I SA/Gl 170/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Madej, Sędziowie WSA Wojciech Organiściak (spr.), Anna Tyszkiewicz-Ziętek, Protokolant Magdalena Strzałkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 września 2012 r. sprawy ze skargi J. C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] 2011 r. (nr [...]) Zakład Ubezpieczeń Społecznych po ponownym rozpatrzeniu sprawy, działając na podstawie art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz. U. z 2009 r., nr 205, poz. 1585, dalej zwana ustawą lub u.s.u.s.) oraz art. 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej Kpa) utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]2011 r., (nr [...]), który działając na podstawie art. 105 § 1 Kpa umorzył z uwagi na stwierdzoną bezprzedmiotowość postępowanie administracyjne wszczęte na wniosek J.C. (dalej zwany stroną lub wnioskodawcą) w zakresie dotyczącym umorzenia należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres: 02/2003r., 08/2004r., 11/2004r., 12/2005r., 03/2006r., 06/2006r., 07/2006r., 09/2006r., 11/2006r., 12/2006r., 02/2007r. – 07/2007r., w wysokości [...]zł. i odsetek za zwłokę w wysokości [...]zł. naliczonych na dzień 29. 12. 2008r. ustalonych decyzją ZUS/O S. Nr [...]z dnia [...]2008 r. orzekającej o odpowiedzialności strony za zobowiązania P.T.H.U. A Sp. z o.o. (dalej zwana spółką). W uzasadnieniu decyzji odwoławczej wskazano, iż w dniu 10. 06. 2011 r. strona wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Wskazano przy tym, że ww. decyzją ZUS z dnia [...] 2011r. umorzono postępowanie administracyjne w zakresie dotyczącym składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek na FUS za okres: 02/2003r., 08/2004r., 11/2004r., 12/2005r., 03/2006r., 06/2006r., 07/2006r., 09/2006r., 11/2006r., 12/2006r., 02/2007r.-07/2007r., wskazując na zapisy art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona domagała się umorzenia należności z tytułu składek i podkreślała, że decyzja ZUS jest niesprawiedliwa, a wnioski jakie organ wyciągnął na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego nie są zgodne ze stanem faktycznym. Strona podawała, że zaległości z tytułu składek wynikające z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej uległy przedawnieniu. Podkreśla ponadto, iż zaległości od roku 1999 powstały z winy ZUS, który zalecił wstrzymanie bieżących wpłat do czasu odnalezienia nadpłat, których nigdy nie odnaleziono. Strona podawała także, że gdy po roku wznowiono wpłaty doszło do "zawirowań" w ciągłości wpłat składek, a bałagan się powiększył. Strona nadmieniała, iż przy istniejących nadpłatach naliczanie kar oraz odsetek jest bezpodstawne oraz że wbrew twierdzeniom ZUS jednostronne dysponowanie nadpłatami bez dokładnego poinformowania drugiej strony o sposobie ich zagospodarowania i wskazania konkretnych pozycji księgowania jest niedopuszczalne. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy ZUS decyzją z dnia [...]2011 r. utrzymał w mocy ww. decyzję z dnia [...]2011 r. w zakresie umorzenia postępowania administracyjnego w przedmiocie dotyczącym składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek na FUS. W decyzji odwoławczej ZUS wskazano, iż w przepisie art. 30 ww. ustawy ustawodawca posłużył się sformułowaniem "nie stosuje się" co oznacza, że w stosunku do wskazanych należności wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek rozstrzygnięcia opartego na art. 28 i art. 29 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. ZUS podkreślał, iż dotyczy to każdego rodzaju rozstrzygnięcia merytorycznego zarówno pozytywnego dla wnioskodawcy tj. umorzenia należności, jak i negatywnego, polegającego na odmowie ich umorzenia. Podkreślono, iż zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 11.02.2009r. I SA/Ol 495/08 oraz wyrok WSA w Warszawie z dnia 30.11.2006r. III SA/Wa 2036/06) w stosunku do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek niedopuszczalne jest badanie istnienia przesłanek umorzenia należności przewidzianych w art. 28 ustawy systemowej. W ocenie ZUS jeżeli wniosek o umorzenie należności z tytułu składek obejmuje składki finansowane przez ubezpieczonych (pracowników), właściwym rozstrzygnięciem jest jedynie umorzenie postępowania na podstawie art. 105 § 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. Brak jest bowiem przedmiotu postępowania w tym znaczeniu, że nie istnieją należności, do których mógłby mieć zastosowanie art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych W skardze na decyzję ZUS z dnia [...]2011r. J. C. (dalej zwany skarżącym) wniósł o umorzenie należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w P.T.H.U. A Sp. z o.o. zgodnie z uprzednio składanymi wnioskami do ZUS Oddział w S. lub uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skargi strona podkreślała, iż nie może się zgodzić ze stanowiskiem ZUS, że brak jest przesłanek do pozytywnego rozpatrzenia wniosku o umorzenie składek w badanym okresie oraz że brak jest przesłanek do zastosowania art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Skarżący podkreślał, iż ww. przepis odnosi się do składek, a nie należności z tytułu składek obejmujących także koszty egzekucyjne, odsetki, koszty upomnienia i dodatkową opłatę. Zdaniem skarżącego niemożliwość umorzenia składek na podstawie art. 30 ww. ustawy nie stanowi przeszkody przy umorzeniu pozostałych elementów należności z tytułu składek. Skarżący akcentował, iż takie stanowisko wyraził NSA w wyroku z dnia 21 stycznia 2009r. (sygn. akt II GSK 670/08) i WSA w Warszawie w wyroku z dnia 31 października 2007r. (sygn. akt V SA/Wa 1816/07). W ocenie skarżącego jego wniosek obejmujący należności z tytułu składek winien być rozpoznany przez wydanie rozstrzygnięcia odnoszącego się odrębnie do pozostałych elementów wchodzących w skład należności z tytułu składek. Zdaniem skarżącego zaskarżone decyzje niewątpliwie naruszają przepisy prawa materialnego, które mają wpływ na wynik sprawy i powinny zostać wyeliminowane z obrotu prawnego. Skarżący podkreślał, iż jego zdaniem ZUS winien był wyjaśnić jakie koszty wynikające z decyzji przenoszącej odpowiedzialność na osobę trzecią zostały już uiszczone, a do jakich skierowany jest wniosek o umorzenie należności. W ocenie skarżącego ma to decydujące znaczenie w kwestii przedawnienia, co do której ZUS nie zajął stanowiska. Skarżący wskazał w szczególności, iż ZUS nie odniósł się do jego wyliczeń i analizy dokumentów odnośnie dokonywanych wpłat określonych i zawartych w piśmie z dnia 17. 10. 2011r., a także istniejących w tym względzie rozbieżności. Skarżący akcentował, iż nigdy nie otrzymał od ZUS wyjaśnień w zakresie tego co stało się z wpłaconymi przez spółkę kwotami [...]zł. i [...]zł., z których kwot ZUS się nie rozliczył i które to kwoty "zaginęły". Zdaniem skarżącego kwestie te rzutują na nieuzasadnione rozliczenia odsetek i innych kar dodatkowych. Końcowo skarżący podkreślał, iż skargę uznaje za uzasadnioną ponieważ w jego ocenie ZUS niewątpliwie naruszył szereg przepisów, które mogły mieć wpływ na treść decyzji. Skarżący wskazywał także na nieścisłości w rozliczeniach podawanych przez ZUS w innych latach (po roku 1999), które jego zdaniem wymagają rzetelnej korekty. Zdaniem skarżącego podane przez ZUS rozliczenie wpłat i nadpłat w 1999r. przy piśmie z dnia 26. 09. 2011r. jest fikcją i nie może być uznane za wiarygodne. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. W pismach z dnia 8 marca 2012r. i 14 kwietnia 2012 r. skarżący odnosząc się do odpowiedzi na skargę wskazał na błąd w określeniu osoby skarżącego oraz akcentował, że ZUS nie odniósł się do jego zarzutów, w tym brak ustosunkowania się do zarzutu przedawnienia, które niewątpliwie miało miejsce. Ponadto skarżący wskazał na brak możliwości dokonania rozliczenia wpłaconych składek przez spółkę za 1999 rok i akcentował istniejącą nadpłatę, a także różne nieścisłości w rozliczeniu składek za 1999 rok, akcentując, iż nie może ponosić odpowiedzialności "za powszechnie panujący bałagan (...) w ZUS." Na rozprawie w dniu 5 września 2012r. skarżący podkreślał, iż nadal kwestionuje wysokość zaległości składkowych, gdyż do tej pory ZUS nie rozliczył prawidłowo składek nadpłaconych w 1999 roku, tak jak i późniejszych wpłat. Dodatkowo wskazał, iż ZUS w bieżącym roku zawiadomił go o błędach w dokumentach ubezpieczonych pracowników, które dotyczyły lat 2002, 2003, 2004. Skarżący podkreślał, iż świadczy to o tym, że w dokumentacji ZUS nie wszystko jest prawidłowo prowadzone stąd kwestionuje, że zalega z należnościami w wysokości określonej w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Należy wskazać, że sąd administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, zwana dalej p.p.s.a.) uchyla decyzję, kiedy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że sąd, dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu (np. decyzji), ma nie tylko prawo, ale i obowiązek uwzględnić okoliczności niepowołane w skardze, lecz mające wpływ na tę ocenę. Poddanym kontroli Sądu rozstrzygnięciem Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu z dnia [...]2011 r., który umorzył z uwagi na stwierdzoną bezprzedmiotowość postępowanie administracyjne wszczęte na wniosek J. C. (dalej zwany skarżącym) w zakresie dotyczącym umorzenia należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres: 02/2003r., 08/2004r., 11/2004r., 12/2005r., 03/2006r., 06/2006r., 07/2006r., 09/2006r., 11/2006r., 12/2006r., 02/2007r. – 07/2007r., w wysokości [...]zł. i odsetek za zwłokę w wysokości [...]zł. naliczonych na dzień 29. 12. 2008r. ustalonych decyzją ZUS/O S.Nr [...]z dnia [...]2008 r. orzekającej o odpowiedzialności strony za zobowiązania P.T.H.U. A Sp. z o.o. Stan sprawy jest po części sporny i został zaprezentowany przy okazji omawiania stanowiska strony skarżącej i rozstrzygnięć ZUS. W ocenie Sądu brak jest podstaw do jego ponownego prezentowania. W szczególności należy jednak wskazać, iż Sąd jako prawidłowe uznaje ustalenia faktyczne, które zostały dokonane w postępowaniu administracyjnym, a także wskazuje, iż przedmiotem sprawy były jedynie ww. zaległości z lat 2003-2007 ustalone w oparciu o decyzję ZUS z dnia [...]2009r. , w której orzeczono o odpowiedzialności skarżącego za zobowiązania ww. spółki. Mając na uwadze zarzuty skargi należy wskazać, iż przedmiotem rozpatrywanej przez Sąd sprawy nie były żadne inne ewentualne zaległości skarżącego, w tym w szczególności sporne jak podkreślała strona zaległości, w tym te eksponowane za rok 1999r., a co jasno wynika z obu decyzji ZUS. Wniosek J. C. z dnia 8 czerwca 2011 r. inicjujący postępowanie w niniejszej sprawie podlegał co do zasady rozpatrzeniu w oparciu o art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz. U. z 2009 r., nr 205, poz. 1585, dalej zwana ustawą). Należy w związku z tym podkreślić, iż kontrolowaną przez Sąd w niniejszej sprawie jest decyzja w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie umorzenia należności, a nie decyzja w przedmiocie umorzenia należności. Kwestia ta ma zasadnicze znaczenia dla sprawy, gdyż z treści skargi wynika, iż skarżący nie