I SA/Gl 1278/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi B. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2010 r. w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z 13 kwietnia 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego odmawiające skarżącemu przyznania prawa pomocy. Poprzednie postanowienia referendarza odmawiające skarżącemu przyznania prawa pomocy (z 9 marca 2016 r. i z 14 lipca 2017 r.) również zyskały przymiot orzeczeń prawomocnych. We wszystkich ww. przypadkach podkreślono, że skarżący w żaden sposób nie udokumentował podnoszonych okoliczności i powstałe w ten sposób mankamenty wniosków nie pozwoliły na wolną od wątpliwości ocenę ich zasadności. Kolejne w tej sprawie postępowanie w przedmiocie prawa pomocy zostało zainicjowane przez skarżącego w ramach urzędowego formularza z 12 września 2018 r., sygnalizowane uprzednio w piśmie z 20 sierpnia 2018 r. W tych ramach wystąpił o zwolnienie od kosztów sądowych. Z treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący zamieszkuje wspólnie z małżonką w mieszkaniu stanowiącym masę spadkową po zmarłej matce jego żony. Postępowanie spadkowe jest w toku. B. R. posiada nadto nieruchomość rolną o pow. 4 ha otrzymaną w drodze spadku, z której – jak oświadczył – nie pobiera pożytków. Łączny dochód małżonków z tytułu świadczeń emerytalnych stanowi kwotę 1.330,00 zł netto. Do stałych wydatków gospodarstwa domowego zaliczono: koszt zużytej energii elektrycznej i gazu (150,00 zł), inne opłaty (100 zł) oraz leczenie i rehabilitacja skarżącego, których koszt kształtuje się różnie. Pismem z 21 września 2018 r. zobowiązano skarżącego do uzupełnienia wniosku poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i nadesłanie dokumentów źródłowych. W wezwaniu, doręczonym adresatowi w dniu 1 października 2018 r., pouczono wnioskodawcę, że niezastosowanie się do jego treści w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Pismem procesowym z 2 października 2018 r. skarżący zwrócił się z prośbą o prolongatę terminu zakreślonego dla uzupełnienia jego wniosku o dodatkowe 14 dni z uwagi na podjęcie leczenia rehabilitacyjnego. Wniosek skarżącego został częściowo uwzględniony. Mocą zarządzenia z 10 października 2018 r. referendarz sądowy przedłużył bowiem termin do wykonania wezwania z 21 września 2018 r. o 7 dni. Odpis zarządzenia doręczono stronie skarżącej w dniu 17 października 2018 r. Skarżący nie uzupełnił wniosku do dnia dzisiejszego. Trzeba w tym miejscu zaakcentować, że w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 1394/17 skarżący także wystąpił o prolongatę terminu zakreślonego dla uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy o dodatkowe 14 dni z uwagi na podjęcie leczenia rehabilitacyjnego. Co znamienne, w obu sprawach wezwania referendarza były analogiczne. Wniosek skarżącego został w tamtej sprawie uwzględniony w pełnym zakresie i ostatecznie termin do uzupełnienia wniosku upłynął bezskutecznie w dniu 24 października 2018 r. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, czyli obejmującym m.in. zwolnienie od kosztów sądowych, następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie tego faktu. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez nią dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności, co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Należy w tym miejscu zauważyć, iż druk PPF z dnia 12 września 2018 r. zainicjował kolejne w tej sprawie postępowanie z wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Oznacza to, że rozpoznanie aktualnego wniosku winno nastąpić przy uwzględnieniu regulacji płynącej z art. 165 P.p.s.a. Zgodnie z jego treścią, postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Z kolei przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" zgodnie z utrwalonym dotychczas orzecznictwem rozumie się wszelkie zmiany zarówno w okolicznościach faktycznych jak i w obowiązujących przepisach