I SA/Gl 1081/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kornacki (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Agata Ćwik-Bury, Sędzia WSA Dorota Kozłowska, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 lutego 2026 r. sprawy ze skargi R. J. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 4 lipca 2025 r. nr 2401-IEE.7192.289.2025 UNP: 2401-25-172239 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę. 1. R.J. wniósł skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: DIAS) z 4 lipca 2025 r., nr 2401-IEE.7192.289.2025, w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w zakresie "uchylenia zajęcia w całości". 2. Stan sprawy. 2.1. W dniu 10 lutego 2025 r. do Urzędu Skarbowego w Z. wpłynęło pismo skarżącego z 6 lutego 2025 r. skierowane do Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. (dalej: NUS), jako organu egzekucyjnego prowadzącego - na wniosek wierzyciela (Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B.) egzekucję z ułamkowej części nieruchomości. Pismo to skarżący nazwał "skargą", "powództwem przeciwegzekucyjnym" "z uchyleniem i umorzeniem czynności egzekucyjnych", objętych zajęciem nr [...] z 9 stycznia 2025 r. wraz z wezwaniem do zapłaty. W uzasadnieniu wskazał, że podnosi zarzut błędu w ustaleniach faktycznych, zaznaczył, że jako zobowiązany otrzymał wezwanie z błędnymi danymi adresowymi oraz bez numeru PESEL, że działalność gospodarcza była prowadzona do 2011 r., a tytuły wykonawcze dotyczą nieistniającego zobowiązania, oraz że podnosi zarzut nieistnienia "tytułów wykonawczych prowadzonego postępowania". NUS pismem z 17 lutego 2025 r. przekazał wystąpienie skarżącego do wierzyciela w celu rozpoznania jako zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne (ten wątek nie stanowi przedmiotu niniejszego postępowania ani dwóch innych rozpoznanych przez Sąd w trakcie jednego posiedzenia). Skarżący w piśmie z 13 lutego 2025 r. odniósł się do zajęcia ułamkowej części nieruchomości oraz wezwania do zapłaty należności objętych tytułami wykonawczymi wystawionymi przez wierzyciela. Zażądał również sprecyzowania, na jakiej podstawie miały być dokonane te czynności. Wniósł o wstrzymanie wszelkich czynności egzekucyjnych do czasu wszystkich wyjaśnień oraz wskazania podstaw prawnych nieistnienia długu w tej sprawie. Pismem z 11 marca 2025 r. wierzyciel poinformował organ egzekucyjny, że 10 marca 2025 r. wydał postanowienie o zawieszeniu postępowania do czasu wyjaśnienia sprawy i ostatecznego ustalenia okresu podlegania ubezpieczeniom. Dlatego wniósł o zawieszenie postępowań prowadzonych przez NUS na podstawie tytułów wykonawczych. 2.2. Postanowieniem z 19 marca 2025 r. NUS odmówił wszczęcia postępowania w sprawie żądania skarżącego zawartego w piśmie z 6 lutego 2025 r. w części dotyczącej uchylenia "zajęcia w całości". W uzasadnieniu powołał się na art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025 r. poz. 1691, ze zm.; dalej: k.p.a.), który stanowi, że gdy żądanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Dodał, że ten przepis ma w tej sprawie zastosowanie w związku z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2025 r. poz. 132, ze zm.; dalej: u.p.e.a.). Następnie wskazał, że z art. 54b u.p.e.a. wynika, iż ustawodawca nadał organowi egzekucyjnemu uprawnienia do uchylenia czynności egzekucyjnej z urzędu w przypadku wystąpienia okoliczności wskazanych w tym przepisie. NUS podkreślił, że uchylenie dokonanych zajęć jest możliwe tylko z urzędu, a u.p.e.a nie przewiduje w tym zakresie działania na wniosek zobowiązanego. Dlatego zasadna jest odmowa wszczęcia postępowania w tego rodzaju sprawie. 2.3. Równolegle, postanowieniem z 20 marca 2025 r., NUS odmówił wszczęcia postępowania w sprawie żądania skarżącego zawartego w piśmie z 6 lutego 2025 r. w części dotyczącej "umorzenia czynności egzekucyjnych". Postępowanie w tym zakresie zostało objęte kontrolą Sądu w sprawie pod sygnaturą akt I SA/Gl 1082/25. 