I SA/Gl 205/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. w C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego do osób prawnych w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym postanawia 1) zwolnić stronę skarżącą od wpisu sądowego do skargi kasacyjnej; 2) oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w pozostałym zakresie. Postanowieniem z dnia 10 marca 2010 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach zwolnił skarżącą Spółkę od wpisu sądowego od skargi, a w pozostałym zakresie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oddalił. Przyjęto wówczas, że skarżąca będzie miała możliwość zgromadzenia środków pieniężnych na ewentualne dalsze koszty postępowania sądowego. Do skargi kasacyjnej od wyroku Sądu I instancji z dnia 6 września 2010 r. dołączono druk PPPr, w którym Prezes Spółki wniósł o zwolnienie jej od opłat sądowych w całości. W tych ramach przywołano argumentację, która zawarta była w poprzednim wniosku z dnia [...] 2010 r. Dodatkowo zaakcentowano ujemny wynik finansowy za rok 2009, kiedy to strata sięgnęła kilkuset tysięcy złotych. W oświadczeniu o majątku i dochodach zdeklarowano wysokość kapitału zakładowego w kwocie [...] zł, wartość środków trwałych ([...]zł) oraz wysokość straty za ostatni rok obrotowy w kwocie [...] zł. Stan obu posiadanych przez Spółkę rachunków bankowych wynosi "O" zł. Do wniosku dołączono plik dokumentów, w tym: wyciągi z rachunków bankowych, bilans za 2009 r., CIT-8 za 2009 r. i raport kasowy z dnia [...] 2009 r. W wyniku wezwania referendarza sądowego, w dniu 2 grudnia 2010 r. (data nadania w urzędzie pocztowym), do Sądu wpłynęły dodatkowe dokumenty źródłowe. Na gruncie wszystkich dokumentów złożonych przy obecnym wniosku skarżącej ustalono m.in., że Spółka posiada środki trwałe, w tym grunt, budynki i budowle, które obciążone są hipoteką do łącznej kwoty [...] zł. Wartość aktywów obrotowych Spółki na koniec 2009 r. wyniosła [...] zł, zaś jej bieżące zobowiązania – [...] zł. Deklaracje VAT-7K za drugi i trzeci kwartał roku 2009 wskazują, że w tym okresie Spółka wykonała transakcje opodatkowane podatkiem od towarów i usług; podstawa opodatkowania wyniosła łącznie [...] zł, zaś "nabycie towarów" w tym czasie oznaczono na kwotę [...] zł. Wpis sądowy od skargi kasacyjnej wynosi [...] zł. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej w skrócie: P.p.s.a.. przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 przywołanej ustawy obejmującym m. in. zwolnienie od kosztów sądowych – może nastąpić, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania. Na wstępie rozważań przyszło zwrócić uwagę, że na wcześniejszym etapie niniejszego postępowania sądowego uznano, iż strona skarżąca miała możliwość poniesienia tylko i wyłącznie wpisu sądowego od skargi, oraz że postanowienie podjęte w tym przedmiocie do chwili obecnej zachowało swą prawną moc. Zgodnie bowiem z art. 164 P.p.s.a. postanowienie wydane na posiedzeniu niejawnym wiąże od chwili, w której zostało podpisane wraz z uzasadnieniem, a stosownie do art. 165 P.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Odstąpienie od oceny powziętej we wcześniejszym postanowieniu może zatem wchodzić w grę jedynie wtedy, gdy okoliczności stanowiące przesłankę danego rozstrzygnięcia uległy zmianie. Nie budzi przy tym wątpliwości, że zmiana ta w przypadku postępowania w przedmiocie prawa pomocy musi być istotna. Instytucja prawa pomocy stanowi wszak gwarancję przysługującego stronie m. in. na mocy art. 45 Konstytucji RP prawa do sądu – nie może być zaś mowy o realizacji tego prawa, gdy sytuacja majątkowa