I SA/Gl 1231/15

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi J. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 8 grudnia 2015 r., uzupełnionym następnie oświadczeniem z 17 grudnia 2015 r., J. P. zwrócił się do Sądu o zwolnienie od kosztów sądowych. W jego motywach skarżący podkreślił bezzasadność dalszej korespondencji z organem egzekucyjnym, akcentując ponownie w tej sprawie, że nie korzysta z odbiorników RTV. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący oświadczył, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z żoną i trójką synów. Łączny dochód tego gospodarstwa określił w kwocie 2.986,39 zł netto, w tym: świadczenie emerytalne wnioskodawcy (896,81 zł), świadczenie alimentacyjne na rzecz żony (350 zł), świadczenie alimentacyjne na rzecz jednego z synów (1000 zł) oraz renta socjalna drugiego z synów (739,58 zł). W piśmie dołączonym do druku PPF skarżący oświadczył nadto, że nie posiada jakiegokolwiek majątku. Nie posiada przy tym żadnych informacji na temat majątku pozostałych członków gospodarstwa domowego, a z żoną pozostaje w separacji od 2009 r. W wyniku analizy przywołanego wyżej oświadczenia, pismem z dnia 21 grudnia 2015 r., wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i nadesłanie dokumentów źródłowych, w szczególności przez: 1) wykazanie tytułu prawnego na podstawie, którego skarżący korzysta z nieruchomości położonej w W. przy Pl. [...]; 2) wykazanie za pomocą kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunków, faktur za media, w tym: gaz, woda, energia elektr., telefon; dowody potwierdzające wydatki z tytułu np. lekarstw, ubezpieczenia, czynszu za mieszkanie, podatku od nieruchomości) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należało także wyjaśnić kto i w jakiej wysokości ewentualnie partycypuje w ponoszeniu ww. kosztów; wykonując ten punkt wezwania należało dodatkowo wykazać w jaki sposób dokonuje się zapłaty ww. opłat (przelew bankowy, wpłaty w urzędzie pocztowym, inne); w szczególności należało przedstawić deklaracje na potrzebę opłaty z tytułu gospodarowania odpadami; w przypadku występowania zaległości z tytułu ww. opłat (powyżej jednego miesiąca) należało tę okoliczność wykazać; 3) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i inne osoby pozostające (zameldowane/zamieszkałe) w gospodarstwie domowym, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich czterech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty; w tych ramach należało przedstawić wyciągi ukazujące wszystkie transakcje, w tym uznaniowe i obciążeniowe; 4) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów w okresie ostatnich czterech miesięcy; ten punkt wezwania dotyczy wszystkich osób pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym; 5) nadesłanie odpisów tytułów, na podstawie których skarżący został zobowiązany do alimentowania w łącznej kwocie 1350 zł miesięcznie; w przypadku posiadania zaległości z tego tytułu należało wykazać ich wysokość. W tych ramach, w przypadku ewentualnie orzeczonego rozwodu bądź separacji, należało tę okoliczność również wykazać za pomocą stosownej dokumentacji. W przywołanym wyżej wezwaniu referendarza sądowego pouczono skarżącego, że Ilekroć w wezwaniu mowa jest o osobach pozostających (zameldowanych/zamieszkałych) ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym, należy przez to rozumieć również osoby, które współkształtują sytuację finansową skarżącego np. poprzez partycypację w ponoszeniu kosztów związanych z utrzymaniem nieruchomości. Wskazano nadto, że niezastosowanie się do wezwania w wyżej zakreślonym terminie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej w skrócie: P.p.s.a. W piśmie procesowym z dnia 4 stycznia 2016 r. skarżący oświadczył, że w miejscu zamieszkania przebywa wyłącznie do orzeczenia separacji bądź rozwodu w jego związku małżeńskim. Zaznaczył przy tym, że "pierwsza sprawa o separację upadła". Co do wydatków, które ponosi każdego miesiąca, to wskazał na zakup karty telefonicznej (30 zł) oraz koszty transportu do swoich znajomych, które oszacował na kwotę 15 zł. Dodatkowo, co dwa miesiące, wydaje 240 zł na zakup lekarstw. J. P. oświadczył dalej, że nie posiada rachunków bankowych. Z kolei odpowiadając na wezwanie do udokumentowania dochodów pozostałych osób w gospodarstwie domowym, skarżący podniósł, że w tym celu należy zwrócić się bezpośrednio do tych osób. Podobnie w kwestii uzyskania odpisów tytułów, na podstawie których skarżący został zobligowany do alimentowania, zwrócił uwagę, że w tym celu należy wystąpić do właściwych sądów. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Skarżący ubiega się w tej sprawie o zwolnienie od kosztów sądowych (patrz oświadczenie z 17 grudnia 2015 r., k. nr 40). Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadza się zatem do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 cyt. ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Redakcja tego przepisu nie pozostawia wątpliwości co do tego, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania okoliczności stanu faktycznego, które mogłyby przyczynić się do zastosowania wnioskowanego obecnie dobrodziejstwa procesowego. Tym samym to na stronie wnioskującej spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane (por. postanowienie NSA z dnia 30 lipca 2009 r. sygn. akt I FZ 171/09, publ.: LEX nr 552205). Mając na uwadze przytoczony wyżej reżim prawny, stanowisko judykatury oraz przede wszystkim okoliczności faktyczne uznano, że J. P. nie wykazał, iż w jego przypadku może być zastosowany wyjątek od powszechnej reguły odpłatności wymiaru sprawiedliwości jakim niewątpliwie jest instytucja zwolnienia od kosztów sądowych. Trzeba w tym miejscu podkreślić, że sformułowanie "stan majątkowy", użyte w art. 252 P.p.s.a., jest zbliżone do pojęcia "sytuacji majątkowej", która obejmuje również dochody i majątek osób prowadzących w wnioskodawcą wspólnie gospodarstwo domowe, czy też w inny sposób wpływających na jego możliwości finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt I OZ 657/06, LEX nr 181557). Należy w tym miejscu zastrzec, że wspólne gospodarstwo domowe stanowi okoliczność obiektywną i tworzy je każda grupa ludzka, szczególnie zaś połączona więzami rodzinnymi, w której poszczególne osoby, choć nierzadko w różnym stopniu, łącznie przyczyniają się do zaspokajania potrzeb bytowych grupy. Skarżący, zgodnie ze swoimi oświadczeniami, wbrew jego osądowi, niewątpliwie funkcjonuje w ramach tego rodzaju wspólnoty. Należy zwrócić uwagę, że skarżący, mimo wezwania, nie nadesłał dokumentu wskazującego na separację pomiędzy małżonkami, wręcz przeciwnie, zmienił pierwotne oświadczenie w tym zakresie i zeznał, że "pierwsza sprawa o separację upadła". W tym miejscu wskazać należy, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r., poz. 583 ze zm., dalej w skrócie: "K.r.o."), małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, małżonka ma obowiązek udzielenia pomocy małżonkowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych. Natomiast fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska, małżonkowie nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, pozostają w separacji faktycznej, nie stanowi okoliczności, w której to żona nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 196/11, postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia 18 kwietnia 2014 r. sygn. akt II FZ 519/14, postanowienie NSA z dnia 08 października 2014 r. sygn. akt I FZ 388/14, postanowienie NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 42/12, postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2014 r. sygn. akt I GZ 486/14; wszystkie dostępne na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć bowiem należy, że obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa bowiem dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 K.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 614 § 1 K.r.o.). Tym samym stosownie do art. 27 K.r.o. oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt II OZ 1266/11, publ. jak wyżej). Stąd wysokość osiąganych przez małżonkę skarżącego dochodów wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Mając na uwadze powyższe przyjąć zatem należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy zasadne jest wzywanie strony skarżącej do ustalenia w jakiej wysokości i z jakiego tytułu małżonka uzyskuje miesięczne dochody, czy posiada majątek, jeżeli tak to jaki, gdyż sytuacja majątkowa i finansowa małżonki wpływa na ocenę możliwości płatniczych skarżącego. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Dochodów tych skarżący, pomimo wezwania, nie wykazał. Trzeba przy tym podkreślić, że zbadanie dochodów pozostałych osób zamieszkujących ze skarżących miało istotne znaczenie w świetle oświadczenia skarżącego, iż nie jest on w stanie ponieść kosztów sądowych. W orzecznictwie przyjmuje się bowiem, że "skoro strona twierdzi, że nie może samodzielnie ponieść kosztów postępowania, to konieczne jest zbadanie, czy również przy pomocy bliskich nie jest w stanie tego uczynić" (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 lipca 2009 r. sygn. akt I FZ 262/09, LEX nr 552223). Skarżący nie umożliwił przeprowadzenia analizy w tym zakresie. Pisząc o innych mankamentach dowodowych tego wniosku, nie sposób pominąć kwestii obciążeń związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Skarżący nie przedstawił w tym zakresie żadnego dokumentu, który mógłby zobrazować skalę wydatków z tego tytułu. Końcowo należy zauważyć, że w aktach sprawy brakuje dokumentów, które mogłyby potwierdzić stanowisko skarżącego, iż jakoby sporadycznie przebywa wspólnie z żoną i synami (patrz pismo skarżącego z dnia 8 grudnia 2015 r., w szczególności oświadczenie "odnośnie punktu 6"). Analiza zwrotnych potwierdzeń odbioru znajdujących w się w aktach sądowoadministracyjnych przeczy tej deklaracji. Skarżący dość regularnie samodzielnie odbiera adresowaną do niego korespondencję. Trzeba jeszcze w tym miejscu zwrócić uwagę skarżącego, że wezwanie w trybie art. 255 P.p.s.a. może być przy tym skierowane wyłącznie do osoby wnioskującej o prawo pomocy, a nie do osób trzecich czy innych podmiotów. Jeśli natomiast osoba trzecia odmówi współpracy z wnioskodawcą, to powinna się liczyć, iż swoją postawą naraża tegoż wnioskodawcę na negatywne konsekwencje w postaci odmowy przyznania prawa pomocy. Niezależnie natomiast od zasadniczych, wyżej wskazanych przyczyn, dla których odmówiono skarżącemu przyznania wnioskowanego prawa pomocy, wypada odnotować, że nawet gdyby przyjąć za fakt, iż skarżący alienuje się od swojej pozostałej rodziny, oraz że ponosi miesięczne stałe wydatki w kwocie ok. 165 zł, to pozostała część otrzymywanego świadczenia emerytalnego wystarczy mu na partycypację w kosztach sądowych, które są w tej sprawie ustalone na najniższym poziomie obowiązującym w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W wyniku poczynionych wyżej spostrzeżeń, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.