I SA/Gl 204/13

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej w kwestii wniosku pełnomocnika skarżącego o przyznanie wynagrodzenia tytułem nieopłaconej pomocy prawnej p o s t a n a w i a 1. przyznać radcy prawnemu M. G. od Skarbu Państwa wynagrodzenie w kwocie 389,48 zł (słownie: trzysta osiemdziesiąt dziewięć złotych czterdzieści osiem groszy, w tym podatek od towarów i usług w kwocie 55,20 zł) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu; 2. w pozostałym zakresie wniosek oddalić. Postanowieniem z dnia 11 kwietnia 2013 r. referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy, ustanawiając mu radcę prawnego, którym następnie wyznaczony został radca prawny M. G. Pełnomocnik ów najpierw w dniu 16 maja 2013 r. zapoznał się z aktami sprawy (zapisek urzędowy, k. 60), a następnie stawił się na rozprawie w dniu 10 września 2013 r. (wcześniejsza rozprawa, wyznaczona na dzień 18 lipca 2013 r., została na jego wniosek odwołana). Przedstawił na niej swoje stanowisko w sprawie oraz wniósł o przyznanie wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu, oświadczając, że nie zostało ono opłacone ani w całości, ani w części. Pełnomocnik wniósł jeszcze o sporządzenie uzasadnienia wyroku wydanego na tej rozprawie, nie zdecydował się jednak na jego zaskarżenie, w wyniku czego stał się on prawomocny. W piśmie z dnia 21 listopada 2013 r. ponowił natomiast wniosek o przyznanie wynagrodzenia, obejmując nim dodatkowo wydatki, na które składają się opłaty pocztowe na łączną kwotę 19,75 zł oraz koszty przejazdu do Sądu w związku z koniecznością zapoznania się z aktami sprawy oraz z uczestnictwem na rozprawie w łącznej kwocie 94,28 zł. Podkreślił, że koszty przejazdu wyliczył na podstawie stawek dotyczących używania samochodów osobowych do celów służbowych przy uwzględnieniu odległości pomiędzy siedzibą Sądu a siedzibą kancelarii, czyli kwoty 0,8358 zł za kilometr. Odległość tę obliczył na 28,2 km, wykorzystując mapę dostępną na jednym z portali internetowych i przewidziany w niej wariant trasy najszybszej. Wartość tę pomnożył czterokrotnie, czyli tyle razy, ile tę trasę w obu kierunkach pokonał. Do wniosku pełnomocnik dołączył odpisy potwierdzeń nadania korespondencji wystosowanej przez niego w sprawie oraz wydruk ze wspomnianego portalu internetowego. Mając powyższe na względzie, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej powoływanej jako "P.p.s.a.") wyznaczony radca prawny otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności radców prawnych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. W rozpatrywanym zakresie należy zatem sięgnąć do rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 490, dalej powoływanego jako "rozporządzenie"). Stosownie do § 15 pkt 1 rozporządzenia koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują opłatę w wysokości nie wyższej niż 150% stawek minimalnych, wskazanych rozdziałach 3-4 rozporządzenia. Z kolei myśl § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia, znajdującego się w jego rozdziale 4, stawki minimalne w postępowaniu przed sądami administracyjnym w pierwszej instancji w sprawach innych niż wymienione dwóch wcześniejszych jednostkach redakcyjnych wynoszą 240 zł. Sprawa objęta wnioskiem zalicza się właśnie do tej kategorii. Jej przedmiot stanowi bowiem skarga na decyzję dotyczącą umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne, natomiast w § 14 ust. 2 pkt 1 lit a i b mowa jest o sprawach, których przedmiot stanowią odpowiednio należność pieniężna (lit. a), czyli kwestia ustalenia lub określenia wysokości takiej należności, oraz skargi na decyzję lub postanowienie Urzędu Patentowego (lit. b). Zaznaczyć przy tym wypada, że pełnomocnik działał w ramach postępowania pierwszoinstancyjnego i nie podjął żadnej czynności, za którą, wedle rozporządzenia, przysługiwałoby wynagrodzenie za instancję drugą. W myśl § 2 ust. 3 rozporządzenia opłatę trzeba podwyższyć