I SA/Gl 1639/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulgi płatnicze – umorzenie zaległości podatkowych wraz z odsetkami za zwłokę w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia 1) zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w zakresie obejmującym część każdorazowej opłaty sądowej przekraczającą kwotę 200,00 (słownie: dwieście 00/100) złotych; 2) w pozostałym zakresie wniosek oddalić. W ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy (druk PPF z dnia 25 października 2013 r.) M. G. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o zwolnienie go od kosztów sądowych. W motywach wniosku skarżący odnotował, że średnie miesięczne wydatki w jego gospodarstwie domowym (opłaty za czynsz; media; utrzymanie samochodu; wyżywienie; lekarstwa; wizyty w poradniach specjalistycznych; ubezpieczenie; środki czystości i higieny; układ ratalny z ZUS) stanowią kwotę około 2.200,00 zł. Wnioskodawca utrzymuje się natomiast z renty stałej w kwocie 1.623,99 zł netto, z czego zajęciu podlega kwota 600 zł miesięcznie. Ze sposobu wypełnienia oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, w części dotyczącej stanu rodzinnego, należy wnioskować, że skarżący samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Jedyny majątek nieruchomy jakim dysponuje to mieszkanie o pow. 60 m2. Skarżący wraz z małżonką są współwłaścicielami samochodu osobowego marki Ford (rok prod. 1993) o wartości około 500 zł. W wyniku analizy przywołanego wyżej oświadczenia, pismem z dnia 5 grudnia 2013 r., wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i nadesłanie dokumentów źródłowych, w tym: 1) dokumentów wskazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, w szczególności potwierdzenia wypłaty świadczenia rentowego za ostatni miesiąc lub zaświadczenia ZUS o wysokości świadczenia wypłaconego w okresie ostatniego półrocza za poszczególne miesiące, wskazującego też formę tej zapłaty (gotówkową lub bezgotówkową – na rachunek bankowy) oraz jaka część świadczenia jest potrącana tytułem zajęcia egzekucyjnego, a nadto zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy; 2) wyciągów z wszelkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz o sposobie ich spłaty w okresie ostatnich trzech miesięcy; 3) kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2012 złożonych przez skarżącego oraz przez inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym; 4) dokumentów wskazujących kwoty uiszczone przez skarżącego w okresie ostatnich trzech miesięcy tytułem spłaty układu ratalnego, o którym mowa we wniosku, np. potwierdzenia wpłat lub stosownego zaświadczenia wystawionego przez ZUS. Z przedstawionych dokumentów powinna wynikać przy tym suma zaległości już spłaconych i tych, które pozostają jeszcze do zapłaty; 5) dokumentów obrazujących wysokość miesięcznych wydatków ponoszonych przez skarżącego w związku z leczeniem, w szczególności faktur VAT, paragonów wystawionych przez apteki, szpitale, przychodnie itp.; 6) kopii faktur lub rachunków wskazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie. W przywołanym wyżej piśmie referendarza zawarto pouczenie, w myśl którego niezastosowanie się do wezwania w terminie siedmiu dni lub we wskazanym zakresie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy, określonych w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - dalej w skrócie: P.p.s.a. Jednocześnie zwrócono uwagę, że ilekroć w wezwaniu mowa jest o osobach pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym, należy przez to rozumieć również jego małżonkę, niezależnie od tego, że w jego małżeństwie obowiązuje rozdzielność majątkowa oraz że jego małżonka czasowo zamieszkuje u rodziny. Odpowiadając na przytoczone wyżej wezwanie skarżący oświadczył między innymi (patrz pismo z dnia 19 grudnia 2013 r.), że stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem nieruchomości stanowią miesięcznie kwotę około 1000 zł (czynsz – 630 zł; telefon – 30 zł; gaz – 70 zł; internet i telewizja – 35 zł; energia – 160 zł; ubezpieczenie – 45 zł), co zostało udokumentowane w ramach załączników do ww. pisma. Dodatkowo skarżący nadesłał kopie faktur dokumentujących zakup lekarstw na łączną kwotę 796,63 zł wydatkowaną w okresie siedmiu miesięcy. Z nadesłanego zestawienia operacji bankowych na rachunku żony skarżącego wynika, że dochód M. G. kształtuje się na poziomie 1.144,44 zł, zaś jego małżonki odpowiednio 1.837,74 zł. Na podstawie akt administracyjnych tej sprawy ustalono nadto, że z dniem 26 listopada 2009 r. w małżeństwie skarżącego wprowadzono ustrój rozdzielności majątkowej. Spłata akcentowanego przez skarżącego układu ratalnego, wynikającego z umowy z dnia 17 listopada 2008 r. zawartej z ZUS, zakończyła się z dniem 25 października 2013 r., tj. z dniem dokonania ostatniej wpłaty. W toku postępowania administracyjnego przyjęto, że małżonka skarżącego przebywa u rodziny w miejscowości, w której pochowany został syn M. G. i tam utrzymuje się samodzielnie. Należy nadto odnotować za treścią odwołania skarżącego z dnia 24 czerwca 2013 r. od decyzji organu pierwszej instancji, że żona M. G. sporadycznie wspiera go finansowo. Wpis sądowy od skargi wynosi w tej sprawie 500 zł. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Przedmiotem tego incydentalnego postępowania jest wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Rozstrzygnięcie wniosku sprowadza się więc do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 cyt. ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie poglądem, wykładnia ustawowego określenia "gdy osoba ta wykaże" sprowadza się do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2008 r., sygn. II OZ 322/08). Podobny pogląd został wyrażony w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2008 r. (sygn. I GZ 147/08) w odniesieniu do prawa pomocy w zakresie częściowym, gdzie stwierdzono: "Ciężar dowodu, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy". Ocena okoliczności faktycznych tej sprawy, w tym oświadczeń skarżącego, prowadzi do konkluzji, że jego postulat zwolnienia od kosztów sądowych nie może być w tym przypadku uwzględniony w pełnym zakresie. Szczególnego znaczenia nabiera sytuacja mieszkaniowa i finansowa M. G. w kontekście wielokrotnie deklarowanej przez niego rozdzielności majątkowej w małżeństwie. Otóż z jednej strony skarżący deklaruje, że samotnie prowadzi gospodarstwo domowe, podnosząc przy tym, że w jego małżeństwie wyłączono ustrój wspólności majątkowej. Z drugiej zaś, akcentuje, że w sytuacji, w której brakuje mu środków na utrzymanie gospodarstwa to korzysta z pomocy żony, z którą prowadzą m.in. wspólny rachunek bankowy. Na podstawie tych okoliczności trudno jest jednoznacznie wskazać m.in. miejsce faktycznego zamieszkania żony skarżącego, tj. miejsca, w którym znajduje się jej "centrum życiowe", jak również trudno jest przy tym zaprzeczyć hipotezie, że skarżący stale przebywa razem z żoną współpracując ze sobą w sprawach gospodarczych czy życiowych i pozostając w ekonomicznym związku, znajdującym zresztą uzasadnienie normatywne w art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.). Przepis ten zobowiązuje małżonków do wzajemnej pomocy, niezależnie od tego, czy pozostają oni w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8). W innym ze swoich orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, iż "fakt prowadzenia osobnych gospodarstw domowych skarżącego i jego żony nie jest okolicznością przemawiającą za przyznaniem prawa pomocy. W świetle przepisów prawa rodzinnego rozdzielność majątkowa pomiędzy małżonkami odnosi się do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Przede wszystkim dotyczy zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także samodzielnego dysponowania swoim majątkiem. Jak wskazał NSA w orzeczeniu z 30 marca 2010 r., sygn. akt II FZ 102/10 rozdzielność majątkowa nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego, a ponadto nie uzasadnia odmowy udzielenia informacji na temat sytuacji majątkowej drugiego małżonka" (z uzasadnienia postanowienia NSA z dnia 25 sierpnia 2011 r., sygn. akt II FZ 441/11, źródło: www.nsa.gov.pl/baza orzeczeń). W świetle poczynionych wyżej rozważań, na potrzebę rozpoznania niniejszego wniosku, przyjęto dochody pozostające w gospodarstwie domowym skarżącego na poziomie bez mała 3.000,00 zł netto, tj. uwzględniające także świadczenia ZUS wypłacane na rzecz jego żony. Ustalono nadto, że nie wszystkie wydatki deklarowane przez skarżącego w druku PPF są w dalszym ciągu przez niego ponoszone. Taki stan rzeczy ma miejsce w przypadku akcentowanego przez niego układu ratalnego, będącego realizacją umowy zawartej z ZUS. Dodatkowo nie wszystkie wydatki zostały udokumentowane np. te związane z eksploatacją samochodu i odpłatnością wizyt lekarskich. W wyniku przybliżonych wyżej spostrzeżeń, wziąwszy także pod uwagę ustalenia organów podatkowych, z których wynika, że żona skarżącego może w chwili obecnej przebywać poza miejscem zamieszkania M. G., gdzie – co jest wysoce prawdopodobne - ponosi także inne wydatki związane z jej codziennym utrzymaniem, przyjęto, że skarżący będzie mógł partycypować w kosztach sądowych niniejszego postępowania w części określonej w sentencji niniejszego postanowienia. Stwierdzono zatem, że uiszczenie każdorazowej opłaty sądowej ustalonej na poziomie 200 zł nie będzie skutkowało uszczerbkiem koniecznego utrzymania skarżącego i jego żony. Nie stracono przy tym z pola widzenia, że koszty sądowe w postępowaniu przed sądem administracyjnym sprowadzają się w większości przypadków do wpisu sądowego od skargi. W wyniku poczynionych wyżej spostrzeżeń, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.