I SA/Gl 1353/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kornacki, Sędziowie WSA Adam Nita (spr.), Anna Tyszkiewicz-Ziętek, , , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 11 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi Prezydenta Miasta K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w B. z [...] nr [...], 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz strony skarżącej kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonym postanowieniem z [...], nr [...], Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (zwany dalej Organem odwoławczym lub Organem II instancji) utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B. (w dalszej części uzasadnienia określanego mianem Organu I instancji lub Naczelnika Urzędu Skarbowego) z [...], nr [...]. W tym orzeczeniu nieostatecznym, Organ I instancji umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec P. C. (zwanego dalej Dłużnikiem lub Zobowiązanym), na podstawie tytułu wykonawczego Prezydenta Miasta K. (w dalszej części uzasadnienia określanego jako Wierzyciel, Strona lub Skarżący). Postanowienie Organu II instancji zapadło w następującym stanie faktycznym. W oparciu o tytuł wykonawczy o numerze wskazanym w zaskarżonym orzeczeniu, a także w poprzedzającym je postanowieniu Naczelnika Urzędu Skarbowego, wspomniany podmiot prowadził postępowanie egzekucyjne wobec Dłużnika. W ramach tej procedury, Organ I instancji nie wyegzekwował jednak żadnych kwot na poczet należności objętych w/w tytułem wykonawczym. Postanowieniem nieostatecznym, wydanym na podstawie art. 59 § 3 w zw. z art. 59 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1314 – zwanej dalej u.p.e.a.) Naczelnik Urzędu Skarbowego umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec Dłużnika. Stało się tak z uwagi na okoliczność śmierci Zobowiązanego. Organ I instancji uznał bowiem, że obowiązek, na który opiewał w/w tytuł wykonawczy ma charakter osobisty i nie może być wykonany przez inną osobę. Na wspomniane postanowienie złożył zażalenie Wierzyciel. W tym piśmie procesowym wniósł on o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz o przekazanie sprawy Organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Jednocześnie, Strona podniosła, że opłata dodatkowa za nieopłacone parkowanie pojazdu jest należnością publicznoprawną, do której zastosowanie ma ustawa o finansach publicznych, która chociaż nie zawiera regulacji dotyczącej obciążenia spadkobierców za nieuiszczoną opłatę przez Zobowiązanego, to jednak zdaniem Wierzyciela, na podstawie art. 67 ust. 1 ustawy o finansach publicznych, do praw dotyczących należności nieuregulowanych tą ustawą, zastosowanie znajdują przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego i odpowiednio przepisy działu III Ordynacji podatkowej, w tym art. 97 i art. 98 § 1 tej ustawy. W konsekwencji, Skarżący stwierdził, że w przypadku śmierci Zobowiązanego, prowadzone postępowanie egzekucyjne powinno zostać zawieszone na mocy art. 56 § 1 pkt 2 u.p.e.a., do czasu ustalenia spadkobierców. Jak już wcześniej wspomniano, z zapatrywaniem tym nie zgodził się Organ odwoławczy, który utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy. Stało się tak, ponieważ Dyrektor Izby Administracji Skarbowej doszedł do przekonania, iż w odniesieniu do Dłużnika spełniona została przesłanka umorzenia postępowania egzekucyjnego, przewidziana w art. 59 § 1 pkt 6 u.p.e.a. Wskazano, że bezsporną jest okoliczność, iż w dniu [...] czerwca 2018 r. Zobowiązany zmarł, a jego śmierć nastąpiła po wszczęciu postępowania egzekucyjnego. W przekonaniu Organu II instancji, sporna kwestia dotyczy okoliczności, czy w związku ze śmiercią Zobowiązanego w toku postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny powinien zawiesić postępowanie w trybie art. 56 § 1 pkt 2 u.p.e.a., do czasu ustalenia