w pełni zauważa odmienności tych rozstrzygnięć i powołuje się na okoliczności, które badane są przy umorzeniu należności. Zaskarżoną decyzją utrzymano w mocy decyzję ZUS wydaną na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. w związku z art. 30 u.s.u.s. Przepis ten stanowi, że organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania, gdy stało się ono z jakiejkolwiek przyczyny bezprzedmiotowe. Z bezprzedmiotowością postępowania administracyjnego mamy do czynienia wówczas, gdy w sposób oczywisty organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Przyczyny bezprzedmiotowości mogą leżeć zarówno po stronie podmiotu, jak i przedmiotu postępowania. W rozpoznanej sprawie mamy do czynienia z bezprzedmiotowością ze względu na przyczyny przedmiotowe spowodowane brakiem podstaw prawnych do rozstrzygnięcia wniosku J. C. o umorzenie należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących ich płatnikami. Stosownie bowiem do brzmienia art. 30 u.s.u.s., do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i art. 29. Ostatnie z wymienionych przepisów stanowią natomiast podstawę do umarzania należności z tytułu składek, rozkładania ich na raty i odraczania terminu ich płatności. Z powyższego wynika zatem w sposób jednoznaczny, iż w przypadku składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących ich płatnikami w ogóle ustawodawca nie przewiduje możliwości ich umarzania, rozkładania na raty, czy odraczania terminu płatności. Innymi słowy nie istnieją podstawy prawne do merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącego w tym zakresie. Nie można więc rozpoznać w tym zakresie wniosku o umorzenie należności, który to wniosek wszczął postępowanie. Organ zobligowany był więc do umorzenia postępowania w tym zakresie. Mając na uwadze zarzuty skargi należy podkreślić, że poza kontrolą Sądu pozostała kwestia innych ewentualnych zaległości i nadpłat, czy rozliczeń skarżącego z ZUS, w tym także tych dotyczących roku 1999. Sąd był bowiem związany granicami sprawy, a te wyznaczał zakres rozstrzygnięcia podjętego przez ZUS, który umorzył postępowanie w zakresie dotyczącym wniosku o umorzenie należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek na FUS za lata 2003-2007 i to tylko tych wynikających z decyzji z dnia [...] 2009r. W pozostałym zakresie ZUS nie orzekał, a co m. in. zawęża kontrolę Sądu Administracyjnego do ww. przedmiotu sprawy w zakresie zaległości składkowych wynikających z decyzji ZUS z [...] 2009r., a nie wszystkich jak twierdzi strona spornych składek za lata wcześniejsze, począwszy od 1999 roku. Mając na uwadze zarzuty i wywody skargi należy wskazać, iż z uwagi na treść art. 30 u.s.u.s. spod kontroli Sądu w przedmiotowej sprawie wymykają się podnoszone przez skarżącego okoliczności i zarzuty, a także żądania, w tym również te wyartykułowane w skardze oraz pismach procesowych. W tym postępowaniu nie można było wyjaśniać okoliczności, które strona podniosła w końcowej części skargi, w tym kwestii nadpłat i rozliczeń za 1999 rok i przedawnienia w zakresie, który nie był objęty kontrolowanym orzeczeniem tj. z lat 2003-2007. Odnosząc się do orzeczeń Sądów Administracyjnych, na które powołała się strona skarżąca należy wskazać, iż z uwagi na to, że zostały one podjęte w odrębnych stanach faktycznych nie mogły mieć wpływu na podejmowane rozstrzygnięcie. Sąd jednocześnie podkreśla, że kontrolowane rozstrzygnięcie nie przesądza w żaden sposób sprawy w kwestiach, które strona podnosiła w skardze, a które nie mogły być przedmiotem rozważań Sądu z uwagi na związanie zakresem sprawy. Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia i wnioski, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.