I SA/Gl 1506/15

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. W ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy (druk PPF z dnia 9 lutego 2016 r.) A. P. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek odnotowała, że w chwili obecnej znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, gdyż w ostatnim czasie wpłaciła na rzez organów skarbowych należność główną wynikająca z zaskarżonej decyzji. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zawartego w druku PPF, wynika, że skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z mężem i córką. Skarżąca zeznała, że posiada dom wolnostojący, w którym mieści się siedziba jej firmy, o pow. 130 m2 (wartość oszacowała na 300.000,00 zł). Dodatkowo w skład jej majątku wchodzi mieszkanie o pow. 60 m2, w którym stale mieszka z rodziną (wartość lokalu oszacowała na 150.000,00 zł). Wśród przedmiotów wartościowych skarżąca nadmieniła o: samochodzie osobowym o wartości 80.000,00 zł (właścicielem jest leasingodawca; miesięczna rata z tego tytułu to 1600 zł); samochód ciężarowy o wartości 35.000,00 zł (również przedmiot leasingu; rata miesięczna to 600 zł) oraz samochód o wartości 16.000,00 zł, który – jak dwa pozostałe – służy skarżącej do prowadzenia działalności gospodarczej. W rubryce "dochody" odnotowano łączny dochód w kwocie 7.100,00 zł netto, w tym: dochód skarżącej z tytułu umowy o pracę w kwocie 2.100,00 zł; 4.000,00 zł – dochód jej męża z tego samego tytułu oraz 1.000,00 zł z tytułu działalności prowadzonej przez skarżącą. Do pozycji "zobowiązania i stałe wydatki" zaliczono: kredyt (2500 zł, spłata w euro); czynsz za mieszkanie (1000 zł); prąd (200 zł); gaz (100 zł); Internet (100 zł); telefony (200 zł); koszty wykształcenia córki i jej zajęć dodatkowych (2000 zł); leki (150 zł); ubrania i środki czystości (500 zł); bilet autobusowy dla córki (50 zł) oraz inne stałe wydatki w kwocie 500 zł. W wyniku analizy treści wniosku, pismem z dnia 17 lutego 2016 r., referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia danych zawartych we wniosku poprzez złożenie dokumentów źródłowych i dodatkowych wyjaśnień. Przy piśmie przewodnim z dnia 4 marca 2016 r. pełnomocnik skarżącej nadesłał obszerny plik dokumentów źródłowych. Wyjaśnił między innymi, że potwierdzenia wydatków z tytułu utrzymania domu należy poszukiwać w nadesłanych wyciągach z rachunku bankowego w A S.A. Ustalony na gruncie tej dokumentacji stan faktyczny, z uwagi na jego obszerność, bezpośrednio przełożono na rozważania w tej sprawie. Wpis sądowy od skargi wynosi w tej sprawie 1.775,00 zł. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, czyli w świetle art. 245 § 3 przywołanej ustawy obejmującym m. in. zwolnienie od kosztów sądowych, następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wyprzedzając szczegółowe uwagi co do zgromadzonego materiału źródłowego wypada w tym miejscu zwrócić uwagę wnioskującej oraz jej pełnomocnika, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W postępowaniu przed sądami administracyjnymi takim ograniczeniem jest kryterium majątkowe stosowane wobec osób ubiegających o przyznanie prawa pomocy. Inicjując postępowanie wpadkowe w przedmiocie prawa pomocy należy jednak przede wszystkim zachować obiektywizm w ocenie własnych możliwości finansowych. Strona inicjując postępowanie sądowe winna mieć świadomość tego, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Prawo pomocy nie może służyć ochronie, czy też wzbogacaniu majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Udzielenie prawa pomocy polega bowiem na pokryciu kosztów postępowania przez Skarb Państwa w miejsce strony pozostającej bez środków na ich pokrycie lub posiadającej środki w wysokości uniemożliwiającej ich pokrycie, nie polega zaś na przeniesienie obowiązku ich wydatkowania na Skarb Państwa, tak aby strona posiadająca wystarczające środki mogła poczynić oszczędności. Mając powyższe na uwadze uznano, że instytucja przyznania prawa pomocy - zdaniem rozpoznającego wniosek - nie została stworzona dla tych z podmiotów, które uzyskują dochód brutto w roku poprzedzającym wniesienie skargi do Sądu w kwocie 305.839,00 zł. Należy przy tym wyraźnie zaznaczyć, że ww. dochód w rzeczywistości był jeszcze powiększony o wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia w B w D. Udostępniona w tym zakresie kopia PIT-11 zawierała jedynie strony 1 i 3, co uniemożliwiło oznaczenie wysokości tego dochodu. Wypada w tym miejscu dodać, że również w chwili obecnej skarżąca otrzymuje wynagrodzenie co najmniej z dwóch źródeł. Taki stan rzeczy wynika z wyciągów z rachunków bankowych skarżącej. Ustalono, że przykładowo w lutym 2016 r. skarżąca otrzymała przelewy zatytułowane "wypłata" lub "płace za luty" od podmiotów C Sp. z o.o. i D S.A. w łącznej kwocie 8.554,75 zł. Co znamienne, skarżąca składając oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, świadoma przecież odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, zeznała, że otrzymuje wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w kwocie 2.100,00 zł netto, czyli w kwocie czterokrotnie niższej niż to ma miejsce w rzeczywistości. W jeszcze bardziej niekorzystnym świetle z omawianego punktu widzenia stawia skarżącą dodanie do wspólnego budżetu domowego dochodów jej męża. Wprawdzie skarżąca nie nadesłała w tym zakresie żadnych bieżących dokumentów ani takich, które zobrazowałyby dochody jej męża w 2015 r. Niemniej jednak z zeznań podatkowych za 2014 r. wynika, że dochód M. P. wyniósł 96.447,62 zł brutto. Dodatkowo mąż skarżącej uzyskał dochód z odpłatnego zbycia nieruchomości i praw majątkowych w kwocie 67.500,00 zł. Kolejnym argumentem przemawiającym za odmową przyznania wnioskowanego w tej sprawie prawa pomocy jest to, że skarżąca posiada na jednym ze swoich rachunków bankowych limit zadłużenia do kwoty 100.000,00 zł. Saldo końcowe tego rachunku na dzień 29 lutego 2016 r., a więc już w toku niniejszego wpadkowego postępowania, wyniosło wraz z ww. limitem, 127.606,29 zł. Oznacza to, że wpis sądowy od skargi stanowi zaledwie 1,39 % tej kwoty. Wypada również nadmienić o mankamencie dowodowym tej sprawy, a mianowicie o braku wyciągów z rachunku bankowego prowadzonego w E o nr [...]. Oczywiście brak ten nie ma tu znaczenia przesądzającego o losie wniosku skarżącej, a to z uwagi na poczynione wcześniej rozważania. Niemniej jednak okoliczność ta nie pozostaje obojętna, wszak ustalono wyżej, że wyciągi z rachunków bankowych należących do skarżącej dostarczają cennych informacji, które rozmijają się z oświadczeniami skarżącej. Trzeba podkreślić, że A. P. dość selektywnie podchodzi do kwestii odpłatności szeroko pojmowanego wymiaru sprawiedliwości. Z jednej strony, dość nieudolnie próbuje wykazać brak środków na pokrycie m.in. wpisu sądowego od skargi w kwocie 1775 zł, a z drugiej, do strony kosztowej swojej działalności, zalicza zdarzenia gospodarcze oznaczone jako "pomoc prawna" na rzecz swojego pełnomocnika w kwocie 2.500,00 zł (2 stycznia 2016 r.). Również z wyciągów bankowych wynika, że skarżąca przekazywała na rzecz pełnomocnika sumy wielokrotnie przekraczające ww. wpis sądowy od skargi (np. przelew z 17 listopada 2015 r. na kwotę 9.225,00 zł). Nie można oczywiście wykluczyć, że częścią składową tych wypłat były należności sądowe ale taki stan rzeczy tym bardziej uzasadnia zapadłe obecnie rozstrzygnięcie. Jedynie dla częściowego zrównoważenia wymowy niniejszego uzasadnienia, wspomnieć wypada o wydatkach skarżącej, które – co do zasady – mogą ograniczyć możliwości płatnicze strony wnioskującej o przyznanie prawa pomocy. Z taką sytuacją nie mamy jednakże do czynienia w tym przypadku, wszak koszty z tytułu utrzymania mieszania, w którym skarżąca przebywa wraz z rodziną (D., Al. [...]), są niższe niż te zadeklarowane w druku PPF. Do kosztów zmniejszających bezpośrednio możliwości finansowe skarżącej nie zaliczono nadto wydatków związanych z utrzymaniem nieruchomości położonej w D. przy ul. [...] albowiem jest to – w świetle oświadczeń strony – miejsce prowadzenia jej działalności gospodarczej. Tym samym wydatki związane z jej utrzymaniem mogą być zaliczone do pozycji kosztowych działalności firmy. Zwrócono też uwagę, iż w świetle wyjaśnień skarżącej zasadniczym obciążeniem jej budżetu domowego jest zobowiązanie kredytowe w kwocie 2500 zł. Naczelny Sąd Administracyjny posiada w tym względzie jednolite i utrwalone stanowisko. Przykładowo w postanowieniu z dnia 12 marca 2014 r. sygn. akt II GZ 96/14 Sąd ten przyjął, że "obowiązek spłacania obciążających skarżącego kredytów czy rat leasingowych nie może przesądzać o zwolnieniu strony z obowiązku poniesienia kosztów sądowych. Zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa nad zobowiązaniami publicznoprawnymi, a jak wynika z oświadczenia skarżącego - spłaca on raty kredytu, pożyczki oraz raty leasingowe, co oznacza, że dysponuje środkami finansowymi, które mógłby przeznaczyć na opłaty sądowe". Sąd kasacyjny tożsamy pogląd przyjął jeszcze w szeregu innych orzeczeń (patrz postanowienia: z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II FZ 117/14; z dnia 18 października 2012 r., sygn. akt II OZ 919/12; z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt I FZ 189/14; z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt I FZ 462/09; wszystkie dostępne w bazie orzeczeń na stronie internetowej www.nsa.gov.pl). W wyniku wszystkich podniesionych wyżej okoliczności, a więc zarówno tych natury ogólnej, jak i szczegółowej analizy zgromadzonego materiału źródłowego, przyjęto, że skarżąca nie wykazała, iż nie będzie w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z tych względów, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.