następców prawnych zmarłego, czy też powinien umorzyć postępowanie w oparciu o art. 59 § 1 pkt 6 u.p.e.a. Zdaniem Organu odwoławczego śmierć Zobowiązanego może stanowić podstawę bądź do umorzenia bądź zawieszenia postępowania egzekucyjnego, w zależności od charakteru egzekwowanego obowiązku. Tym samym, śmierć Zobowiązanego w trakcie postępowania egzekucyjnego spowoduje umorzenie tylko wtedy, gdy obowiązek ma charakter osobisty i nie może go za Zobowiązanego wykonać inna osoba. Natomiast jeżeli obowiązek nie jest ściśle związany z osobą Zobowiązanego, a zatem może być wykonany przez inną osobę, to śmierć skutkuje zawieszeniem postępowania egzekucyjnego do czasu ustalenia następców prawnych zmarłego. Jednocześnie Organ odwoławczy wyjaśnił, że ścisłe powiązanie z osobą wykazują te prawa i obowiązki, których realizacja bądź jest związana z indywidualnymi przymiotami, kwalifikacjami konkretnego podmiotu, albo też określone prawa mają zaspokoić indywidualne interesy lub potrzeby uprawnionego, bądź wreszcie pewne obowiązki mogą być związane z sytuacją konkretnej osoby. Dlatego skutkiem ścisłego powiązania niektórych praw i obowiązków z podmiotem jest w rezultacie ich wygaśnięcie z chwilą śmierci tej osoby. Wobec tego Organ II instancji podkreślił, że według ustaleń Wierzyciela pojazd Dłużnika parkował [...] czerwca 2013 r. bez uiszczenia stosownej opłaty, a zatem zgodnie z wytycznymi zawartymi w art. 13f ust. 1 ustawy o drogach publicznych, to on obowiązany był uiścić opłatę dodatkową w kwocie [...] zł, wskazaną w/w tytule wykonawczym. Jednakże w trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego ustalono, że Zobowiązany zmarł [...] czerwca 2018 r., co z kolei oznaczało niemożność dochodzenia już tej należności. Wreszcie, powołano się też na treść art. 59 § 1 pkt 6 u.p.e.a., który zdaniem Organu II instancji nakazuje obligatoryjne umorzenie postępowania egzekucyjnego w przypadku śmierci Zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego. Jednocześnie odnosząc się do twierdzeń zawartych w zażaleniu stwierdzono, że dochodzona przez Wierzyciela opłata dodatkowa za nieuiszczony postój pojazdu w strefie płatnego parkowania nałożona została wyłącznie na Dłużnika, a zatem niewątpliwie była ona ściśle związana z jego osobą. Ponadto Organ odwoławczy nie podzielił wywodu Strony, że za takie zachowanie osoby faktycznie parkującej pojazd powinni odpowiadać jej spadkobiercy. Dodatkowo na potwierdzenie słuszności swojego stanowiska przytoczył orzeczenie WSA w Poznaniu z 8 marca 2018 r. sygn. akt III SA/Po 932/17 oraz WSA w Kielcach z 4 czerwca 2018 r. sygn. akt I SA/Ke 128/18. Dlatego właśnie, w ocenie Organu odwoławczego, zasadnie zakończone zostało postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec Zobowiązanego poprzez jego umorzenie, wystąpiły bowiem okoliczności określone w art. 59 § 1 pkt 6 u.p.e.a. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, Wierzyciel wniósł w szczególności o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej oraz poprzedzającego go postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Jednocześnie, zaskarżonemu orzeczeniu postawiono zarzut: – naruszenia przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 59 § 1 pkt 6 u.p.e.a. poprzez wadliwe przyjęcie, że obowiązek uiszczenia opłaty dodatkowej za nieopłacone parkowanie jest ściśle związany z osobą zmarłego, – naruszenia przepisów postępowania poprzez utrzymanie w mocy wadliwego rozstrzygnięcia Organu I instancji, tj. zastosowanie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. Według pełnomocnika Skarżącego opłata dodatkowa jest dochodem publicznym, może być pobrana w drodze egzekucji administracyjnej i stanowi należność za postój pojazdu. W ocenie pełnomocnika, organy błędnie zinterpretowały charakter opłaty dodatkowej albowiem nie można jej traktować