I SA/Gl 1165/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Kandut, Sędzia WSA Anna Rotter (spr.), Asesor WSA Katarzyna Stuła-Marcela, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 22 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi A. J. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uchylenia postanowienia dotyczącego odmowy zwolnienia z egzekucji i umorzenia postępowania w sprawie 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...]r. nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach, dalej organ, uchylił postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w C., dalej organ egzekucyjny, z dnia [...]r. nr [...] o odmowie zwolnienia z egzekucji administracyjnej 50% kwoty wynikającej z tytułów wykonawczych z dnia [...]r. nr [...] i [...], w całości i umorzył postępowanie w sprawie. Postanowienie wydane zostało na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021r., poz. 735 ze zm.), dalej K.p.a., w zw. z art. 124 i art. 105 § 1 w zw. z art. 126 i art. 144 K.p.a. oraz art. 17 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2020r., poz. 1427 ze zm.), dalej u.p.e.a., art. 18 i art. 13 § 1 i 1 u.p.e.a. Stan sprawy Z akt sprawy przedłożonych Sądowi wynika, że pismem z dnia 2 grudnia 2020r. zatytułowanym "wniosek o ograniczenie egzekucji świadczenia pieniężnego" pełnomocnik A. J., dalej Skarżący lub Podatnik, wniósł o ograniczenie egzekucji prowadzonej wobec Podatnika na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...]r. nr [...] i nr [...] do wysokości 50% kwoty wskazanej na powyższych tytułach tj. do kwoty [...] zł. Jak podano we wniosku, wobec Podatnika wydana została decyzja o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania spółki w podatku VAT w łącznej wysokości [...] zł, a biorąc pod uwagę jak wysoka jest ta kwota, nie może być wątpliwości, że wykonanie decyzji narazi Skarżącego na znaczną szkodę i spowoduje trudne do odwrócenia skutki. Wskazano również, że w przeciwieństwie do zobowiązanego pozostali członkowie zarządu posiadają majątek pozwalający na skuteczne prowadzenie egzekucji, a świadczy o tym fakt, iż znaczna część zobowiązania została przez nich spłacona w toku postępowania egzekucyjnego. Na żądanie organu Skarżący wyjaśnił, że pismo z dnia 2 grudnia 2020r. jest wnioskiem o zwolnienie 50% wierzytelności wynikających z tytułów wykonawczych z dnia [...]r. nr [...] i nr [...], dalej tytuły wykonawcze, na podstawie art. 13 § 1 u.p.e.a. Postanowieniem z dnia [...]r. organ egzekucyjny odmówił zwolnienia z egzekucji administracyjnej 50% kwoty wynikającej z tytułów wykonawczych. W uzasadnieniu wyjaśniono, że organ egzekucyjny nie zajmował całego świadczenia wypłacanego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, lecz tylko 25% kwoty wypłacanej Skarżącemu. Podkreślono ponadto, że wskazane we wniosku Podatnika niebezpieczeństwo wyrządzenia mu znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków nie ma uzasadnienia, gdyż postępowanie egzekucyjne prowadzone jest jedynie do jednego składnika majątkowego tj. świadczenia wypłacanego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Ponadto organ egzekucyjny wskazał, iż nie jest właściwy do ograniczenia wysokości zaległości wynikających z w/w tytułów wykonawczych. Skarżący wniósł na powyższe postanowienie zażalenie, zarzucając mu naruszenie art. 7 K.p.a. w zw. z art. 13 § 1 u.p.e.a. Jak podano w uzasadnieniu do zażalenia, organ całkowicie pominął okoliczność, że na skutek wnoszenia przez Podatnika środków odwoławczych - postępowanie w sprawie przeniesienia odpowiedzialności na członków zarządu jest nadal w toku. Ponieważ Skarżący podnosi zarzut nieważności decyzji, to zostanie mu wyrządzona znaczna szkoda, jeśli dojdzie do egzekucji nieważnej decyzji. Skarżący wskazał, iż z uwagi na wysokość kwoty zaległości, egzekucja całej należności narazi go na znaczną szkodę oraz spowoduje trudne, o ile nie niemożliwe do odwrócenia skutki. Wyjaśniono, że dochodzona kwota jest nieproporcjonalnie wysoka w porównaniu z miesięcznymi świadczeniami otrzymywanymi przez Podatnika. Zaznaczono, iż w przeciwieństwie do Skarżącego, pozostali członkowie zarządu posiadają majątek pozwalający na skuteczne prowadzenie egzekucji. Organ nie podzielił zarzutów oraz argumentów zawartych w zażaleniu i zaskarżonym postanowieniem z dnia [...]r. uchylił postanowienie organu egzekucyjnego o odmowie zwolnienia z egzekucji administracyjnej 50% kwoty wynikającej z tytułów wykonawczych w całości i umorzył postępowanie w sprawie. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że art. 13 u.p.e.a. dotyczy wyłącznie ewentualnego zwolnienia z egzekucji konkretnych składników majątkowych dłużnika i nie pozwala na rezygnację z dochodzenia przez organ egzekucyjny egzekwowanych należności objętych tytułami wykonawczymi lub ograniczenie kwot tej należności. Podkreślono, że do zastosowania instytucji zwolnienia z egzekucji konkretnego składnika majątku konieczne jest złożenie wniosku o zwolnienie spod egzekucji tego składnika majątku odpowiednio umotywowanego ważnym interesem zobowiązanego. Wniosek taki, w przekonaniu organu, nie może dotyczyć ograniczenia lub całkowitej rezygnacji przez organ egzekucyjny z dochodzenia określonych w tytułach wykonawczych należności. W konsekwencji uznano, iż nie jest możliwe w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 13 u.p.e.a. ograniczenie wysokości dochodzonych należności, a skoro tak to w myśl art. 105 K.p.a. postępowanie jako bezprzedmiotowe należało umorzyć. Na powyższe postanowienie Skarżący złożył do tut. Sądu skargę. Podatnik zaskarżył postanowienie organu z dnia [...]r. w części w jakiej postanowienie umarza postępowanie w sprawie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono: 1. Naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 138 § 1 pkt 2 in fine K.p.a. w zw. z art. 105 K.p.a. poprzez jego błędne zastosowanie, tj. nieuzasadnione umorzenie w całości postępowania w sprawie, podczas, gdy nie istniały przesłanki do umorzenia postępowania, w szczególności prowadzenie postępowania nie było ani na żadnym jego etapie nie stało się bezprzedmiotowe, a naruszenie takie miało istotny wpływ na wynik postępowania ponieważ kończy je bez merytorycznego rozstrzygnięcia. 2. Naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7 i art. 77 § 1, art. 107 § 3 K.p.a. poprzez brak wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej oraz brak dostatecznego wyjaśnienia podstawy prawnej decyzji, niedopełnienie obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, niedopełnienie obowiązku oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona a także niedostateczne i niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego, w szczególności w zakresie określenia istnienia i zasadności przesłanek do wydania lub odmowy wydania postanowienia na podstawie art. 13 § 1 u.p.e.a., 3. Naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 8 oraz art. 11 K.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób, który nie budził i ze względu na sposób postępowania nie mógł budzić zaufania jego uczestników do władzy publicznej, a także brak szczegółowego i dostatecznego wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwianiu sprawy, w szczególności poprzez brak szczegółowego wyjaśnienia istnienia lub braku istnienia przesłanek określonych w art. 13 § 1 u.p.e.a., upoważniających organ do zastosowania tego przepisu zgodnie z wnioskiem Skarżącego. Skarżący podkreślił, iż wskazane w pkt 2 i 3 naruszenia miały istotny wpływ na wynik postępowania w ten sposób, że: - doprowadziły organ do błędnych ustaleń faktycznych w zakresie istnienia przesłanki do zastosowania zwolnienia z egzekucji części składnika majątku Podatnika objętego treścią wniosku, - doprowadziły do przekroczenia granic uznania administracyjnego z uwagi na brak należytego przeprowadzenia postępowania dowodowego i dostatecznego rozważenia i oceny zebranego materiału dowodowego w celu właściwej oceny spełnienia przesłanek do zastosowania w okolicznościach