I SA/Gl 1729/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kornacki, , , po rozpoznaniu w dniu 1 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A Sp. z o.o. w K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2007 r. w kwestii wniosku strony skarżącej o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku p o s t a n a w i a odmówić przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Wyrokiem z dnia 3 czerwca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę A Sp. z o.o. w K. (dalej: Spółka albo skarżąca) na wskazaną w sentencji niniejszego postanowienia decyzję Dyrektora Izby Skarbowej. Na rozprawie bezpośrednio poprzedzającej wydanie powyższego wyroku oraz na jego ogłoszeniu za stronę skarżącą nikt się nie stawił. Postanowieniem z dnia 9 lipca 2014 r. Sąd stwierdził prawomocność wydanego w niniejszej sprawie wyroku od dnia 4 lipca 2014 r. W piśmie z dnia 28 sierpnia 2014 r. (nadanym w tym samym dniu) Spółka wniosła o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podniosła, iż otrzymała zawiadomienie o rozprawie, która odbyła się w dniu 3 czerwca 2014 r. Zaznaczyła, że z treści zawiadomienia i pouczenia wyraźnie wynika, iż stawiennictwo na rozprawie nie jest obowiązkowe oraz nie wstrzymuje rozpoznania sprawy. Ponieważ wszystkie argumenty zostały w sprawie przedstawione na piśmie, skarżąca uznała, że obecność jej na rozprawie nie jest konieczna i oczekiwać będzie na rozstrzygnięcie. Ponadto, zdaniem Spółki, z treści zawiadomienia o rozprawie nie wynika, że strona nie zostanie w ogóle zawiadomiona o rozstrzygnięciu w sytuacji, gdy nie była obecna na rozprawie, gdyż nie miała takiego obowiązku. Zdaniem skarżącej, z zawiadomienia wynika, że konieczny jest wniosek strony o sporządzenie uzasadnienia, ale nie samej sentencji wyroku. Zaznaczyła, że w związku z tym nie wiedziała o obowiązku przybycia na rozprawę lub wnioskowania o doręczenie wyroku (bez uzasadnienia). Skarżąca stwierdziła następnie, że "w dniu dzisiejszym" (28 sierpnia 2014 r., tj. data pisma – dopisek Sądu) po wizycie w Urzędzie Skarbowym na wezwanie do stawiennictwa w sprawie, dowiedziała się, że sąd administracyjny nie doręcza wyroku bez wniosku strony w tym zakresie, oraz że wydany w niniejszej sprawie wyrok uprawomocnił się. Spółka podniosła, że nie jest reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zaś zawiadomienia i inne doręczane jej pisma powinny zawierać dla strony jasną i zupełną treść wskazującą na konieczne czynności, aby szkoda dla niej nie wystąpiła. Treści takiej Spółka w pouczeniu nie znalazła. Na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 4 września 2014 r. Sąd wezwał Spółkę do usunięcia braków formalnych wniosku o przywrócenie terminu, w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania, poprzez dopełnienie uchybionej czynności, tj. złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku oraz złożenie odpisu wniosku o przywrócenie terminu (tj. odpisu pisma z dnia 28 sierpnia 2014 r.). Braki formalne wniosku Spółka usunęła w terminie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Wniosek o przywrócenie terminu nie jest zasadny. Zgodnie art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej: P.p.s.a.) jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Z kolei w myśl art. 87 § 1 i 2 P.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, uprawdopodobniając okoliczności wskazujące na brak winy w tym uchybieniu. Przy czym stosownie do art. 87 § 4 P.p.s.a. równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie. Odnosząc tę regulację do rozpatrywanej sprawy, należy w pierwszej kolejności uznać, iż wniosek o przywrócenie terminu został wniesiony we wskazanym w ustawie terminie siedmiodniowym. Trzeba bowiem stwierdzić, iż przyczyna uchybienia terminu ustała w niniejszej sprawie z dniem 28 sierpnia 2014 r., kiedy Spółka dowiedziała się o zapadłym wyroku. W tym samym dniu skarżąca wniosła (nadanie w urzędzie pocztowym) wniosek o przywrócenie terminu. Dopełniono ponadto, na wezwanie Sądu, uchybionej czynności – skarżąca złożyła wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Zaistniała sytuacja dała zatem możliwość dokonania merytorycznej oceny wniosku w świetle istnienia przesłanki braku winy w uchybieniu terminu. W pierwszej kolejności należy podkreślić, iż zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie przyjmuje się bardzo rygorystyczne kryteria oceny postawy osoby, która dokonała czynności procesowej po terminie (por. poglądy przytoczone przez B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, 8 wydanie, Warszawa 2006, s. 334 i n.). W orzecznictwie utrwalił się pogląd, iż od strony dokonującej czynności procesowej wymagać należy zachowania szczególnej staranności przy jej dokonywaniu (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lutego 2003 r., sygn. akt II SA 4162/01, Palestra 2004, nr 1, s. 225). Oceny w tym zakresie dokonuje się poprzez przyjęcie kryteriów idealnego wzorca osoby należycie dbającej o swoje interesy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 1972 r., sygn. akt II CRN 448/71, OSPiKA 1972, nr 7-8, poz. 144). W związku z powyższym "przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa" (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 października 2000 r., sygn. akt I SA/Gd 560/00, niepubl.; por. również wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 maja 1997r., sygn. akt SA/Sz 630/96, LEX nr 30748). Kryteria oceny braku winy są zatem sformułowane surowo. W literaturze i orzecznictwie podkreśla się, iż "o braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia. (...) W konsekwencji więc brak winy w uchybieniu terminu możemy przyjąć tylko wtedy, gdy strona nie mogła przeszkody usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku" (E. Iserzon, J. Starościak, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, teksty, wzory i formularze, wydanie IV, Warszawa 1970, s. 136; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 października 2002 r., sygn. akt V SA 793/02, Monitor Prawniczy 2002 r., nr 23, s.1059). Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu orzecznictwo sądowe zalicza m.in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe, nagłą chorobę strony lub pełnomocnika, która nie pozwala na wyręczenie się inną osobą. W szczególności zaś przywrócenia uchybionego terminu nie uzasadniają niedostateczna staranność w prowadzeniu własnych spraw, ani nieznajomość prawa (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 4 marca 2014 r., sygn. akt II GZ 75/14; 27 czerwca 2012 r., sygn. akt I OZ 450/12 oraz 18 grudnia 2012 r., sygn. akt II OZ 1104/12, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl ). Powyżej przedstawione stanowiska jednoznacznie wskazują, iż przywrócenie uchybionego terminu ma charakter wyjątkowy i może nastąpić jedynie w przypadku, gdy zaprezentowana argumentacja uprawdopodobni brak winy. W rozpatrywanej sprawie Sąd ustalił, że wraz z zawiadomieniem o terminie rozprawy, w piśmie z dnia 5 maja 2014 r. Spółka otrzymała pouczenie, zgodnie z którym w sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się wyłącznie na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo doręczenia odpisu sentencji wyroku (art. 141 § 2 P.p.s.a.). Zgłoszenie wniosku po upływie tego terminu jak również złożenie wniosku przed ogłoszeniem wyroku, są czynnościami bezskutecznymi. Zgłoszenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku stanowi warunek zaskarżenia orzeczenia Sądu pierwszej instancji. Pouczenie to zawierało również wskazanie, że niestawiennictwo stron nie wstrzymuje rozpoznania sprawy, zaś stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, która z powodu pozbawienia wolności była nieobecna przy ogłoszeniu wyroku, Sąd z urzędu w ciągu tygodnia od ogłoszenia wyroku doręczy odpis jego sentencji z pouczeniem o terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia (art. 140 § 2 P.p.s.a.). Pouczono również Spółkę, że w razie uwzględnienia skargi Sąd sporządza i doręcza z urzędu wyrok z uzasadnieniem każdej ze stron. Podkreślić należy, że jak wskazano już wcześniej, nieznajomość procedury sądowej nie może być przesłanką przywrócenia terminu. Co więcej, ze skierowanego do skarżącej pouczenia wynikało, że w sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się wyłącznie na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo doręczenia odpisu sentencji wyroku, natomiast w razie uwzględnienia skargi Sąd sporządza i doręcza z urzędu wyrok z uzasadnieniem. Wynikało również, że odpis sentencji wyroku doręczany jest stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, która z powodu pozbawienia wolności była nieobecna przy ogłoszeniu wyroku. Ten ostatni przypadek niewątpliwie w stosunku do Spółki nie zachodził. Zdaniem Sądu, ewentualne wątpliwości związane z treścią pouczenia, Spółka mogła również wyjaśnić, kontaktując się z sekretariatem Sądu (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lipca 2004 r., sygn. akt FZ 176/04, niepubl.). Przy ocenie winy lub jej braku w uchybieniu terminowi do dokonania czynności procesowej, należy bowiem brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 maja 2008 r., sygn. akt I OZ 354/08, LEX nr 494229). W ocenie Sądu, Spółka nie dochowała w niniejszej sprawie należytej staranności w prowadzeniu własnych spraw, jakiej można wymagać od przeciętnego uczestnika postępowania znajdującego się w jej sytuacji procesowej. Mając bowiem świadomość, że w dniu 3 czerwca 2014 r. odbyła się rozprawa przed sądem administracyjnym w jej sprawie, przez okres 12 tygodni (od dnia rozprawy aż do dowiedzenia się o zapadłym wyroku w dniu 28 sierpnia 2014 r.) nie podjęła w postępowaniu jakichkolwiek działań, mających na celu zasięgnięcie informacji o stanie sprawy i ewentualnym zapadłym rozstrzygnięciu. W związku z powyższym, na podstawie art. 86 § 1 P.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia