I SA/Gl 273/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Pindel (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 2 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A sp. z o.o. w C. od postanowienia starszego referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 29 maja 2018 r. w sprawie ze skargi A sp. z o.o. w C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2017 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 29 maja 2018 r. starszy referendarz sądowy odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Przedstawiając stan faktyczny sprawy referendarz sądowy wskazał, że Spółka wniosła o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym wniosku podkreśliła, że w wyniku przeprowadzonej egzekucji nie posiada środków na pokrycie tych kosztów wskazując przy tym, że jej sytuację obrazują załączone do wniosku bilans i rachunek zysków i strat za lata 2015-2016 oraz że dokumenty te za ubiegły rok nie zostały jeszcze sporządzone. Zwróciła uwagę na swoje zadłużenie kredytowe, którego miesięczna rata wynosi około 5.000 franków szwajcarskich (odsetki około 700 franków). Według wniosku Spółka posiada dwa rachunki bankowe, przy czym saldo na jednym z nich zamyka się w kwocie 7.623,28 zł. W rubrykę nr 6 urzędowego formularza (wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych) wpisano 416.000 zł, w rubrykę 7 (wartość środków trwałych wnioskodawcy - według bilansu za ostatni rok) kwotę 2.120.431,77 zł, zaś w rubrykę 8 (wysokość zysku lub straty za ostatni rok obrotowy według bilansu) kwotę 44.242,34 zł, z zastrzeżeniem, że w obu ostatnich przypadkach chodzi o bilans za 2016 r. Do wniosku załączono kopie: zeznań podatkowych Spółki w podatku dochodowym od osób prawnych za lata 2016-2017 r. (za rok 2017 wykazano przychody w kwocie 466.223 zł, koszty ich uzyskania w kwocie 425.744,81 zł oraz dochód w kwocie 40.478,19 zł), zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego Spółki z dnia 11 grudnia 2017 r. (kwotę dochodzonych należności określono w nim na 41.729,82 zł) oraz zawiadomienia o zmianie oprocentowania kredytu z dnia 30 marca 2018 r. Referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia w terminie siedmiu dni danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie: kopii sprawozdania finansowego Spółki za 2017 r. (bilansu, rachunku zysków i strat, informacji dodatkowej), o ile zostało ono sporządzone (wskazano, że sprawozdania za poprzednie lata były sporządzane 31 marca roku następnego), kopii deklaracji Spółki dla podatku od towarów i usług za ostatnie sześć miesięcy, kopii raportów kasowych Spółki za trzy ostatnie miesiące, wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez Spółkę, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont (zastrzeżono, że w przypadku, gdyby rachunki te były nadal zajęte, należy przedłożyć zaświadczenie wystawione przez bank po dniu otrzymania wezwania, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, w tym o środkach udostępnionych posiadaczowi rachunku w okresie ostatnich trzech miesięcy), a także potwierdzeń zapłaty rat kredytu ciążącego na Spółce za ostatnie trzy miesiące. Przesyłka zawierająca powyższe wezwanie została dwukrotnie awizowana, po raz pierwszy w dniu 25 kwietnia 2018 r., i po raz drugi dnia 4 maja 2018 r., a następnie, jako niepodjęta w terminie – zwrócona nadawcy. Referendarz sądowy podkreślił, że wezwanie nie zostało wykonane. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie referendarz sądowy na wstępie zacytował treść art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej "ppsa"), wskazując przy tym, że strona musi udowodnić, iż nie ma dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania, przedstawiając – z własnej inicjatywy lub na wezwanie – stosowną dokumentację źródłową. Minimum staranności, jaką powinna się ona wykazać, sprowadza się do dokładnego wykonania wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku. Tymczasem wezwanie to – doręczone Spółce w trybie art. 73 ppsa z dniem 9 maja 2018 r. – nie zostało wykonane. W myśl zaś art. 255 ppsa powyższe wezwanie wystosowuje się do wnioskodawcy wtedy, gdy jego oświadczenia okażą się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzą wątpliwości, i rodzi po jego stronie obowiązek w postaci złożenia w zakreślonym terminie dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych. Umożliwia ono weryfikację oświadczeń zamieszczonych we wniosku poprzez ich konfrontację z niezbędną dokumentacją źródłową, przez co gwarantuje wolną od wątpliwości ocenę jego możliwości płatniczych. W ocenie referendarza sądowego weryfikacja ta jest natomiast w sprawie niezbędna, ponieważ materiały załączone do wniosku nie obrazują aktualnej sytuacji skarżącej Spółki. Zaznaczył, że dokumentacja rachunkowa wskazuje stan na koniec 2016 r., a podatkowa – na koniec 2017 r. Co więcej, w obu przypadkach wykazano odpowiednio zysk oraz znaczny dochód przy wysokich przychodach i kosztach ich uzyskania, z kolei z oświadczenia zawartego we wniosku wynika, że egzekucja, która pogorszyła położenie Spółki, została już