prawnych, które uzasadniają wydanie postanowienia o odmiennej treści, niż to które swego czasu zapadło (por. postanowienia NSA z dnia 15 kwietnia 2008 r. sygn. akt II FZ 106/08, LEX nr 471131 oraz z dnia 11 stycznia 2010 r. sygn. akt II OZ 1161/09, LEX nr 601096). Chodzi tu o takie zmiany, które w istotny sposób wpływają na sytuację materialną strony, a w konsekwencji na jej możliwości ponoszenia kosztów postępowania. Na gruncie przywołanego wyżej stanowiska judykatury należy stwierdzić, że skarżący nawet nie podjął próby umożliwienia zbadania, czy w jego przypadku doszło do jakiejkolwiek zmiany okoliczności. Wezwanie referendarza sądowego, które w swej treści zawierało precyzyjnie sformułowany zakres żądanych dokumentów, pozostało bez odpowiedzi do dnia dzisiejszego. Wezwanie to skonstruowane było w taki sposób, aby umożliwić skarżącemu udokumentowanie także tych okoliczności stanu faktycznego, których nie wyjaśniono już w poprzednim postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy. Przyjmuje się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że im bardziej wnioskodawca zobrazuje, udokumentuje swoją sytuację materialną, tym większe możliwości wnikliwej oceny ma sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 P.p.s.a. Zgodnie bowiem z treścią tego przepisu, ciężar dowodu spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy (patrz postanowienie z dnia 4 kwietnia 2013 r., sygn. akt I FPP 5/13; dostępne na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W innym orzeczeniu Sąd kasacyjny zauważył, że słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 P.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, LEX nr 1104158). Tymczasem skarżący, pomimo przedłużonego terminu, nie nadesłał żadnego z dokumentów wymienionych w takim wezwaniu. Termin zakreślony dla dokonania tej czynności procesowej upłynął więc bezskutecznie w dniu 24 października 2018 r., tj. w siódmym dniu, liczonym od doręczenia odpisu zarządzenia referendarza sądowego z 10 października 2018 r. Fakt ten uniemożliwia weryfikację oświadczenia skarżącego, co więcej, wzmacnia wątpliwości co do jego wiarygodności. Wyjaśnienie wszystkich okoliczności stanu faktycznego jest w tej sprawie wyjątkowo istotne, wszak najwyższa opłata sądowa w tej sprawie może stanowić kwotę zaledwie 100 zł. Trzeba w tym miejscu zaakcentować, że referendarz sądowy, podejmując decyzję o wezwaniu skarżącego do uzupełnienia wniosku, uznał, że dane wskazane w druku PPF są niewystarczające do podjęcia wolnego od wątpliwości rozstrzygnięcia. Wezwanie adresowane do wnioskodawcy zmierzały do ustalenia jego rzeczywistego stanu posiadania, w tym nieruchomości, co w dalszej kolejności przekłada się na wysokość kosztów utrzymania. Skarżący nie wyjaśnił nadto kwestii odszkodowania, które otrzymał. Okoliczność ta pozostaje także niewyjaśniona pomimo wielokrotnie wystosowanych uprzednio wezwań. Do akt niniejszej sprawy nie nadesłano m.in. zeznań na potrzebę podatku dochodowego od osób fizycznych, które zobrazowałyby wszystkie dochody uzyskiwane przez wnioskodawcę i jego małżonkę. Reasumując, pomimo przedłużonego terminu, skarżący uchylił się od wykonania wspomnianego wyżej wezwania, a tym samym od wyjaśnienia tych wszystkich wątpliwości, które zrodziły się w toku analizy jego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach. Akcentowana wyżej bierność procesowa skarżącego nie pozwala uwzględnić wniosku; w orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji wykluczona jest możliwość jego merytorycznego rozpoznania, a uzasadnione jest pozostawienie go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. I OZ 842/05). Reasumując, rozpoznany wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie, gdyż skarżący nie wykazał, iż w jego przypadku spełniona została przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 165 P.p.s.a. w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.