnej. Analogicznie referendarz sądowy ocenił stan środków na posiadanych przez Spółkę rachunkach bankowych. Te spostrzeżenia w ocenie referendarza sądowego przesądzają, że rozpoznawany wniosek nie mógł być uwzględniony. Jedynie dodatkowo referendarz sądowy wskazał, że w świetle sprawozdania finansowego oraz zeznania podatkowego sytuacja Spółki przedstawia się dobrze. Wykazano w nich znaczne zysk i dochód, przy przychodach i kosztach przybierających wartości milionowe. Końcowo referendarz sądowy podniósł, że wprawdzie pod koniec ubiegłego roku przychody Spółki nieco się obniżyły, ale – jak wynika z raportów kasowych oraz deklaracji dla podatku od towarów i usług – nadal osiąga ona obroty miesięczne i nadwyżki, które muszą być uznane za bardzo duże w zestawieniu z wysokością należnych kosztów sądowych. Od ww. postanowienia referendarza sądowego pełnomocnik Spółki wniósł sprzeciw, zarzucając mu sprzeczność istotnych ustaleń z treścią zgromadzonego w sprawie materiału poprzez niezasadne przyjęcie, iż dochody skarżącej przewyższają jej wydatki, podczas gdy posiada ona wiele obciążeń i zobowiązań, które wyczerpują jej możliwości finansowe, a także naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na treść wydanego orzeczenia poprzez dokonanie dowolnej oceny dowodów, co skutkowało błędem w ustaleniach faktycznych polegającym na przyjęciu, że skarżąca jest w stanie ponosić koszty postępowania z uwagi na wysokie dochody, podczas gdy realizując bieżące obciążenia, na które składają się też koszty prowadzonej działalności, nie jest w stanie ponosić kosztów postępowania. W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącej polemizując z twierdzeniami referendarza sądowego wskazał, że z przedłożonych dokumentów wynika, iż skarżąca pomimo osiąganych obrotów - z uwagi na koszty, które jest zobowiązana comiesięcznie ponosić - nie jest w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Jednocześnie zaznaczył, że skarżąca nie może dokonać wyboru między uiszczeniem zobowiązań finansowych, a poniesieniem kosztów postępowania i nie ulega wątpliwości, że musi się wywiązywać z posiadanych zobowiązań. Końcowo pełnomocnik Spółki podniósł, że obniżenie w ostatnich miesiącach obrotów skarżącej - co referendarz sądowy uznał za niemające znaczenia dla sprawy - świadczy o problemach finansowych skarżącej, które uzasadniają przyznanie jej prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze pełnomocnik Spółki wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie skarżącej prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej "ppsa", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W dalszej kolejności wskazać trzeba, że w myśl art. 246 § 2 pkt 2 ppsa prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli stosownie do art. 245 § 3 ppsa obejmującym np. zwolnienie od opłat sądowych, może być przyznane osobie prawnej, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zaakcentować w tym miejscu należy, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi wyjątek od zasady ich uiszczania, mający zastosowanie jedynie w sytuacjach, gdy jest to konieczne dla zapewnienia stronie skarżącej prawa do sądu. Z tego powodu wspomniana strona musi nie tylko uprawdopodobnić, ale i wykazać, czyli udowodnić zaistnienie okoliczności uzasadniających wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Generalną zasadą postępowania sądowego jest więc ponoszenie przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w tym postępowaniu, stąd każda osoba wszczynająca postępowanie winna się liczyć z wydatkami na ten cel. Przyznanie przez sąd prawa pomocy winno mieć zatem charakter wyjątkowy. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i winno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona rzeczywiście nie ma środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 4 kwietnia 2011 r., sygn. akt II FZ 103/11 oraz z dnia 25 lutego 2011 r., sygn. akt I FZ 26/11; orzeczenia sądów administracyjnych dostępne pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl.). W omawianej sprawie referendarz sądowy odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy przyjmując, że przedłożony materiał źródłowy nie daje podstaw do przyjęcia, że Spółka nie ma dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania. W ocenie Sądu, referendarz sądowy prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy uznając, że Spółka nie wykazała, iż w jej przypadku spełniona została przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Przede wszystkim należy zgodzić się z referendarzem sądowym, że przedłożone dokumenty źródłowe, tj.: raporty kasowe, wyciągi z rachunków bankowych, sprawozdanie finansowe oraz zeznanie podatkowe potwierdzają, że skarżąca Spółka znajduje się w dobrej sytuacji materialnej pozwalającej na uznanie, iż jest ona w stanie wygospodarować środki na pokrycie kosztów sądowych w sprawie niniejszej, jak również w sprawie równolegle prowadzonej, zwłaszcza, że na obecnym etapie postępowania ograniczają się one do uiszczenia wpisów od skarg w tych sprawach w kwocie po 100 zł. Już sam fakt występowania nadwyżki przychodów nad rozchodami, znaczny zysk i dochód, przy przychodach i kosztach przybierających wartości milionowe, nie pozwala przyjąć, że Spółka jest pozbawiona środków finansowych na opłacenie kosztów postępowania, a konieczność poniesienia tych wydatków przekracza jej możliwości finansowe. Na zmianę tego stanowiska nie wpływają argumenty przedstawione przez pełnomocnika strony skarżącej w sprzeciwie, a wskazujące na konieczność ponoszenia przez Spółkę comiesięcznych zobowiązań. Wskazać bowiem należy, że zobowiązania Spółki związane z prowadzoną przez nią działalnością gospodarczą nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, do których należą koszty wszczętego przez stronę postępowania sądowoadministracyjnego. Koszty te jako należności budżetu państwa należy uiszczać na równi z innymi wydatkami obciążającymi stronę skarżącą. Angażowanie środków w prowadzoną działalność nie może korzystać z pierwszeństwa i usprawiedliwiać obciążenia ogółu obywateli kosztami sprawy wszczętej przez stronę skarżącą. Ponadto w świetle orzecznictwa sądowoadministracyjnego osoba prawna taka jak spółka zobligowana jest do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej czy to w umowie, czy też w statucie. Określając cele i formy działania, jej wspólnicy czy też założyciele, powinni zatem przewidywać środki, z jakich będzie finansowana działalność spółki. Chcąc realizować działalność m.in. poprzez występowanie w postępowaniach administracyjnych i procesach sądowych musi się ona więc liczyć także z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania sądowego, zgodnie z regułą wynikającą z art. 199 ppsa. Koszty sądowe (a ściślej - możliwość prowadzenia sporów sądowych, z którymi te koszty się wiążą) stanowią element ryzyka podejmowanego w ramach działalności gospodarczej (por. postanowienie NSA z dnia 25 lutego 2015 r., sygn. akt I FZ 43/15). Osoba prawna wnosząc o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, iż nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2010 r., str. 568, postanowienie NSA z dnia 13 czerwca 2014r., sygn. akt I FZ 171/14). W konsekwencji podzielić należy stanowisko referendarza sądowego co do tego, że skarżąca Spółka nie wykazała braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania w przedmiotowej sprawie, co z kolei musiało skutkować odmową przyznania prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 260 ppsa, orzekł jak w sentencji.