I SA/Gl 1169/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi W.P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych wskutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W ramach niniejszego postępowania sądowego, odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, skarżący wniósł o zwolnienie go od obowiązku uiszczenia rzeczonej opłaty w kwocie 4.718,00 zł. Wniosek został następnie uzupełniony na druku PPF z dnia 1 marca 2012 r. (data nadania w urzędzie pocztowym). Uzasadniając wniosek W.P podkreślił, że nie osiąga żadnych dochodów; nie posiada oszczędności. Odnotował, że 2009 r. utracił cały swój majątek w postaci obiektu w U. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że we wspólnym gospodarstwie domowym skarżący pozostaje z żoną, akcentując przy tym, iż w małżeństwie została wyłączona wspólność majątkowa. Odnotował jednak dalej, że żona jest zatrudniona jako pielęgniarka w szpitalu. Do wniosku dołączono umowę majątkową małżeńską z dnia 2 listopada 1998 r. Analiza przywołanego wyżej oświadczenia oraz akt administracyjnych tej sprawy skłoniła referendarza sądowego do wystosowania do skarżącego wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy (pismo z dnia 6 marca 2012 r.) poprzez: 1) wykazanie za pomocą kopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym: gaz, woda, energia elektr., telefon; dowody wpłat z tytułu ubezpieczenia, czynszu za mieszkanie itp.) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; dodatkowo należało przedstawić dokumenty potwierdzające zapłatę ww. należności np. potwierdzenia przelewu, wpłaty gotówkowe, inne; w przypadku występowania zaległości z tytułu tychże wydatków należało przedstawić aktualne zaświadczenia właściwych podmiotów potwierdzające tę okoliczność; w tych ramach należało nadto wykazać, kto i w jakiej wysokości partycypuje w ponoszeniu tych kosztów; 2) nadesłanie kopii tytułu prawnego do lokalu mieszkalnego położonego w K. przy ul. [...] oraz zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby w nim zamieszkałe/zameldowane; 3) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i pozostałe osoby pozostające w gospodarstwie domowym, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z nich po grudniu 2011 r. – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku; 4) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez osoby pozostające ze skarżącym w gospodarstwie domowym – należało w tym celu nadesłać zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich trzech miesięcy; zaświadczenia winny zawierać adnotację o sposobie wypłaty środków (np. przelew bankowy, wypłata gotówką, inne); 5) przedłożenie kopii zeznań podatkowych za rok 2010, złożonych przez skarżącego oraz pozostałe osoby przebywające w gospodarstwie domowym; w tych ramach należało dodatkowo nadesłać informacje PIT-11 za rok 2011 bądź zeznania podatkowe za ten rok (jeśli zostały sporządzone); 6) udokumentowanie okoliczności podniesionej w druku PPF, tj. "posiadania tytułów wykonawczych komorniczych"; 7) złożenie oświadczenia, z którego wynikałoby w sposób jednoznaczny z jakich źródeł dochodu skarżący pokrywa wynagrodzenie ustanowionego przez niego pełnomocnika w sprawie o sygn. akt III SA/Gl 2892/10 oraz uiszczone tam opłaty sądowe; 8) udokumentowanie okoliczności zakończenia/zawieszenia działalności prowadzonej w ramach A W.P.; 9) złożenie wyjaśnień, z których wynikałoby, czy skarżący w dalszym ciągu jest posiadaczem samochodów osobowych marki Mercedes o numerach rejestracyjnych: [...] i [...]. W przypadku ich zbycia należało tę okoliczność udokumentować; w przypadku zaś odpowiedzi twierdzącej należy oszacować miesięczne koszty ich utrzymania; 10) wskazanie czasookresu, w którym skarżący przestał pełnić funkcję Prezesa B Sp. z o.o. w K. Na tę okoliczność należy przedstawić kopie stosownych dokumentów. W wezwaniu, doręczonym pełnomocnikowi skarżącego w dniu 13 marca 2012 r., zawarto nadto pouczenie, zgodnie z którym niezastosowanie się do wezwania w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) – dalej w skrócie: P.p.s.a. Dodatkowo poinformowano w nim, że małżonka wnioskodawcy jest zwolniona od przedstawienia wymaganej w wezwaniu dokumentacji źródłowej i oświadczeń jedynie w przypadku orzeczenia separacji bądź rozwodu. Wskazane wyżej wezwanie referendarza sądowego pozostało bez odpowiedzi do dnia dzisiejszego, tak więc termin do uzupełnienia wniosku upłynął bezskutecznie w dniu 20 marca 2012 r. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym (zgodnie z wyznaczonym przez skarżącego zakresem wniosku, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych) – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podzielić należy pogląd, że użycie w przytoczonym przepisie określenia: "gdy wykaże" oznacza, że to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Strona powinna, zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Należy mieć również na uwadze, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnoszącego. W razie pojawiania się wątpliwości, co do przedstawionych w formularzu danych sąd ma instrumenty prawne służące ich wyjaśnieniu. I tak działając na podstawie art. 255 P.p.s.a. sąd może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 § 2 P.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (por. postanowienie NSA z dnia 30 lipca 2009 r., I FZ 180/09, LEX nr 552208). Uprawienia w tym zakresie posiada także referendarz sądowy, który działa w takich przypadkach na podstawie art. 258 § 2 pkt 3 i 5 P.p.s.a. Z możliwości uregulowanej w art. 255 P.p.s.a. skorzystano w tym przypadku. Referendarz uznał bowiem, że zawarte na wypełnionym formularzu PPF dane nie są wystarczające do podjęcia rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy. Dokumenty, wymagane wezwaniem z dnia 6 marca 2012 r., miały w sposób jednoznaczny: zobrazować wysokość dochodów żony skarżącego (pkt 4 i 5 wezwania), unaocznić wysokość rzeczywistych, aktualnych dochodów skarżącego i jego małżonki (pkt 5, 7, 8 i 10 wezwania), udokumentować wysokość wydatków obciążających budżet domowy (pkt 1 i 9 wezwania; informacje w tym zakresie są niezbędne dla ustalenia możliwości płatniczych strony wnioskującej o przyznanie prawa pomocy). Dodatkowo wezwanie referendarza sądowego zmierzało do uzyskania szczegółowych informacji na temat okoliczności, które skarżący podnosił w druku PPF i związanych ze skutkami egzekucji komorniczej (patrz pkt 6). Szerokie spektrum informacji wymaganych od skarżącego było w tej sprawie determinowane tym, iż jedyną opłatą sądową na tym etapie postępowania jest wpis sądowy od skargi. Co więcej, pomimo deklarowanej przez skarżącego rozdzielności majątkowej ww. wezwanie odnosiło się także do jego małżonki, a to na gruncie wypracowanego w tym zakresie orzecznictwa sądów administracyjnych. Przyjmuje się bowiem w judykaturze, iż przez pryzmat art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) wyłączenie wspólności majątkowej małżeńskiej nie wyklucza możliwości pomocy małżonkowi. Przepis ten zobowiązuje małżonków do wzajemnej pomocy, niezależnie od tego, czy pozostają oni w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8). W innym ze swoich orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami" (z uzasadnienia postanowienia z dnia 29 czerwca 2009 r. sygn. akt I FZ 229/09, niepubl.). Podobnie Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzygał w innych postanowieniach (np. z dnia 1 września 2010 r. sygn. akt II FZ 421/10; z dnia 12 sierpnia 2010 r. sygn. akt I GZ 268/10; z dnia 28 lipca 2009 r. sygn. akt I FZ 233/09; wszystkie dostępne na stronie internetowej: www.nsa.gov.pl/baza orzeczeń). Reasumując skarżący nie dopełnił w tej sprawie obowiązkowi współpracy w Sądem w kwestii wnioskowanego prawa pomocy. Taka bierna postawa procesowa musi skutkować nieuwzględnieniem wniosku. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego skoro do wyłącznej oceny sądu należy uznanie, czy strona ubiegająca się o prawo pomocy wykazała, że spełnia stosowne przesłanki, to uchylenie się przez stronę od przedstawienia wskazanej w wezwaniu sądowym dokumentacji, powoduje, że powinna się ona liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania jej prawa pomocy (por. postanowienie z dnia 7 kwietnia 2011 r. sygn. akt I FZ 56/11; tamże). Wypada jeszcze tutaj zwrócić uwagę skarżącego, iż zgodnie z art. 243 P.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. To strona ma zatem przekonać sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii sądu/referendarza sadowego administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności. W wyniku poczynionych wyżej spostrzeżeń, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.