jako sankcji, kary pieniężnej, grzywny czy też kary dyscyplinarnej, które byłyby wyłączone ze spadkobrania. Ponadto, bazując na definicjach zaczerpniętych z doktryny wspomniany podmiot wyjaśnił, że "obowiązek o charakterze ściśle osobistym" to taki, który nie może być wykonany przez inny podmiot, względnie, że jest to taki obowiązek, który nie jest związany z posiadaniem przez Zobowiązanego szczególnych cech, czy też właściwości, niezbywalnych upoważnień czy kompetencji, indywidualnych kwalifikacji lub umiejętności. Natomiast opłatę dodatkową obowiązany jest uiścić ten, kto pojazd zaparkował w strefie płatnego parkowania i nie uiścił należnej z tego tytułu opłaty. Następnie, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, w tym wyrok NSA z 6 grudnia 2012 r. sygn. II GSK 1859/11, pełnomocnik Skarżącego podniósł, że z art. 13 ust. 1 pkt 1 i art. 13f ust. 1 ustawy o drogach publicznych wynika, iż obowiązek uiszczenia opłaty parkingowej i ewentualnie opłaty dodatkowej, jeżeli ta pierwsza nie zostanie uiszczona, obciąża korzystającego z dróg publicznych. Użyte przez ustawodawcę pojęcie "korzystający" obejmuje natomiast poza właścicielem pojazdu również inne osoby, tj. korzystające z pojazdu na podstawie tytułu prawnego, za zgodą właściciela, jak i osoby działające bez takiego tytułu, czy też zgody. Jak wyartykułował pełnomocnik, zgodnie z wyrokiem WSA w Krakowie z 6 lipca 2016 r. sygn. I SA/Kr 271/16, prosty proces przejścia zobowiązania świadczy o tym, że opłata dodatkowa nie ma charakteru ściśle osobistego w stosunku do właściciela pojazdu. Podsumowując, wspomniany reprezentant Skarżącego stwierdził, że brak sankcyjności i ścisłego związania obowiązku uiszczenia należności z osobą zmarłego w przypadku śmierci Zobowiązanego powoduje, że postępowanie egzekucyjne powinno zostać zawieszone przez właściwy organ. Odpowiadając na te zarzuty, Organ odwoławczy wystąpił o oddalenie skargi. Jednocześnie, tłumacząc swoje racje powtórzył on argumenty już wcześniej sformułowane w uzasadnieniu ostatecznego postanowienia. Dodał także, że w/w tytuł wykonawczy opiewał na należność główną w wysokości [...] zł, natomiast postępowanie egzekucyjne nie wygenerowało kosztów egzekucyjnych związanych z dokonaniem jakichkolwiek czynności egzekucyjnych. Tym samym zdaniem Organu II instancji w podjęciu decyzji odnośnie umorzenia, a nie zawieszenia postępowania egzekucyjnego, zastosowanie znalazła zasada racjonalności. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżone postanowienie jest sprzeczne z prawem. Normatywnym fundamentem rozważań Sądu jest wielokrotnie już powoływany art. 59 § 1 pkt 6 u.p.e.a. Stanowi on, że postępowanie egzekucyjne umarza się w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego. Z przepisu tego wynika, że śmierć zobowiązanego powoduje umorzenie postępowania egzekucyjnego tylko wtedy, gdy obowiązek ma charakter osobisty i nie może go za Zobowiązanego wykonać inna osoba. Jeżeli natomiast obowiązek nie jest ściśle związany z osobą zmarłego, czyli może być wykonany przez inny podmiot, śmierć Zobowiązanego prowadzi jedynie do zawieszenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 56 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Tym samym ustalenie, czy opłata dodatkowa za parkowanie pojazdu na terenie strefy płatnego parkowania bez uiszczenia opłaty za parkowanie jest obowiązkiem ściśle związanym z osobą Zobowiązanego, czy też nie jest taką powinnością, zdaniem Sądu wymaga uprzedniego stwierdzenia, czy tego rodzaju opłata podlega sukcesji. W tym miejscu należy wskazać, że zgodnie z art. 67 ust. 1 ustawy o finansach publicznych do spraw dotyczących należności, o których mowa w art. 60, nieuregulowanych ustawą o finansach publicznych, stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 oraz z 2019 r. poz. 60) i odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2018 r. poz. 800, z późn. zm.). Z kolei, stosownie do treści art. 60 pkt 1 w/w ustawy środkami publicznymi stanowiącymi niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym są w szczególności dochody budżetu państwa, dochody budżetu jednostki samorządu terytorialnego albo przychody państwowych funduszy celowych, w tym kwoty dotacji podlegające zwrotowi w przypadkach określonych w ustawie o finansach publicznych. W ocenie Sądu, bez wątpienia opłata dodatkowa za parkowanie pojazdu na terenie strefy płatnego parkowania bez uiszczenia opłaty za parkowanie, o której mowa w art. 13f ust. 1 ustawy o drogach publicznych stanowi niepodatkową należność budżetową o charakterze publicznoprawnym, a zatem zalicza się do katalogu należności wymienionych w art. 60 ustawy o finansach publicznych. To z kolei oznacza, że przepisy regulujące następstwo prawne w Ordynacji podatkowej znajdują odpowiednie zastosowanie do świadczeń pieniężnych, o których mowa w art. 13f ust. 1 ustawy o drogach publicznych. Jednocześnie wypada podkreślić, że skoro przepisy ustawy o drogach publicznych nie regulują kwestii następstwa prawnego, a zarazem w art. 67 ustawy o finansach publicznych znajduje się odesłanie do "przepisów działu III Ordynacji podatkowej" to tym samym należy odpowiednio stosować zawarte tam regulacje, które kompleksowo odnoszą się do następstwa prawnego. W orzecznictwie zasadnie zwraca się również uwagę na fakt, że odmowa stosowania przepisów Ordynacji podatkowej do opłaty dodatkowej za parkowanie pojazdu na terenie strefy płatnego parkowania bez uiszczenia opłaty za parkowanie oznaczałoby, że opłata ta nie mogłaby wygasnąć przez przedawnienie lub potrącenie (art. 59 § 1 pkt 9 i pkt 3 o.p.), nie mogłaby stanowić nadpłaty w przypadku zapłacenia jej nienależnie (art. 72 § 1 o.p.), nie mogłaby także zostać objęta ulgą (art. 67a § 1 o.p.) - por. wyrok NSA z 9 stycznia 2019 r., sygn. akt II FSK 2600/18. Natomiast odpowiednie stosowanie przepisów oznacza stosowanie ich wprost, w całości, zgodnie z modyfikacjami wynikającymi z istoty regulowanej instytucji prawnej, względnie oznacza odmowę ich stosowania. Nawet ewentualne uznanie, że przepisy działu III Ordynacji podatkowej do niepodatkowych należności budżetowych stosuje się tylko odpowiednio, a nie wprost, ze względu na brzmienie art. 2 § 2 Ordynacji podatkowej również nie daje podstaw do odmowy ich stosowania w ogóle. Wobec tego do opłaty dodatkowej za parkowanie pojazdu na terenie strefy płatnego parkowania bez uiszczenia opłaty za parkowanie, o której mowa w art. 13f ust. 1 ustawy o drogach publicznych ma odpowiednie zastosowanie art. 97 § 1 Ordynacji podatkowej, zgodnie z którym spadkobiercy podatnika, z zastrzeżeniem § 2, przejmują przewidziane w przepisach prawa podatkowego majątkowe prawa i obowiązki spadkodawcy (por. wyrok NSA z 11 czerwca 2019 r. sygn. akt I GSK 53/19). Podsumowując, zdaniem Sądu w przedmiotowej sprawie Naczelnik Urzędu Skarbowego niezasadnie umorzył postępowanie egzekucyjne na podstawie art. 59 § 1 pkt 6 u.p.e.a., a zarazem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej nieprawidłowo utrzymał jego rozstrzygnięcie w mocy. W konsekwencji, organ dokona stosownych czynności w postępowaniu egzekucyjnym, uwzględniając zajęte w tej kwestii stanowisko Sądu, wyrażone powyżej. Z wszystkich tych powodów Sąd uchylił zaskarżone postanowienie oraz postanowienie je poprzedzające. Stało się tak na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. – zwanej dalej p.p.s.a.). O kosztach postępowania, obejmujących wpis od skargi (100 zł) oraz wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika (480 zł), Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tj. Dz.U. z 2018 r. poz. 265), zasądzając od organu na rzecz Skarżącego kwotę 580 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.