o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług, obowiązującą w dniu orzekania o tych opłatach, tj. o 23% (55,20 zł). Paragraf 15 pkt 2 rozporządzenia przewiduje również drugi składnik wynagrodzenia – niezbędne, udokumentowane wydatki radcy prawnego. Nie wskazuje on więc ani limitu wydatków, ani nie określa ich pod względem rodzajowym, poza zastrzeżeniem, iż mają one być niezbędne i udokumentowane. Podkreślić jednak trzeba, że w orzecznictwie wyraźnie reprezentowane jest stanowisko, że nie wszystkie wydatki podlegają zwrotowi poprzez ich doliczenie do wynagrodzenia. Często uznaje się bowiem, że część z nich rekompensowana jest już w ramach przyznanej pełnomocnikowi opłaty, mimo iż granica pomiędzy wydatkami, które powinny być wynagrodzone w ten sposób, a tymi, które wymagają "odrębnego" zwrotu, postrzegana jest dość płynnie P. Zaborniak [w:] W. Maciejko, M. Rojewski, P. Zaborniak, Zarys metodyki pracy referendarza sądowego, Warszawa 2009, s. 270-271 i przywołane tam orzecznictwo). Za ugruntowane można jednak uznać stanowisko, że opłata powinna stanowić źródło pokrycia wydatków drobnych i zwykle występujących przy okazji procesu sądowego (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 marca 2012 r., sygn. akt II FZ 31/12, LEX nr 1121121). Do wydatków takich zalicza się m.in. koszty korespondencji (tak postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 marca 2012 r., sygn. akt II FZ 30/12 LEX nr 1121120). Podzielając ten pogląd, nie uwzględniono tych kosztów pośród kwoty wydatków zaliczanych do wynagrodzenia obok opłaty, mimo iż pełnomocnik o to wnosił. Większe kontrowersje budzi kwestia "odrębnego" zwrotu kosztów przejazdu do sądu. W części orzeczeń nie zaliczono ich do zwracanych wydatków (por. ostatnio postanowienie referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Krakowie z dnia 3 stycznia 2014 r., sygn. akt III SA/Kr 1118/11 oraz powołane tam orzecznictwo), w części rozstrzygnięto odmiennie (por. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 stycznia 2006 r., FSK 2630/04 i z dnia 29 czerwca 2007 r., sygn. akt I OZ 495/07, a na gruncie postępowania cywilnego uchwały Sądu Najwyższego z dnia 12 czerwca 2012 r., sygn. akt III PZP 4/12, LEX nr 1168758 oraz z dnia 18 lipca 2012 r., sygn. akt III CZP 33/12, LEX nr 1271621). Rozpoznający wniosek podzielił argumenty przywoływane w tej drugiej grupie. Rozszerzanie katalogu kosztów pełnomocnika, które miałyby być pokrywane w ramach przyznanej opłaty, prowadzić może bowiem do sytuacji, w której przepisy art. 250 P.p.s.a. oraz § 15 pkt 2 rozporządzenia nie mogłyby w praktyce znaleźć zastosowania w zakresie, w jakim przewidują zwrot wydatków. Wydatki poniesione z przybyciem do sądu powinny być zaś w określonych okolicznościach uznane za niezbędne, jak tego wymagają oba te przepisy. Niewątpliwie można tak określić koszty dojazdu na rozprawę, aczkolwiek w niniejszej sprawie aktywny, merytoryczny wkład pełnomocnika do sprawy ograniczał się do ustnego wystąpienia na rozprawie, wobec czego przyznana mu opłata stanowi w istocie głównie wynagrodzenie właśnie za udział w rozprawie. Podobnie wypada ocenić koszty dojazdu do sądu celem zapoznania się z aktami – czynność ta stanowi wszak warunek rzetelnego przygotowania się do sprawy. Możliwe jest to jednak podczas jednej wizyty w sądzie, w trakcie której można zresztą zażądać kopii ważniejszych dokumentów, wobec czego do wydatków niezbędnych można zaliczyć co do zasady koszty tylko jednokrotnego takiego przejazdu. Powinien to być przy tym przejazd przedsięwzięty wyłącznie w tym celu, a nie np. niejako przy okazji udziału w rozprawie w tej lub w innej sprawie – w przeciwnym razie mogłoby dojść do bezpodstawnego wielokrotnego zwrotu tych samych wydatków. W tym kontekście zwrócić wypada uwagę, że – jak ustalono w Wydziale Informacji Sądowej Sądu – w dniu 16 maja 2013 r. pełnomocnik przeglądał akta nie tylko w tej sprawie, ale i w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 1361/12. W