danej sprawy art. 13 u.p.e.a. W uzasadnieniu do skargi Podatnik zwrócił uwagę na błędne przyjęcie przez organ, iż Skarżący dochodzi ograniczenia dochodzenia należności, podczas, gdy Skarżący zarówno we wniosku jak i w piśmie doprecyzowującym żądanie wskazał oraz powołał się na art. 13 § 1 u.p.e.a. Tymczasem, zdaniem Podatnika, organ bezpodstawnie przyjął odmienną treść wniosku. Zaznaczono ponadto, iż w przypadku spraw, w których rozstrzygnięcie oparte jest na instytucji uznania administracyjnego, uzasadnienie negatywnego dla zainteresowanego rozstrzygnięcia wymaga szczególnej staranności, a przede wszystkim rzetelnej weryfikacji przedstawionych przez stronę okoliczności. W przekonaniu Podatnika w sprawie nie zachodziły przesłanki do uznania, iż jest ona lub stała się bezprzedmiotowa, a sprawa winna zostać rozstrzygnięta merytorycznie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Skarga okazała się zasadna. Podnieść należy, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przede wszystkim w drodze kontroli działalności administracji publicznej, która realizowana jest co do zasady pod kątem zgodności z prawem. Kompetencja w tym przedmiocie wynika z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.; dalej w skrócie: "P.u.s.a."). Szczegółowy katalog aktów i czynności, mogących stanowić przedmiot skargi do sądu administracyjnego został z kolei sformułowany w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."), w ramach którego w zakresie kognicji tych sądów przewidziano m. in. orzekanie w sprawach dotyczących pisemnych interpretacji prawa podatkowego wydawanych w indywidualnych sprawach (por. pkt 4a), jak również postanowień wydanych w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończących postępowanie, a także postanowień rozstrzygających sprawę co do istoty (por. pkt 2). Postępowanie administracyjne staje się bezprzedmiotowe jeśli sprawa, która podlegała rozstrzygnięciu w drodze decyzji administracyjnej albo nie miała charakteru sprawy administracyjnej jeszcze przed wszczęciem postępowania administracyjnego, albo utraciła go już w toku postępowania. W orzecznictwie sądowym powszechnie wyrażane jest stanowisko, zgodnie z którym, bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której stanowi przepis art. 105 § 1 K.p.a. oznacza, że brak jest któregoś z konstytutywnych elementów sprawy, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty, bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie, co do jej istoty (vide: wyrok WSA w Warszawie z dnia 18 października 2012 roku, sygn. akt: II SA/Wa 442/12, por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 28 maja 2013 roku, sygn. akt: II SA/Po 291/13, wyrok NSA z dnia 10 maja 2012 roku, sygn. akt: II GSK 467/11). Zatem o bezprzedmiotowości postępowania w rozumieniu art. 105 § 1 K.p.a. można mówić, gdy nie ma podstaw do wydania decyzji administracyjnej, czyli do władczej ingerencji organu administracyjnego. Wówczas jakiekolwiek rozstrzygnięcie merytoryczne pozytywne, czy negatywne staje się prawnie niedopuszczalne (vide: wyrok NSA z dnia 21 lutego 2006 roku, sygn. akt I OSK 967/05, wyrok WSA w Krakowie z dnia 14 marca 2012 roku, sygn. akt: III SA/Kr 742/11). Bezprzedmiotowym może być zatem postępowanie zarówno z powodu braku przedmiotu faktycznego do rozpatrzenia sprawy, jak również z powodu braku podstawy prawnej do wydania decyzji w zakresie żądania wnioskodawcy (vide: wyrok NSA z dnia 23 stycznia 2006 roku, sygn. akt II SA 428/01). W tym miejscu należy zaakcentować rozróżnienie między bezprzedmiotowością postępowania, a bezzasadnością żądania strony (J. Borkowski (w:) Komentarz, 1996, s. 463. W wyroku z dnia 29 września 1987r., IV SA 220/87, ONSA 1987, nr 2, poz. 67, NSA przyjął, że: "umorzenie postępowania w I instancji może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie to było bezprzedmiotowe. Jeśli jednak istnieje stan faktyczny, podlegający uregulowaniu przez organ administracji państwowej, na wniosek strony, bądź z urzędu, postępowanie I instancji nie może być uznane za bezprzedmiotowe". Podobnie w wyroku NSA z dnia 10 stycznia 1989r., SA/Wr 957/88, ONSA 1989, nr 1, poz. 22, stwierdzono, że: "Brak ustawowej przesłanki uwzględnienia żądania zgłoszonego we wniosku wszczynającym postępowanie administracyjne nie czyni tego postępowania bezprzedmiotowym w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a., lecz oznacza jedynie bezzasadność żądania strony". Zaś w wyroku NSA z dnia 7 czerwca 1994r., I SA 815/93, ONSA 1995, nr 2, poz. 82, stwierdzono, że: "niespełnienie przez określony podmiot ustawowych przesłanek do uzyskania mienia ogólnonarodowego w trybie komunalizacyjnym nie oznacza bezprzedmiotowości postępowania dającej podstawę do jego umorzenia, lecz jedynie brak podstaw do wydania decyzji pozytywnej dla strony". Dalej w wyroku NSA z dnia 16 stycznia 1992r., I SA 1289/91, ONSA 1992, nr 1, poz. 17 stwierdzono, że: "brak przesłanek do uwzględnienia żądania strony nie czyni postępowania administracyjnego bezprzedmiotowym w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. i nie oznacza, że postępowanie takie nie powinno być prowadzone. Dopiero wynik tego postępowania pozwala na ocenę zasadności wniosku strony". Z kolei w wyroku NSA z dnia 20 października 2010r., II OSK 79/10, LEX nr 746913 stwierdzono, że: "brak ustawowej przesłanki uwzględnienia żądania zgłoszonego we wniosku wszczynającym postępowanie administracyjne nie czyni tego postępowania bezprzedmiotowym w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a., lecz oznacza jedynie bezzasadność żądania strony". Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznanej sprawy stwierdzić należy, iż organ w nieuprawniony sposób utożsamia ewentualną bezzasadność żądania Skarżącego z bezprzedmiotowością postępowania. Jak wynika z akt sprawy w datowanej na dzień 4 stycznia 2021r. odpowiedzi na wezwanie organu do sprecyzowania wniosku z dnia 2 grudnia 2020r., Skarżący wyjaśnił, iż podstawą prawną do złożenia wniosku jest art. 13 § 1 u.p.e.a. Stosownie do powyższej normy organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić na czas oznaczony lub nieoznaczony z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego. Podatnik wskazał we wniosku na konkretny tryb w jakim wniosek winien zostać rozpatrzony (art. 13 § 1 u.p.e.a.), co powoduje, iż w sprawie istnieje podstawa prawna do wydania merytorycznego rozstrzygnięcia organu. Wniosek na zasadzie art. 13 § 1 u.p.e.a. złożony został w ramach toczącego się postępowania egzekucyjnego, co powoduje, że w sprawie istnieje stan faktyczny podlegający uregulowaniu przez organ. Tak więc w odniesieniu do wniosku Podatnika istnieją wszystkie elementy konstytutywne uprawniające organ do jego rozstrzygnięcia, co do istoty. Organ stwierdzając, iż w przypadku wniosku złożonego na podstawie art. 13 § 1 u.p.e.a. nie może on dotyczyć ograniczenia lub całkowitej rezygnacji przez organ egzekucyjny z dochodzenia należności, dokonał w istocie merytorycznej oceny wniosku Skarżącego. Prowadzi to do stwierdzenia, iż organ w nieuprawniony sposób utożsamia ewentualną niezasadność wniosku Skarżącego z bezprzedmiotowością postępowania wszczętego wnioskiem z dnia 2 grudnia 2020r., która w sprawie nie miała miejsca. Ponieważ nie zaistniała żadna z okoliczności warunkujących umorzenie postępowania na zasadzie art. 105 K.p.a., organ umarzając postępowanie w sprawie naruszył art. 105 § 1 K.p.a., a naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. Ponownie rozpoznając wniosek organ weźmie pod uwagę wskazania Sądu wyrażone powyżej. Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie. O zwrocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. Złożył się na nie uiszczony wpis, w kwocie 100 zł, koszty zastępstwa procesowego w wysokości 480 zł oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł. O wysokości kosztów zastępstwa procesowego orzeczono na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r., w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 265).