I SA/Gl 1470/15

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi W. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg płatniczych – umorzenie zaległości podatkowych wraz z odsetkami za zwłokę w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł, W. R., nawiązując do swojej trudnej sytuacji finansowej, zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o zwolnienie od kosztów sądowych (patrz druk PPF z dnia 28 stycznia 2016 r.). W uzasadnieniu wniosku skarżący odnotował, że w chwili obecnej z uwagi na stan zdrowia nigdzie nie pracuje. Z tych względów pozostaje bez dochodów. Z treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zawartego w druku PPF wynika, że skarżący we wspólnym gospodarstwie domowym przebywa wraz z żoną. Zeznał dalej, że nie posiada jakiegokolwiek majątku, zaś jedynym źródłem dochodu jest wynagrodzenie za pracę jego żony w kwocie 1500 zł. W końcowej części oświadczenia skarżący podniósł, że stałe opłaty, na które składają się: czynsz, energia elektryczna, opał, media, koszty leczenia, stanowią miesięcznie kwotę około 1300 zł. Analiza przywołanego wyżej oświadczenia, skłoniła referendarza sądowego do wezwania wnioskodawcy do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy (patrz pismo z dnia 5 lutego 2016 r.) poprzez: 1) wykazanie za pomocą kopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym: gaz, woda, energia elektr., telefon; koszty ubezpieczenia itp.) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należało przedstawić dokumenty potwierdzające zapłatę ww. należności np. potwierdzenia przelewu, wpłaty gotówkowe, inne; w przypadku występowania zaległości z tytułu tychże wydatków należało przedstawić aktualne zaświadczenia właściwych podmiotów potwierdzające tę okoliczność; 2) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i pozostałe osoby zamieszkałe w jego gospodarstwie domowym, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich czterech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont; 3) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów – należało w tym celu nadesłać zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich czterech miesięcy; zaświadczenia winny zawierać adnotację o sposobie wypłaty środków (np. przelew bankowy, wypłata gotówką, inne) – ten punkt wezwania dotyczy wszystkich domowników; dla udokumentowania ewentualnych dochodów z działalności gospodarczej należało nadesłać kopie dokumentów księgowych obrazujących wynik finansowy prowadzonej działalności gospodarczej za ostatnie cztery miesiące, w tym np. za pomocą księgi przychodów i rozchodów (pełna wersja z opisem zdarzeń gospodarczych), zestawienia sprzedaży, deklaracji VAT, raportów kasowych, itp; w tych ramach należało nadto nadesłać aktualną ewidencję środków trwałych i wartości niematerialnych prowadzonej działalności; 4) nadesłanie odpisów zeznań podatkowych za 2014 r. i 2015 r. (jeśli zostały sporządzone) oraz informacji podatkowych za 2015 r.; ten punkt wezwania dotyczy również pozostałych domowników; 5) udokumentowanie aktualnej wysokości zobowiązań skarżącego oraz sposobu ich spłaty; 6) udokumentowanie wydatków z tytułu rehabilitacji. W przywołanym piśmie zawarto nadto pouczenie, zgodnie z którym niezastosowanie się do wezwania w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej w skrócie: "P.p.s.a." W piśmie procesowym z dnia 29 lutego 2016 r. skarżący oświadczył, że nie jest w stanie w tak krótkim czasie zgromadzić wymaganych dokumentów, z uwagi na to, że większość z nich może uzyskać wyłącznie w drodze korespondencji listowej. Zarządzeniem z dnia 4 marca 2016 r. referendarz sądowy przedłużył termin do uzupełnienia wniosku o 14 dni, licząc od dnia doręczenia odpisu zarządzenia. Ostatecznie termin upłynął skarżącemu w dniu 12 kwietnia 2016 r. W piśmie procesowym z dnia 11 kwietnia 2016 r. skarżący oświadczył, że nie posiada kopii zeznań podatkowych za 2014 r., a zeznania za 2015 r. nie zostały jeszcze złożone, albowiem ani on ani jego małżonka nie otrzymali jeszcze informacji podatkowych od pracodawców. Do pisma dołączono wyciągi z rachunków bankowych należących do żony skarżącego, faktury dokumentujące wysokość opłat za media, zaświadczenie o wysokości zarobków G. R. W oparciu o te dokumenty ustalono, że do stałych miesięcznych kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania skarżącego należy zaliczyć wydatki z tytułu: czynszu (857,73 zł, w tym opłata stała i zaliczka za wodę i ścieki oraz wywóz nieczystości), zużycia energii elektrycznej (średnio 180 zł z okresu 17.01. -13.03.2016 r.), usług telekomunikacyjnych (99,86 zł należność za okres 20.03. – 19.04.2016 r.), abonamentu w A (89,90 zł). Średni miesięczny dochód żony skarżącego w okresie od grudnia 2015 r. do lutego 2016 r. wyniósł 1.491,21 zł netto. Skarżący w okresie od 17 listopada 2014 r. do 17 września 2015 r. wykonywał prace zlecone na rzecz B S.A. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: W myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Przytoczona konkluzja znajduje dodatkowe potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia referendarzowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a rozpoznający wniosek na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jedynym zaś kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium finansowe. Trzeba wyraźnie w tym miejscu zastrzec, że słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 P.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, LEX nr 1104158). Tak więc o przyznaniu w tym przypadku prawa pomocy nie mogły wyłącznie przesądzić dwukrotne oświadczenia skarżącego, ze podane przez niego dane są prawdziwe (patrz druk PPF i pismo z 11 kwietnia 2016 r.). Z kolei w świetle nadesłanych dokumentów oraz złożonych oświadczeń stwierdzono, że podejmując działania zmierzające do zainicjowania postępowania z niniejszego wniosku, realizowane przecież świadomie, skarżący kierował się założeniem, aby wskazać tylko te okoliczności, które przemawiają na rzecz jego wniosku, ukrywając te mniej korzystne z omawianego punktu widzenia. Konkluzja ta jest wynikiem zestawienia wydatków i dochodów ponoszonych w gospodarstwie domowym skarżącego. W druku PPF zeznał, że wydatki, w tym: "czynsz, energia elektryczna, opał, media, leczenie – rehabilitacja" stanowią łącznie około 1300 zł. Tymczasem z dokumentów źródłowych wynika, że stałe, udokumentowane miesięczne wydatki w tym gospodarstwie stanowią bez mała równowartość ww. kwoty, przy czym nie wykazano należności za "opał" oraz leczenie – rehabilitację". Co więcej, zestawienie nie obejmuje oczywistych wydatków takich jak żywność, ubrania, czy środki czystości. Taki stan rzeczy, przyjąwszy, że ww. gospodarstwo domowe nie jest zadłużone (takiej okoliczności skarżący przecież nie podnosi), pozwala postawić hipotezę, że W.R. nie ujawnił na potrzebę rozpoznania niniejszego wniosku wszystkich źródeł dochodu w gospodarstwie, w którym przebywa. Okoliczność ta może być również wynikiem pominięcia jednego z domowników, na co zdaje się wskazywać "załącznik do umowy najmu" z dnia 12 stycznia 2016 r., z którego wynika, że zaliczka na zimną wodę jest rozliczana na trzy osoby. Ujawnione wyżej wątpliwości, co do rzeczywistego obrazu stanu posiadania skarżącego oraz dochodu w jego gospodarstwie domowym pogłębiają oświadczenia skarżącego, co do niemożności przedstawienia zeznań podatkowych za lata 2014 – 2015 r. Tytułem wyjaśnienia takiej konstatacji trzeba wskazać na wstępie, że pierwotne wezwanie referendarza sądowego do uzupełnienia wniosku zostało mu doręczone w dniu 23 lutego 2015 r. Taki stan rzeczy oznacza, że skarżący miał około 6 tygodni na to, aby skompletować wymagane w tej sprawie dokumenty, w tym także te obejmujące 2014 r. Jeśli więc nie dysponował kopią własnego zeznania mógł w tym celu zwrócić się do właściwego urzędu skarbowego z wnioskiem o wydanie stosownego dokumentu. Równie niewiarygodne w tej materii są wyjaśnienia dotyczące zeznań podatkowych za rok 2015. Trzeba zastrzec, że wezwanie referendarza sądowego w żadnym wypadku nie wymuszało na skarżącym przedwczesnego sporządzenia takowego dokumentu, skoro obowiązek ustawowy upływa dopiero w dniu 2 maja 2016 r. Wystarczające było w tej sytuacji nadesłanie odpisów bądź kopii informacji podatkowych PIT-11. Trzeba w tym miejscu zwrócić uwagę skarżącego, że zgodnie z zasadami przyjętymi w art. 39 ust. 1, art. 42 ust. 2 pkt 1 i 42a ust. 6 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r., poz. 361 ze zm.), w celu umożliwienia podatnikom pozyskania stosownych danych, ustawodawca nałożył na płatników obowiązek sporządzenia imiennej informacji dotyczącej wszelkich istotnych dla obliczenia podatku wielkości. Informacja taka, obejmująca w tym przypadku dane za 2015 r., winna być dostarczona zarówno urzędowi skarbowemu, jak i podatnikowi najpóźniej do 29 lutego 2016 r. Taki stan rzeczy oznacza, że skarżący, w sytuacji, w której z nieznanych mu przyczyn, nie otrzymał takiej informacji od pracodawcy do końca lutego br., to mógł w otwartym terminie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy pozyskać ją od właściwych organów skarbowych. Na gruncie orzecznictwa sądu kasacyjnego należy wskazać, że strona, na której ciąży obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, uchylając się od przedstawienia określonych dokumentów i oświadczeń na wezwanie sądu administracyjnego, powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie dysponował materiałem dowodowym wystarczającym do uwzględnienia jej wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 kwietnia 2010 r. sygn. akt II FZ 187/10, źródło: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle całości poczynionych wyżej rozważań przyjęto, że skarżący nie zasługuje, aby zastosowano wobec niego dobrodziejstwo procesowe jakim niewątpliwie jest przyznanie prawa pomocy, będące wyjątkiem od zasady odpłatności postępowania sądowego. W wyniku poczynionych wyżej spostrzeżeń, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.