I SA/Gl 170/11

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a 1) zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w zakresie obejmującym część każdorazowej opłaty sądowej przekraczającą kwotę 500,00 (słownie: pięćset 00/100) złotych; 2) w pozostałym zakresie wniosek oddalić; W ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 1 lutego 2011 r. M.O. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o zwolnienie go od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek podniósł, że na dzień dzisiejszy nie osiąga żadnych dochodów, w tym z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. W chwili obecnej zatrudnia tylko jedną osobę w wymiarze 1/10 etatu na stanowisku księgowej. Na utrzymaniu skarżącego pozostaje jego żona. Aktualnie jedynym źródłem dochodu jest świadczenie rentowe skarżącego, które w części jest zajęte z tytułu egzekucji administracyjnej. Z tych względów nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący we wspólnym gospodarstwie domowym przebywa wraz z żoną. M.O. zeznał, że nie posiada jakiegokolwiek majątku. Wysokość otrzymywanego świadczenia oznaczył w kwocie 2.142,50 zł. Podał jednocześnie, że świadczenie to jest zajęte w trybie egzekucji, i że z tego tytułu potrąca mu się kwotę 535,62 zł. W wyniku badania wniosku co do jego wymogów formalnych, a także co do treści, pismem z dnia 7 marca 2011 r., referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku, w szczególności przez: 1) nadesłanie zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zamieszkałe w lokalu położonym w T. przy ul. [...]; 2) wykazanie za pomocą kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunków, faktur za media, w tym: gaz, woda, energia elektr., telefon; aktualny nakaz płatniczy podatku od nieruchomości; potwierdzenia opłat z tytułu ubezpieczenia; dowody uiszczenia opłaty czynszowej) jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należało także wyjaśnić kto i w jakiej wysokości partycypuje w ponoszeniu ww. kosztów; wykonując ten punkt wezwania należy wykazać w jaki sposób dokonuje się zapłaty ww. opłat (przelew bankowy, wpłaty w urzędzie pocztowym, inne); 3) przedłożenie wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych (w tym m.in. o nr: [...]), obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich czterech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z nich – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku (ten punkt wezwania dotyczy wszystkich osób zamieszkałych w lokalu oznaczonym w pkt 1 wezwania); 4) udokumentowanie wysokości aktualnych dochodów uzyskiwanych przez skarżącego (np. za pomocą kopii "odcinków" świadczenia rentowego) i pozostałych osób zamieszkałych w lokalu wskazanym w pkt 1 wezwania; w przypadku, gdy dochody tych osób pochodzą z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej to należy nadesłać kopie dokumentów księgowych obrazujących wynik finansowy tej działalności gospodarczej w okresie ostatnich czterech miesięcy (np. za pomocą księgi przychodów i rozchodów , deklaracji VAT, raportów kasowych; w tych ramach należy nadto nadesłać aktualną ewidencję środków trwałych i wartości niematerialnych prowadzonej działalności; w razie zaprzestania prowadzonej działalności należy tę okoliczność udokumentować); w przypadku, gdy dochody tych osób pochodzą z innych źródeł np. z tytułu umowy o pracę, umów: zlecenia, o dzieło, innych – należało nadesłać zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich czterech miesięcy (należało wskazać kwoty netto oraz sposób wypłaty tych świadczeń, tj. przelew bankowy, wypłata gotówkowa, inne); 5) nadesłanie kopii dokumentu, na podstawie którego skarżący zbył prawo własności do nieruchomości położonej w B. przy ul. [...] o pow. 609 m2; 6) udokumentowanie okoliczności podniesionej w druku PPF, tj. zajęcia świadczenia rentowego w drodze prowadzonej egzekucji administracyjnej; 7) nadesłanie kopii zeznań podatkowych na potrzebę podatku dochodowego za rok 2009 oraz informacji za rok 2010 (PIT-40/11); w przypadku, gdyby którekolwiek z tych zeznań nie zostało złożone, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie właściwego organu podatkowego. Ten punkt wezwania dotyczy wszystkich osób zamieszkałych w lokalu wskazanym w pkt 1 niniejszego wezwania. Odpowiadając na ww. wezwanie skarżący nadesłał plik dokumentów źródłowych, tym: dokumentację medyczną skarżącego, z której wynika, że w okresie od 21 lutego 2011 r. do 18 marca 2011 r. był hospitalizowany z zaleceniem do dalszego leczenia w A; wniosek K.O. z dnia 18 marca 2011 r. o wydanie zaświadczenia o osobach zameldowanych w nieruchomości położonej w T. przy ul. [...]; informacje o dochodach (druk PIT-11A), z których wynika, że żona skarżącego w roku 2010 r. uzyskała przychód z tytułu zasiłku pieniężnego z ubezpieczenia społecznego w kwocie 7.006,48 zł, z kolei jej mąż, odpowiednio 2.853,24 zł; roczne obliczenie podatku przez organ rentowy - PIT 40A (przychód skarżącego za 2010 r. w kwocie 13.497,78 zł); zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (PIT-37) za 2009 r., z którego wynika, że M.O. uzyskał dochód brutto w kwocie 37.682,06 zł (29.631,48 zł z tytułu renty i 8.050,58 zł z tytułu innych źródeł); zeznanie PIT-36L za 2009 r. złożone przez skarżącego (wynika z niego, że w 2009 r. skarżący osiągnął dochód do opodatkowania z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 122.651,90 zł; decyzję o ponownym ustaleniu renty z dnia 22 września 2010 r., z której wynika, że świadczenie