I SA/Gl 1329/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych wskutek wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia 1) zwolnić skarżącą od kosztów sądowych w zakresie obejmującym część każdorazowej opłaty sądowej przekraczającą kwotę 100,00 (słownie: sto 00/100) złotych; 2) w pozostałym zakresie wniosek oddalić. W ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 13 grudnia 2012 r. K.P. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie adwokata. Uzasadniając żądanie wskazała, że utrzymuje się ze świadczenia przedemerytalnego wynoszącego 938,50 zł brutto. Wnioskująca mieszka z konkubentem, z którym prowadzi częściowo wspólne gospodarstwo domowe; polega to na tym, że mieszkają razem i konkubent daje jej 1000 zł na życie. Oświadczyła, iż płacą wspólnie za prąd – 200 złotych na dwa miesiące, za gaz – 70 zł za dwa miesiące i na węgiel wydają z tych środków około 2100 zł rocznie. Odnotowała dalej, że miesięcznie wydaje około 200 zł na lekarstwa. Konkubent przeznacza część pozostałych dochodów na spłatę zadłużenia z tytułu kredytu (600 zł miesięcznie). Wnioskująca zaakcentowała dalej, że jest pod stałą opieką psychologa a dodatkowo choruje na zwyrodnienie kręgosłupa. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika nadto, że skarżąca nie posiada jakiegokolwiek majątku. Łączny dochód gospodarstwa zadeklarowała w kwocie 4.038,25 zł brutto. W wyniku analizy ww. oświadczenia skarżącej, jak również materiałów zgromadzonych w aktach administracyjnych tej sprawy, pismem z dnia 19 grudnia 2012 r. referendarz sądowy wezwał K.P. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez: 1) wykazanie tytułu prawnego do lokalu, w którym skarżąca mieszka oraz nadesłanie zaświadczenia właściwej jednostki samorządu terytorialnego wskazującego na wszystkie osoby tam zameldowane; w tych ramach należy nadto określić relacje pomiędzy tymi osobami, w tym z dorosłymi domownikami, tj. A.P. i J. S.; 2) wykazanie za pomocą kopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym: gaz, woda, energia elektr., telefon; koszty ubezpieczenia; aktualny nakaz płatniczy podatku od nieruchomości, itp.) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należało dodatkowo wskazać kto i w jakiej wysokości partycypuje w ponoszeniu rzeczonych opłat; dodatkowo należało przedstawić dokumenty potwierdzające zapłatę ww. należności np. potwierdzenia przelewu, wpłaty gotówkowe, inne; w przypadku występowania zaległości z tytułu tychże wydatków należało przedstawić aktualne zaświadczenia właściwych podmiotów potwierdzające tę okoliczność; 3) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą i pozostałe osoby pozostające/zameldowane (zamieszkałe) w gospodarstwie domowym, o którym mowa w pkt 1, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych oraz oszczędnościowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich czterech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z nich po kwietniu 2012 r. – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku; 4) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów – należało w tym celu nadesłać zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich czterech miesięcy; zaświadczenia winny zawierać adnotację o sposobie wypłaty środków (np. przelew bankowy, wypłata gotówką, inne) – ten punkt wezwania dotyczy wszystkich domowników pozostających w gospodarstwie domowym (tj. osób, które w jakikolwiek sposób współkształtują sytuację materialną skarżącej); w przypadku dochodów z tytułu świadczeń emerytalnych/rentowych należało nadesłać kopie stosownych decyzji ZUS bądź "odcinki" potwierdzające otrzymanie tych świadczeń w wymaganym okresie; 5) przedłożenie kopii zeznań podatkowych za lata 2010-2011, złożonych przez skarżącą oraz pozostałe osoby przebywające w gospodarstwie domowym. W wyznaczonym siedmiodniowym terminie, skarżąca nadesłała pismo procesowe z dnia 3 stycznia 2013 r., w którym oświadczyła, że termin