2.4. Pismem z 12 kwietnia 2025 r. skierowanym do NUS, skarżący wniósł o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w prowadzonym postępowaniu, powołując się jednocześnie na wnioski, które organ egzekucyjny rozpoznał ww. postanowieniami o odmowie wszczęcia postępowań. Uzasadnił to złym stanem zdrowia (przebyty udar), stanem niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji. Podkreślił, że prowadzone postępowanie jest bardzo skomplikowane i każde napisanie pisma, obecnie zażalenia, a następnie złożenie go do DIAS, jest praktycznie niemożliwe. Zwrócił się również do organu egzekucyjnego o zachowanie terminu do wniesienia zażalenia na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Ze względu na treść tego pisma NUS wezwał skarżącego do sprecyzowania, czy poza wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu stanowi ono: - zażalenie na postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, - czy też skargę na czynność egzekucyjną w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a., a jeśli tak, to o wskazanie podstawy jej wniesienia (art. 54 § 1 pkt 1 lub pkt 2 u.p.e.a.). 2.5. Postanowieniem z 6 maja 2025 r. NUS odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wniosku skarżącego z 12 kwietnia 2025 r. o "ustanowienie pełnomocnika z urzędu". Postanowienie wydane w tym przedmiocie stanowiło przedmiot kontroli Sądu w sprawie pod sygnaturą akt I SA/Gl 1080/25. 2.6. Skarżący w odpowiedzi na wezwanie co do treści żądania, pismem z 21 maja 2025 r., wskazał, że jego pismo z 12 kwietnia 2025 r. stanowi: - zażalenia na postanowienia o odmowie wszczęcia postępowań oraz - skargę na czynność egzekucyjną. 2.7. Postanowieniem z 4 lipca 2025 r. DIAS utrzymał w mocy postanowienie NUS z 19 marca 2025 r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie żądania skarżącego w części dotyczącej uchylenia "zajęcia w całości". W uzasadnieniu wskazał, że skarżący w piśmie z 6 lutego 2025 r. i kolejnych wystąpieniach, kwestionuje istnienie zaległości z tytułu składek ubezpieczeniowych, co jest obecnie oceniane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. w trybie zgłoszonego zarzutu i wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Jedynie weryfikacja w tym zakresie (orzeczenie o braku wymagalności, nieistnieniu czy przedawnieniu roszczeń wierzyciela), może skutkować decyzją o kontynuowaniu egzekucji z ułamkowej części nieruchomości i zaspokojeniu wierzyciela, bądź umorzeniu postępowania egzekucyjnego i uchyleniu tej czynności. Natomiast żądanie uchylenia czynności (pismo z 6 lutego 2025 r.) w trybie art. 54b § 1 u.p.e.a. - ze względu na kwestionowanie obowiązku zapłaty należności objętej zajęciem (nieistnienie obowiązku) - jest prawnie niemożliwe, ponieważ procedura określona w tym przepisie jest w wyłącznej dyspozycji organu egzekucyjnego, który działa z urzędu. Dlatego, organ egzekucyjny zasadnie nie prowadził postępowania w tym przedmiocie, odmawiając jego wszczęcia, ponieważ z oczywistych powodów żądanie takie nie przysługuje zobowiązanemu, a kompetencja w tym zakresie przysługuje organowi egzekucyjnemu jedynie do działania z urzędu (obligatoryjnie lub fakultatywnie). DIAS skonstatował, że nie ma zatem podstaw prawnych do zakwestionowania zaskarżonego postanowienia organu egzekucyjnego o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie "uchylenia zajęcia w całości" (art. 54b § 1 u.p.e.a.). Uruchomienie przez skarżącego procedury zarzutów i wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego przed Zakładem Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B., który w tym postępowaniu oceni i przeanalizuje istnienie oraz wymagalność egzekwowanych zaległości z tytułu składek ubezpieczeniowych, ma podstawowe znaczenie dla dalszej egzekucji z ułamkowej części nieruchomości. 2.8. W skardze do Sądu zobowiązany podniósł, że ten środek stanowi jego jedyny sposób ochrony, chociaż nie potrafi napisać i sprecyzować pism ze względu na stan zdrowia. Wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. 2.9. W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 3. Zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, a zatem skarga zasługuje na oddalenie, zgodnie z art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143; dalej: p.p.s.a.). 