strony w trakcie jednego postępowania jest oceniana odmiennie niż uprzednio i na niekorzyść tylko z uwagi na fakt, iż zmieniła się ona w jakimkolwiek stopniu, choćby nieznacznym. Byłoby to zresztą nie do pogodzenia z zasadą zaufania do organów państwa oraz stabilności orzeczeń sądowych. Przyjmuje się w orzecznictwie, że przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy", rozumie się wszelkie zmiany zarówno w okolicznościach faktycznych jak i w obowiązujących przepisach prawnych, które uzasadniają wydanie postanowienia o odmiennej treści, niż to które swego czasu zapadło (vide: postanowienia NSA z dnia 15 kwietnia 2008 r. sygn. akt II FZ 106/08 Lex nr 471131 oraz z dnia 11 stycznia 2010 r. sygn. akt II OZ 1161/09 niepubl.). Chodzi tu o takie zmiany, które w istotny sposób wpływają na sytuację materialną strony, a w konsekwencji na jej możliwości ponoszenia kosztów postępowania. Trzeba zatem stwierdzić, że nie doszło w tej sprawie do zmiany przepisów regulujących "prawo ubogich", a zatem konieczne jest zbadanie ewentualnej fluktuacji okoliczności stanu faktycznego tej sprawy. W tym względzie zasadnym jest zestawienie parametrów rachunkowych, wynikających ze sprawozdań finansowych, które zdaniem rozpoznającego wniosek obrazują zmiany zaistniałe na gruncie dwóch lat obrotowych, tj. 2008-2009. W tych ramach należy odnotować znaczący spadek przychodów ze sprzedaży produktów (ze [...] zł do [...] zł.) oraz brak przychodów finansowych, co potwierdza deklarowany we wniosku brak środków na rachunkach bankowych. Analiza dokumentów prowadzi nadto do wniosku, że Spółka poszukuje oszczędności w kosztach prowadzenia działalności, co objawia się m.in. zmniejszeniem wydatków na usługi obce z [...] zł do [...] zł. Dodatkowo rośnie zadłużenie z tytułu wynagrodzeń (wzrost o [...] zł). Rośnie także zadłużenie z tytułu podatków, ceł oraz z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Dokonane tutaj zestawienie, wziąwszy nadto pod uwagę, że poprzednio brany pod uwagę wskaźnik bieżącej płynności finansowej ma tendencję spadkową i w roku 2009 wyniósł około 0,73 (spadek z wartości 0,78), świadczy o tym, że Spółka pozostaje w kondycji finansowej, która uniemożliwi jej poniesienie należnej obecnie opłaty sądowej. Co więcej odnotowana tutaj redukcja wskaźnika może świadczyć o tym, że zdolność płatnicza skarżącej znacząco maleje. Trzeba też podkreślić, że dokonując analizy materiału źródłowego pod kątem ewentualnej zmiany stanu faktycznego nie można tracić z pola widzenia faktu, że już samo wydanie przez wojewódzki sąd administracyjny orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie oraz złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, spowodowane wniesieniem skargi kasacyjnej od wydanego w sprawie wyroku, niewątpliwie stanowi zmianę okoliczności sprawy, o której właśnie mowa w art. 165 P.p.s.a. (tak post. NSA z 20 października 2005 r., sygn. akt II FZ 651/05). Wszak implikuje ono konieczność poniesienia wpisu od skargi kasacyjnej. W tym stanie rzeczy stwierdzono, że strona skarżąca nie będzie w stanie uiścić wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Poprzednio uznano wprawdzie, że Spółka będzie miała możliwość gromadzenia środków pieniężnych na dalsze postępowanie, jednakowoż - jak wykazano wyżej - kondycja finansowa Spółka uległa pogorszeniu, co bezpośrednio wpłynęło na obecny brak zdolności płatniczej. Taki stan rzeczy musi prowadzić do modyfikacji zapadłego uprzednio orzeczenia w części oddalającej wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy, działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji