I SA/Gl 1407/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi A. T. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia 1) zwolnić skarżącego od kosztów sądowych; 2) ustanowić dla skarżącego radcę prawnego. Postanowieniem z dnia 2 grudnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odrzucił skargę A. T. na postanowienie organu wskazane w rubrum niniejszego orzeczenia. W tych ramach Sąd odnotował, że zaskarżone postanowienie, które wydano na podstawie art. 25 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm.; dalej w skrócie: "u.p.e.a."), nie jest objęte zakresem kognicji sądu administracyjnego, wyznaczonej art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). W piśmie procesowym z dnia 16 grudnia 2013 r. skarżący wystąpił do Sądu między innymi z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie doradcy podatkowego. W dalszej kolejności, w dniu 15 stycznia 2014 r. (data nadania w urzędzie pocztowym), w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, wpłynął do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym A. T. wystąpił o zwolnienie go od kosztów sądowych i o ustanowienie radcy prawnego. W motywach wniosku podniósł, że otrzymuje wynagrodzenie za pracę, które w wyniku egzekucji komorniczej, zostało obniżone do 1.372,43 zł netto. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, tj. mieszkanie komunalne o pow. 47 m2. A. T. nie posiada jakiegokolwiek majątku. Zeznał dalej, że miesięczne koszty utrzymania wynoszą 986,27 zł, w tym: czynsz (631,99 zł); energia elektryczna (80,07 zł); gaz (43,25 zł); telefon (90,96 zł); dojazd do pracy (140 zł). W dalszej kolejności, pismem z dnia 17 stycznia 2014 r., referendarz sądowy zobowiązał skarżącego do uzupełnienia wniosku poprzez złożenie dodatkowych wyjaśnień i nadesłanie dokumentów źródłowych. W piśmie procesowym z dnia 30 stycznia 2014 r., nadesłanym w odpowiedzi na sygnalizowane wyżej wezwanie referendarza, skarżący oświadczył, że na dokumencie obrazującym wysokość i sposób odpłatności należności z tytułu m.in. odbioru odpadów komunalnych (załącznik do pisma), figurują trzy osoby przy opłacie za windę i wywóz odpadów, zgodnie z umową najmu lokalu z dnia 8 lipca 2011 r. Wyjaśnił dalej, że uprawniona do zamieszkiwania na podstawie tej umowy B. J. i jej syn A. K. nie zamieszkują wraz z nim i nigdy nie byli w tym lokalu zameldowani. Skarżący nadesłał nadto zaświadczenie właściwej spółdzielni mieszkaniowej, z której wynika, że w mieszkaniu zajmowanym przez niego zameldowana jest jeszcze jedna osoba. Zaświadczenie o zarobkach potwierdza deklarowaną przez skarżącego wysokość poborów, wynika z niego nadto, że są one wypłacane w kasie zakładu pracy. Z zeznania podatkowego za 2012 r. wynika, że skarżący uzyskał w tym okresie przychód w kwocie 42.687,88 zł. Z pozostałych dokumentów wynika, że z tytułu utrzymania gospodarstwa domowego skarżący ponosi następujące wydatki: czynsz (631,99 zł); opłatę z tytułu usług telekomunikacyjnych (90,96 zł); opłatę z tytułu zużycia gazu (43,25) i energii elektrycznej (80,07 zł). Całość dokumentacji źródłowej dołączono do akt sprawy o sygn. I SA/Gl 1404/13. Należy w tym miejscu odnotować, że postanowieniem z dnia 9 stycznia 2014 r. w sprawie o sygn. akt I FZ 465/13, Naczelny Sąd Administracyjny przyznał A.T. prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Sąd kasacyjny rozpoznając zażalenie skarżącego od postanowienia sądu pierwszej instancji przyjął, że dochód skarżącego po potrąceniach wynosi 1.187,30 zł netto, z kolei ponoszone przez niego wydatki stanowią kwotę 923,62 zł. Skarżący zeznał wówczas, że wydatkuje nadto kwotę 105,59 z tytułu usług teleinformatycznych. W obecnie złożonym wniosku ten wydatek nie został zdeklarowany. W motywach rozstrzygnięcia Sąd kasacyjny uznał, że okoliczność, iż skarżący zamieszkuje z konkubiną i jej synem, jest obojętna dla oceny jego możliwości finansowych (w szczególności dla określenia wysokości środków, którymi dysponuje na pokrycie kosztów postępowania). Sąd ten zaznaczył, że "z przepisów Ppsa wynika, że przy ocenie możliwości płatniczych wnioskodawcy brana jest pod uwagę także sytuacja finansowa jego rodziny (art. 246 § 1 pkt 2, art. 252 § 1, art. 255, art. 256 pkt 2). Skoro ustawa posługuje się pojęciem rodziny, to należy brać pod uwagę status materialny nie tyle każdej osoby pozostającej we wspólnym gospodarstwie domowym z wnioskodawcą, ile należącej ponadto do jego rodziny w rozumieniu przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (por. zwłaszcza art. 27, czy art. 91 § 1). Polskie prawo rodzinne nie uznaje tymczasem za rodzinę konkubentów, ani dziecka jednego z nich z innego związku (o ile nie zostało przysposobione przez drugiego z konkubentów)." Sąd kasacyjny zarzucił nadto sądowi pierwszej instancji, że zbyt daleko idące mogłoby być domniemanie, iż poprzez odniesienie do sytuacji mieszkaniowej skarżącego można by wykazać ponoszenie przez skarżącego wyższych wydatków, aniżeli wskazał we wniosku i dodatkowych oświadczeniach (dokumentach źródłowych). Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Wniosek okazał się zasadny, gdyż okoliczności dotyczące stanu majątkowego skarżącego przemawiają za przyznaniem mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. W punkcie wyjścia wypada zaznaczyć, że rozpoznanie wniosku miało w niniejszym przypadku miejsce - z uwagi na czasokres jego złożenia - już po odrzuceniu skargi przez sąd administracyjny. W chwili obecnej skarżący ma prawo do wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia Sądu z dnia 2 grudnia 2013 r., która po myśli art. 175 P.p.s.a. objęta jest "przymusem adwokackim", co powoduje, że niniejszy wniosek należało rozstrzygnąć merytorycznie w kontekście przesłanek przyznania prawa pomocy płynących z art. 246 P.p.s.a. W przeciwnym wypadku, tj. w sytuacji, gdyby wniosek ów złożono jeszcze przed odrzuceniem skargi, sposób jego rozstrzygnięcia z uwagi na przedmiot skargi mógłby wyznaczać art. 247 P.p.s.a. Zgodnie z jego treścią "prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności skargi". Za taką w orzecznictwie przyjmuje się także sytuację, w której skarga kwalifikuje się do odrzucenia na postawie art. 58 § 1 P.p.s.a. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 stycznia 2014 r., sygn. akt I OZ 1257/13; dostępne w bazie orzeczeń na stronie internetowej: www.nsa.gov.pl). Przyjęty w tej sprawie sposób rozpoznania wniosku znajduje wsparcie w orzecznictwie Sadu kasacyjnego, który przykładowo w postanowieniu z dnia 8 sierpnia 2013 r. w sprawie o sygn. akt I OZ 685/13 (dostępne jak wyżej), stwierdził, że "powoływanie się przez Sąd pierwszej instancji na bezzasadność skargi rozumianą jako jej niedopuszczalność, tym razem przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy po wydaniu postanowienia o odrzuceniu skargi, oznacza faktycznie badanie przez Sąd zasadności tego postanowienia. Takie działanie Sądu pierwszej instancji jest niedopuszczalne, bowiem mogłoby prowadzić do pozbawienia strony możliwości wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia odrzucającego skargę – art. 173 P.p.s.a. i wyłącznej kompetencję Naczelnego Sądu Administracyjnego do oceny jej zasadności". W konsekwencji, granice rozpoznania obecnego wniosku wyznacza wyłącznie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., zawierający tym samym jedyne kryterium badania jego zasadności, które może być w niniejszym przypadku zastosowane. Zgodnie więc z jego treścią, przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, uzależnione jest od wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przyjęto w tej sprawie, że bilans gospodarstwa domowego skarżącego jest wprawdzie dodatni (386,16 zł - kwota ta jest wynikiem pomniejszenia dochodu skarżącego <1.372,43 zł> o stałe wydatki <986,27 zł>; w zestawieniu tym nie uwzględniono wydatków z tytułu usług teleinformatycznych, gdyż skarżący obecnie nie sygnalizował, że takowe ponosi, w odróżnieniu od postępowania w sprawie I FZ 465/13), nie mniej jednak jego wysokość pozwoliła stwierdzić, że skarżący nie będzie w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych niniejszego postępowania, a w szczególności kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru dla sporządzenia skargi kasacyjnej, która mu obecnie przysługuje. W toku rozpoznania wniosku zrodziły się wątpliwości, co do rzeczywistej ilości osób zamieszkujących wspólnie ze skarżącym. Zebrane dokumenty nie pozwoliły na wykluczenie założenia, że w mieszkaniu skarżącego przebywa jego konkubina z dzieckiem (czemu skarżący obecnie stanowczo zaprzeczył, a w postępowaniu w sprawie I FZ 465/13 nie podlegało to jego negacji). Tym samym rozpoznający wniosek nie wyklucza, że w gospodarstwie tym mogą przebywać osoby, w szczególności wspomniana konkubina, która może mieć wpływ na kształtowanie sytuacji dochodowej skarżącego np. poprzez partycypację w kosztach utrzymania rzeczonego mieszkania. Wątpliwości w tym zakresie zostały jednakże rozstrzygnięte na korzyść skarżącego, a to za sprawą treści postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 stycznia 2014 r., który stwierdził, że "okoliczność, iż skarżący zamieszkuje z konkubiną i jej synem, jest obojętna dla oceny jego możliwości finansowych (w szczególności dla określenia wysokości środków, którymi dysponuje na pokrycie kosztów postępowania)." Nie stracono tutaj z pola widzenia, że konkluzja ta wygenerowana została w ramach innego postępowania sądowoadministracyjnego, nie mniej jednak z uwagi na zaistniały tutaj stan faktyczny, będący w przeważającej części tożsamy z tym, który podlegał ocenie Sądu kasacyjnego, nie podobna przyjąć odmiennych konstatacji, niż te wynikające z postanowienia w sprawie I FZ 465/13. Reasumując, A. T. wykazał, że w jej przypadku może mieć zastosowanie instytucja prawa pomocy w zakresie całkowitym i dlatego zwolniono go od kosztów sądowych i ustanowiono dla niego radcę prawnego, co w znacznej części podyktowane jest uwzględnieniem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego w postanowieniu z dnia 9 stycznia 2014 r. W tym stanie rzeczy, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.