tej drugiej sprawie również działał jednak jako pełnomocnik z urzędu, a we wniosku o przyznanie wynagrodzenia nie domagał się zwrotu wydatków. W ocenie rozpoznającego wniosek podczas przyznawania zwrotu wydatków związanych z dojazdem na rozprawę własnym samochodem nie można przejawiać nadmiernego rygoryzmu, jeżeli chodzi o sposób udokumentowania wydatków (por. jednak postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 listopada 2008 r., sygn. akt II FZ 472/08, w którym przyjęto, że pełnomocnik musi przedłożyć dokumenty potwierdzające poniesienie kosztów na dojazd samochodem). Okoliczność tę przecież trudno wykazać w stopniu, który nie budziłby żadnych wątpliwości. Z drugiej strony samochód osobowy stanowi obecnie powszechnie dostępny środek transportu i jest wysoce prawdopodobne, że pełnomocnik z niego skorzystał, zwłaszcza z uwagi na fakt, iż komunikacja publiczna, co jest rzeczą powszechnie wiadomą, nie zapewnia bezpośredniego przejazdu pomiędzy siedzibą jego kancelarii a siedzibą Sądu. Wystarczające jest nadesłane przez wnioskodawcę wyliczenie odległości na podstawie powszechnie dostępnych instrumentów nawigacyjnych, chociaż powinien on dokonać go z wykorzystaniem wariantu trasy najkrótszej, nie najszybszej, skoro chodzi o wydatki niezbędne, więc konieczne, a nie najbardziej komfortowe. Ze względu wszelako na fakt, że odległość ta nie jest znaczna, okoliczność ta pozbawiona jest znaczenia. Pełnomocnik prawidłowo wskazał również stawkę za przejechany kilometr. Wynika ona z § 2 pkt 1 lit. b rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 25 marca 2002 r. w sprawie warunków ustalania oraz sposobu dokonywania zwrotu kosztów używania do celów służbowych samochodów osobowych, motocykli i motorowerów niebędących własnością pracodawcy (Dz. U. Nr 27, poz. 271 ze zm.); można przy tym przyjąć, że samochód osobowy wykorzystany przez pełnomocnika miał pojemności skokową silnika powyżej 900 cm3 – pojazdy o mniejszej pojemności, uzasadniającej zastosowanie niższej stawki z § 2 pkt 1 lit. a., stanowią obecnie rzadkość. Stawka ta ma walor zobiektyzowany, zresztą należy po nią sięgnąć także w przypadku zasądzania kosztów przejazdu stron. Otóż zgodnie z art. 205 § 3 P.p.s.a. stosuje się wówczas zasady określone w przepisach działu 2 tytułu III ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 90, poz. 594, ze zm.), a w myśl jej art. 85 ust. 2 górną granicę takich należności stanowi wysokość kosztów przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej na obszarze kraju. Paragraf 3 ust. 4 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 stycznia 2013 r. w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej (Dz. U. z 2013 r., poz. 167) w sprawie maksymalnych stawek za przejazd jednego kilometra odsyła do przepisów wydanych na podstawie art. 34a ust. 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2012 r. poz. 1265 oraz z 2013 r. poz. 21), czyli właśnie do rozporządzenia z dnia 25 marca 2002 r. w sprawie warunków ustalania oraz sposobu dokonywania zwrotu kosztów używania do celów służbowych samochodów osobowych, motocykli i motorowerów niebędących własnością pracodawcy. Górna granica kosztów przejazdów nie powinna być zaś uzależniana od tego, czy ponosi je strona, czy też jej pełnomocnik. Wynagrodzenie przyznane pełnomocnikowi obejmuje więc wydatki poniesione na dojazd do Sądu w łącznej kwocie 94,28 zł. Kwota ta nie została powiększona o należny podatek od towarów i usług. Zgodnie z przytoczonym już § 2 ust. 3 rozporządzenia podwyższeniu takiemu podlegają tylko opłaty za czynności pełnomocnika z urzędu. Brak więc podstaw do podwyższenia pozostałej części przyznanego wynagrodzenia, stanowiącej niezbędne, udokumentowane wydatki. Wobec powyższego na podstawie art. 250 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 8 P.p.s.a. i z uwzględnieniem § 2 ust. 3, § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c i § 15 rozporządzenia orzeczono jak w sentencji.