4. Stosownie do art. 54b u.p.e.a. organ egzekucyjny uchyla z urzędu w całości albo w części czynność egzekucyjną, jeżeli została dokonana z naruszeniem ustawy (§ 1). Organ egzekucyjny może uchylić z urzędu w całości albo w części czynność egzekucyjną, jeżeli: 1) dalsza realizacja zastosowanego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano tej czynności egzekucyjnej: a) jest niecelowa, b) nie doprowadzi bezpośrednio do wyegzekwowania środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne, c) powoduje niewspółmierne trudności lub wydatki egzekucyjne w stosunku do środków pieniężnych, które mogą być wyegzekwowane; 2) wyegzekwowanie należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych jest możliwe poprzez zastosowanie lub realizację innego środka egzekucyjnego, mniej uciążliwego dla zobowiązanego, lub umożliwiającego wyegzekwowanie tych należności w krótszym czasie (§ 2). W przypadku, o którym mowa w § 2, pozostają w mocy skutki związane z zastosowaniem środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano uchylonej czynności egzekucyjnej (§ 3). Organ egzekucyjny niezwłocznie zawiadamia zobowiązanego i dłużnika zajętej wierzytelności o uchyleniu czynności egzekucyjnej w całości albo w części (§ 4). 5. Przez czynność egzekucyjną u.p.e.a. rozumie wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego (art. 1a pkt 2 u.p.e.a.). Pod pojęciem czynności egzekucyjnych kryją się zarówno czynności o charakterze prawnym, podejmowane wyłącznie przez organ egzekucyjny lub organ rekwizycyjny, jak i czynności o charakterze faktycznym, dokonywane przez egzekutora lub poborcę skarbowego. Czynnościami egzekucyjnymi są takie działania organu egzekucyjnego, które wiążą się ze stosowaniem przymusu egzekucyjnego (P. M. Przybysz [w:] Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2025, art. 1a). Ochrona zobowiązanego przed wadliwym realizowaniem czynności egzekucyjnych odbywa się w pierwszym rzędzie w trybie art. 54 u.p.e.a., a więc na podstawie skargi na czynności egzekucyjne. Stosownie do art. 54 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Podstawą skargi jest: 1) dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy; 2) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej. W niniejszej sprawie - co należy podkreślić - organy, w ramach różnych wystąpień skarżącego, zakwalifikowały jedno z nich jako skargę na czynność egzekucyjną (por. punkty 2.4. oraz 2.6. uzasadnienia). Ponadto, inne czynności skarżącego uruchomiły postępowania w sprawie zarzutów w egzekucji administracyjnej, jak również postępowania z wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego (str. 5 postanowienia DIAS). 6. Organ egzekucyjny na gruncie art. 54b u.p.e.a., po pierwsze, może uchylić czynności egzekucyjne w trybie tego przepisu, wyłącznie wówczas, gdy nie została wniesiona skarga na czynności egzekucyjne (P. M. Przybysz [w:] Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2025, art. 54b). Po drugie, z art. 54b § 1 i § 2 u.p.e.a. wyraźnie wynika, że postępowanie w przedmiocie uchylenia czynności egzekucyjnej może być wszczęte tylko z urzędu, a już nie na wniosek zobowiązanego. 7. Stosownie do art. 61a § 1 k.p.a. gdy żądanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. W postępowaniu egzekucyjnym ten przepis ma zastosowanie poprzez odesłanie w art. 18 u.p.e.a. Sąd podziela stanowisko organów, że sytuacja, w której "z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte" obejmuje również zdarzenia, w których zobowiązany występuje z wnioskiem o wszczęcie postępowania, którego zainicjowanie - zgodnie z wolą ustawodawcy - leży wyłącznie w gestii organu, bo jest wszczynane z urzędu, a organ nie znajduje podstaw do takiego wszczęcia. Koncepcja ta znalazła już aprobatę w orzecznictwie (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 2 marca 2023 r., II OSK 1804/22; z 5 grudnia 2023 r., II OSK 1513/22; z 24 września 2024 r., II OSK 2058/23). 8. Z tych powodów skargę należało oddalić.