przeprowadzona. Dlatego należało zdaniem referendarza sądowego ustalić na podstawie wyciągów z rachunków bankowych i raportów kasowych, jakimi środkami Spółka obecnie dysponuje i jakich operacji gotówkowych i bezgotówkowych dokonała w ostatnim czasie, tj. w istocie jakie są jej możliwości płatnicze. Referendarz sądowy podniósł, że deklaracje dla podatku od towarów i usług pozwalałaby prześledzić obrót Spółki podlegający opodatkowaniu tym podatkiem w okresie, który nie został objęty dokumentami załączonymi do wniosku. Wezwanie służyło również zbadaniu sposobu, w jaki Spółka radzi sobie ze spłatą ciążącego na niej zobowiązania kredytowego, zaś jego niewykonanie wyklucza uwzględnienie wniosku. Od ww. postanowienia referendarza sądowego Spółka wniosła sprzeciw, zarzucając mu naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 ppsa poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że przedłożona dokumentacja nie pozwala na weryfikację stanu majątkowego i możliwości płatniczych Spółki, co wykluczało uwzględnienie wniosku. Mając powyższe na uwadze Spółka wniosła o zmianę postanowienia referendarza sądowego poprzez przyznanie skarżącej prawa pomocy. W uzasadnieniu Spółka wskazała, że w odpowiedzi na wezwanie do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu przedłożyła zarówno uzupełniony druk PPPr, jak również dokumenty finansowe, którymi dysponowała. Ponadto wyjaśniła, że w dacie wykonania wezwania nie miała sporządzonego bilansu za 2017 r., zatem jego przedłożenie było niemożliwe. Odnosząc się do twierdzenia referendarza sądowego dotyczącego doręczenia wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy w trybie zastępczym Spółka podniosła, że nie otrzymała żadnego zawiadomienia od operatora pocztowego o pozostawieniu przesyłki w urzędzie pocztowym, a okoliczności te są wyjaśniane. Niezależnie zaś od powyższego, zdaniem Spółki, dokumentacja przedłożona wraz z formularzem PPPr, jak również zawarte w nim oświadczenia były wystarczające do dokonania oceny sytuacji finansowej Spółki i jednoznacznie potwierdzają, że na skutek zajęcia dokonanego w dniu 11 grudnia 2017 r. została pozbawiona środków finansowych, a co za tym idzie ma problemy z bieżącym regulowaniem swoich zobowiązań, w tym zobowiązań kredytowych. Dodatkowo Spółka wskazała, że zawiadomieniem z dnia 16 kwietnia 2018 r. organ I instancji dokonał zajęcia dalszych kwot tytułem należności z tytułu podatku od nieruchomości za lata 2013-2017 (kwota należności głównej: 135.555 zł, odsetki: 30.846,30 zł, koszty egzekucyjne: 9.982,92 zł), co dodatkowo negatywnie wpłynęło na możliwości finansowe Spółki. Do sprzeciwu załączono zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego Spółki z dnia 16 kwietnia 2018 r. (kwotę dochodzonych należności określono w nim na 176.384,22 zł) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 i § 2 ppsa, rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W dalszej kolejności wskazać trzeba, że w myśl art. 246 § 2 pkt 2 ppsa prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli stosownie do art. 245 § 3 ppsa obejmującym np. zwolnienie od opłat sądowych, może być przyznane osobie prawnej, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zaakcentować w tym miejscu należy, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi wyjątek od zasady ich uiszczania, mający zastosowanie jedynie w sytuacjach, gdy jest to konieczne dla zapewnienia stronie skarżącej prawa do sądu. Z tego powodu wspomniana strona musi nie tylko uprawdopodobnić, ale i wykazać, czyli udowodnić zaistnienie okoliczności uzasadniających wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Generalną zasadą postępowania sądowego jest więc ponoszenie przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w tym postępowaniu, stąd każda osoba wszczynająca postępowanie winna się liczyć z wydatkami na ten cel. Przyznanie przez sąd prawa pomocy winno mieć zatem charakter wyjątkowy. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i winno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona rzeczywiście nie ma środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 4 kwietnia 2011 r., sygn. akt II FZ 103/11 oraz z dnia 25 lutego 2011 r., sygn. akt I FZ 26/11; orzeczenia sądów administracyjnych dostępne pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl.). W omawianej sprawie referendarz sądowy odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy przyjmując, że przedłożony wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy materiał źródłowy nie daje podstaw do przyjęcia, że Spółka nie ma dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania. Zaś wezwanie do nadesłania dodatkowej dokumentacji źródłowej, doręczone skutecznie w trybie art. 73 ppsa, nie zostało wykonane. W ocenie Sądu za trafny uznać należy zawarty w zaskarżonym postanowieniu wniosek referendarza sądowego co do tego, że próba doręczenia Spółce przesyłki sądowej zawierającej wezwanie do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy spełniała wymogi z art. 73 § 1-3 ppsa. Stosownie bowiem do jego treści w razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w art. 65 - 72 tej ustawy, pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe albo w urzędzie gminy, dokonując jednocześnie zawiadomienia o złożeniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy w terminie siedmiu dni od dnia pozostawienia zawiadomienia, które umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe. W przypadku niepodjęcia pisma w powyższym terminie, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy. Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia czternastodniowego okresu, liczonego od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej bądź w urzędzie gminy (art. 73 § 4 ppsa). Mając powyższe na uwadze uznać należy, że doszło do skutecznego doręczenia skarżącej Spółce wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przesyłka zawierająca to wezwanie została wysłana pod adres wskazany przez Spółkę. Pracownik publicznego operatora pocztowego potwierdził na kopercie i zwrotnym potwierdzeniu odbioru, że przesyłka została przez niego dwukrotnie awizowana. Z drugiej strony Spółka nie uprawdopodobniła w żaden sposób, że informacja o pozostawieniu przesyłki (awizo) do niej nie dotarła, nie załączając reklamacji ww. przesyłki w urzędzie pocztowym. Zdaniem Sądu, referendarz sądowy prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy uznając, że Spółka nie wykazała, iż w jej przypadku spełniona została przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Przede wszystkim należy zgodzić się z referendarzem sądowym, że dokumenty przedłożone przez Spółkę nie obrazują jej aktualnej sytuacji finansowej. Złożono bowiem jedynie bilans za lata 2015-2016, zeznanie podatkowe za 2016 i 2017 r. oraz dokumenty dotyczące zajęcia rachunku bankowego i warunków zaciągniętego kredytu. Dokumenty zaś te - wbrew twierdzeniom Spółki zawartym w sprzeciwie - nie były wystarczające do oceny aktualnej sytuacji finansowej Spółki. Zachodziły zatem podstawy do wystosowania na podstawie art. 255 ppsa wezwania o nadesłanie dodatkowych dokumentów źródłowych, które pozwalałyby na ustalenie, jakimi środkami Spółka dysponuje i jakie są jej możliwości płatnicze, tj. nadesłania: raportów kasowych, wyciągów z rachunków bankowych oraz deklaracji dla podatku od towarów i usług. Niewykonanie zaś tego wezwania uniemożliwiło ocenę sytuacji majątkowej Spółki oraz weryfikację twierdzeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez ich porównanie z niezbędną dokumentacją źródłową, a co za tym idzie wyłącza wolną od wątpliwości ocenę jej możliwości płatniczych. Niewykonanie wezwania referendarza sądowego nie pozwala więc uwzględnić wniosku, pozostawiając bez odpowiedzi te wszystkie pytania, które postawiono w wezwaniu. Niezależnie od powyższego wskazać należy, że przedłożona przez Spółkę wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy dokumentacja rachunkowa i podatkowa wskazuje na występowanie odpowiednio zysku i dochodu, przy wysokich przychodach i kosztach ich uzyskania, co nie pozwala przyjąć, że Spółka jest pozbawiona środków finansowych na opłacenie kosztów postępowania, a konieczność poniesienia tych wydatków przekracza jej możliwości finansowe. Na zmianę tego stanowiska nie wpływają zarówno argumenty przedstawione przez Spółkę w sprzeciwie, jak i załączony do niego dokument wskazujący na prowadzone przeciwko Spółce postępowanie egzekucyjne. Wskazać bowiem należy, że Spółka w dalszym ciągu nie nadesłała aktualnej, pełnej dokumentacji źródłowej, która pozwalałaby stwierdzić, jaki wpływ na jej sytuację finansową wywarło prowadzone postępowanie egzekucyjne. Zaś uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Ponadto wskazać należy, że w świetle orzecznictwa sądowoadministracyjnego osoba prawna taka jak Spółka zobligowana jest do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej czy to w umowie, czy też w statucie. Określając cele i formy działania, jej wspólnicy czy też założyciele, powinni zatem przewidywać środki, z jakich będzie finansowana działalność spółki. Chcąc realizować działalność m.in. poprzez występowanie w postępowaniach administracyjnych i procesach sądowych musi się ona więc liczyć także z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania sądowego, zgodnie z regułą wynikającą z art. 199 ppsa. Koszty sądowe (a ściślej - możliwość prowadzenia sporów sądowych, z którymi te koszty się wiążą) stanowią element ryzyka podejmowanego w ramach działalności gospodarczej (por. postanowienie NSA z dnia 25 lutego 2015 r., sygn. akt I FZ 43/15). Osoba prawna wnosząc o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, iż nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2010 r., str. 568, postanowienie NSA z dnia 13 czerwca 2014 r., sygn. akt I FZ 171/14). W konsekwencji podzielić należy stanowisko referendarza sądowego co do tego, że skarżąca Spółka nie wykazała braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania w przedmiotowej sprawie, co z kolei musiało skutkować odmową przyznania prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 260 ppsa, orzekł jak w sentencji.