skarżącego – od dnia 1 listopada 2010 r. – do wypłaty wynosi 1.241,05 zł (skarżącemu przysługiwało nadto wyrównanie świadczenia w kwocie 6.414,39 zł, która to kwota miała być przekazana skarżącemu za pośrednictwem poczty). Skarżący nadesłał nadto dokumentację wskazującą na wysokość opłat ponoszonych z tytułu utrzymania gospodarstwa domowego. Wynika z niej, że średnio wydatki te kształtują się w kwocie około 876,70 zł (w tym opłata czynszowa, zużycie energii elektrycznej, usługi telekomunikacyjne i abonament RTV). Do dokumentacji źródłowej załączono nadto opinię B w T. z dnia 15 marca 2011 r., z której wynika, że z dniem 25 stycznia 2011 r., z powodu braku obrotów, zamknięty został rachunek bankowy prowadzony pod nazwą C z siedzibą w T.". Rachunek ten od dnia 17 grudnia 2009 r. do dnia zamknięcia był obciążony zajęciem przez Urząd Skarbowy w T. na łączną kwotę 784.771,97 zł (z dniem zamknięcia zajęcie zostało odesłane do ww. Urzędu). Ze wspomnianej opinii wynika nadto, że skarżący korzysta z ugody dotyczącej kredytu w rachunku bieżącym z kapitałem 297.719,85 zł z terminem spłaty w dwóch ratach: 1) do dnia 30 kwietnia 2011 r. – 1.500,00 zł, 2) do dnia 30 maja 2011 r. – 296.219,85 zł. Z zestawienia środków trwałych działalności prowadzonej przez skarżącego wynika, że wartość początkowa tych środków wynosiła 124.862,76 zł (pozostałe składniki majątku firmy zostały przewłaszczone przez bank dla zabezpieczenia umowy kredytu z rachunku bieżącego, o której wspomniano wyżej). Rozliczenie dochodu z remanentem za styczeń-grudzień 2010 wskazuje, iż w tym okresie skarżący z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej poniósł stratę w kwocie 164.097,90 zł. Ostatnim z nadesłanych dokumentów jest akt notarialny umowy darowizny, zniesienia współwłasności i ustanowienia użytkowania. Mocą tej umowy z dnia 7 marca 2006 r. skarżący wraz z żoną dokonali rozporządzenia posiadanym przez nich prawem własności na rzecz ich syna. Łączna wartość przedmiotu umowy wyniosła 336.110,50 zł. W dniu 21 marca 2011 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) wpłynęło do Sądu zaświadczenie Prezydenta Miasta T. z dnia 18 marca 2011 r., z którego wynika, że skarżący wraz z żoną są zameldowani w nieruchomości położonej w T. przy ul. [...]. Wpis sądowy od skargi wynosi w tej sprawie 5181 zł. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej w skrócie: P.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, czyli w świetle art. 245 § 3 przywołanej ustawy obejmującym m. in. zwolnienie od kosztów sądowych, następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie tego faktu. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez nią dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Z kolei przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w przywołanym przepisie, należy z kolei rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05, nie publ.). Analiza dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy nie pozwoliła uznać, że skarżący jest w sytuacji na tyle trudnej, że można całkowicie odstąpić w jego przypadku od ogólnej zasady odpłatności postępowania sądowego. Nie można wszak tracić z pola widzenia, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. obowiązek uiszczenia kosztów sądowych limitowany jest granicami koniecznego utrzymania wnioskującego i jego rodziny. Poniesienie kosztów sądowych nie może bowiem, w myśl przywołanego przepisu, wiązać się z uszczerbkiem dla tego utrzymania, a wykazanie niebezpieczeństwa powstania takiego uszczerbku uprawnia do przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym, według art. 245 § 3 P.p.s.a., m. in. zwolnienie od opłat sądowych w części. Ocena sytuacji skarżącego uzasadnia wniosek, że wskazana przesłanka zwolnienia częściowego w stosunku do niego zachodzi i że bez wspomnianego niebezpieczeństwa uszczerbku utrzymania koniecznego może on uiścić jedynie ułamek kosztów, o którym mowa w sentencji. Ustalając ten ułamek, wzięto pod uwagę wysokość aktualnych dochodów skarżącego, które w gruncie rzeczy sprowadzają się do jednego źródła w postaci świadczenia rentowego. Nie stracono z pola widzenia okoliczności otrzymania przez skarżącego wyrównania z tytułu świadczenia rentowego w kwocie 6.414,39 zł, która to kwota winna stanowić stan jego oszczędności. Nie bez znaczenia dla podjętego tutaj rozstrzygnięcia jest nadto fakt prowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej, która wprawdzie obecnie przynosi straty, nie mniej jednak pozwala M.O. zaliczać do kosztów uzyskania przychodów wydatki w postaci np. "obsługi prawnej" w kwocie 300 zł. Co więcej ta sama działalność przyniosła skarżącemu w roku 2009 relatywnie wysoki dochód. Wypada też zauważyć, że w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 485/10 skarżący uiścił należną tam opłatę sądową w kwocie 400 zł. Trzeba przy tym zauważyć, że M.O. w dacie poniesienia tamtej opłaty także ponosił stratę z prowadzonej działalności gospodarczej, co wynika z kolei z obecnie przedstawionej dokumentacji źródłowej. Należy nadto podkreślić, że orzeczenie o częściowym zwolnieniu od opłat sądowych jest rozstrzygnięciem, które zabezpiecza prawo do sądu strony skarżącej, a jednocześnie nie skutkuje przeniesieniem na współobywateli konieczności ponoszenia pełnych kosztów prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 588/06, LEX nr 191863). W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. Z tych względów działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.