na zgromadzenie wymaganych dokumentów jest zbyt krótki i dlatego wnosi o jego wydłużenie. Jednocześnie oświadczyła, że mieszka w domu, który należy do jej córki A.P., zaś na jej rzecz ustanowiono jedynie służebność mieszkania. W domu tym mieszka także jej ojciec i zameldowana jest nadto druga córka skarżącej – K. P. Odnotowała jednakże, iż córka ta mieszka i pracuje we W. Skarżąca zeznała dalej, że wydatki roczne z tytułu utrzymania nieruchomości stanowią kwotę 6.622,83 zł. Wydatki te ponoszą po ¼ ich wysokości: skarżąca, konkubent, ojciec skarżącej – J. S. i jej córka A. P. Dodatkowo wraz z konkubentem ponosi koszty zakupu butli z gazem w kwocie 200 zł. Przy piśmie z dnia 3 stycznia 2013 r. skarżąc nadesłała m.in. zeznanie PIT-37 z którego wynika, że w 2011 r. uzyskała dochód do opodatkowania w kwocie 21.168,79 zł. Skarżąca nadesłała nadto kserokopie faktur bądź rachunków dokumentujących deklarowane wcześniej wydatki (nabywcą usług jest K.P.). Z pozostałych dokumentów wynika także miesięczny dochód netto skarżącej. Na dzień 10 września 2012 r. była to kwota 730,28 zł, z kolei dochód jej konkubenta – 2.683,10 zł (stan na dzień 1 marca 2011 r.). Z nadesłanych wyciągów z rachunku bankowego skarżącej wynika, że w chwili obecnej dochód skarżącej stanowi kwotę 803,81 zł netto. Zarządzeniem z dnia 8 stycznia 2013 r. referendarz sądowy, uwzględniając wniosek skarżącej, przedłużył jej termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy o 14 dni. W piśmie procesowym z dnia 30 stycznia 2013 r. skarżąca poinformowała, że w dniu 18 stycznia 2013 r. zmarł jej ojciec, co będzie miało wpływ na rozliczenia z tytułu utrzymania domu. Odnośnie córki A. P. wyjaśniła, że nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego, podkreślając jednak ponownie, że partycypuje ona w kosztach utrzymania domu. W chwili obecnej córka częściej przebywa u swojego chłopaka, który ją utrzymuje. Przy piśmie nadesłano między innymi wyciągi z rachunku bankowego należącego do konkubenta skarżącej, z którego wynika, że jego aktualny dochód stanowi kwotę 2.739,71 zł. Z nadesłanego zeznania PIT-37 wynika, że skarżąca osiągnęła w 2010 r. dochód do opodatkowania w kwocie 29.965,02 zł. Po rozpoznaniu wniosku zważono, co następuje: W myśl art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej w skrócie: P.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – czyli w myśl art. 245 § 2 P.p.s.a. obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub innego profesjonalnego pełnomocnika – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie wspomnianego faktu. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez nią dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania. Wziąwszy zatem pod rozwagę stan faktyczny i przytoczone regulacje prawne stwierdzono, że skarżąca nie wykazała, iż w jej przypadku zachodzą podstawy do uwzględnienia jej wniosku w całości. Przepis art. 252 § 1 P.p.s.a. nakreśla jakie okoliczności stanu faktycznego winny być zadeklarowane w ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy. Ustawa wskazuje w tym miejscu na "dokładne oświadczenie o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym (...)". Doprecyzowanie tych pojęć następuje w ramach urzędowego formularza, który definiując pojęcie "stan rodzinny" posługuje się sformułowaniem "osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym". Ów formularz znajduje zastosowanie w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w oparciu o rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi...(Dz. U. nr 227, poz. 2245), które zostało wydane w ramach delegacji ustawowej zawartej w art. 256 P.p.s.a. Co znamienne, zarówno ustawa, jak i wspomniane rozporządzenie nie definiuje pojęcia "wspólnego gospodarstwa domowego". Przyjmuje się natomiast w literaturze, że przez pojęcie "pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym" należy rozumieć stałe przebywanie kilku osób w tym samym miejscu, które związane jest z koncentracją ich interesów życiowych, przy jednoczesnym partycypowaniu w utrzymywaniu tego gospodarstwa (tak. Ł. Strzępek [w:] Pisma stron w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, orzecznictwo, wzory /pod. red. R. Mikosza/, Warszawa 2008 r., s. 154). Rozpoznający wniosek pogląd ten podziela i dlatego na potrzebę rozpoznania niniejszej sprawy przyjęto zarówno dochody K. P., jak i jej konkubenta. Nie ulega przecież wątpliwości, że konkubent skarżącej współkształtuje jej sytuację materialną, co znajduje potwierdzenie nie tylko w treści oświadczenia zawartego w druku PPF, w którym skarżąca oświadczyła, iż osoba ta pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, ale także w historii przelewów bankowych na ich rachunkach, z których wynika, iż te dwie osoby łączy co najmniej więź o charakterze ekonomicznym. Wspólny dochód tych dwóch osób to kwota 3.543,52 zł. Zdaniem rozpoznającego wniosek jest to dochód, który wyklucza zastosowanie wobec skarżącej prawa pomocy w pełnym zakresie. Pojęcie "jakichkolwiek", użyte w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., stanowi synonim pojęcia "żadnych", a tym samym, jeżeli chociaż w niewielkim, czyli jakimkolwiek stopniu osoba ubiegając się o przyznanie w zakresie całkowitym pomocy prawnej jest w stanie ponieść koszty postępowania, to przyjąć należy, że prawo pomocy może zostać przyznane tylko w zakresie częściowym (por. Piotr Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] Polski model sądownictwa administracyjnego, pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Oficyna Wydawnicza VERBA, Lublin 2003, s. 117). W tym stanie rzeczy zasadnym było rozważenie wniosku skarżącej w kontekście częściowego przyznania prawa pomocy. W myśl zatem art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w tym zakresie – obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości bądź w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 cyt. ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W omawianym przypadku, zdaniem rozpoznającego wniosek, wskazana przesłanka zwolnienia częściowego w stosunku do skarżącej zachodzi i że bez niebezpieczeństwa uszczerbku utrzymania koniecznego może ona uiścić jedynie ułamek kosztów, o którym mowa w sentencji, ustalony na poziomie najniższego wpisu znanego w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Jedynie na marginesie wypada w tym miejscu wyjaśnić, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, w części dotyczącej ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, kluczowe znaczenie ma etap postępowania sądowego, w którym taki wniosek został zgłoszony. W postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2005 r. (sygn. akt II OZ 818/05, niepubl.) wyrażono pogląd, że na wstępnym etapie postępowania sądowego brak jest podstaw, ażeby ustanowić na rzecz skarżącego adwokata, mając na względzie także fakt, że sąd I instancji nie jest związany granicami skargi i jest zobligowany do badania zgodności z prawem zaskarżonego aktu lub bezczynności z urzędu, co może powodować uwzględnienie skargi nawet przy jej wadliwym sformułowaniu oraz znikomej aktywności strony skarżącej w procesie przed sądem administracyjnym. Nadto w myśl art. 6 P.p.s.a. sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Pogląd ten utrzymywany jest również w najnowszym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (przykładowo można wskazać na postanowienia z dnia 17 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 970/12 i z dnia 29 listopada 2012 r.; oba dostępne w bazie orzeczeń na stronie internetowej www.nsa.gov.pl). Co znamienne czasokres pozostający do etapu postępowania, w którym udział profesjonalnego pełnomocnika może okazać się konieczny, jest na tyle długi, że skarżąca będzie w stanie zgromadzić środki niezbędne na pokrycie kosztów jego udziału w sprawie. W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.