I SA/Gl 293/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek, , , po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. WSA/post.1 - sentencja postanowienia W ramach skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. oznaczone w sentencji niniejszego postanowienia skarżący wniósł o przyznanie mu prawa pomocy. Ponieważ wniosek nie został wyrażony w przewidzianej prawem formie, referendarz sądowy wezwał skarżącego do złożenia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF). Odpowiadając w terminie na powyższe wezwanie skarżący złożył urzędowy formularz wniosku, w którym zaznaczył, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu podkreślił, że stan zdrowia uniemożliwia mu udział w postępowaniu, zaś niskie dochody opłacenie adwokata. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Nie posiada on żadnego majątku, poza domem, w którym zamieszkuje, oraz niewielką nieruchomością rolną. Dochód skarżący określił na kwotę 1678,07 zł, stanowiącą sumę jego renty i zasiłku pielęgnacyjnego oraz emerytury jego małżonki. Dodatkowo skarżący oświadczył, że jest inwalidą I grupy. Pismem z dnia 17 kwietnia 2014 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie: zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem miejsca zamieszkania skarżącego oraz ewentualne wyjaśnienie, jakie relacje rodzinne łączą te osoby ze skarżącym, dokumentów wskazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, w szczególności kopii potwierdzeń wypłaty renty skarżącego i emerytury jego małżonki lub zaświadczenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o wysokości tych świadczeń wypłaconych w okresie ostatniego półrocza za poszczególne miesiące, wskazujące też formę tej zapłaty (gotówkową lub bezgotówkową – na rachunek bankowy), a także zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy, kopii zeznań podatkowych za rok 2013 złożonych przez skarżącego oraz przez inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont, kopii faktur lub rachunków wskazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego, w tym ewentualnych kosztów leczenia, np. zakupu leków, oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie. Jednocześnie pouczono skarżącego, że niezastosowanie się do wezwania w terminie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Powyższe wezwanie zostało doręczone w dniu 23 kwietnia 2014 r. dorosłemu domownikowi – żonie skarżącego. W odpowiedzi na to wezwanie małżonka skarżącego w piśmie z dnia 28 kwietnia 2014 r., podpisanym także przez skarżącego, poinformowała, że oprócz niej w miejscu zamieszkania wnioskodawcy zameldowane są jeszcze dwie pełnoletnie córki, które przebywają obecnie za granicą. Zaznaczyła przy tym, że zaświadczenie w sprawie zameldowania wydawane jest odpłatnie. Wskazała też wysokość świadczeń wypłaconych jej i skarżącemu w okresie ostatnich sześciu miesięcy (według tych oświadczeń wysokość renty skarżącego była w tym czasie zmienna i wahała się od kwoty 901,83 zł do 1306,81 zł, jej emerytura natomiast wynosiła 599,07 zł, a po waloryzacji – 609,04 zł). Ponadto małżonka skarżącego oświadczyła, że zeznania podatkowe w imieniu jej i męża złożył Zakład Ubezpieczeń Społecznych, nie posiadają oni rachunków bankowych oraz "nie prowadzą księgowości". Wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego wyliczyła na kwotę powyżej 1500 zł. Do pisma nie zostały załączone żadne dokumenty, o które wezwał referendarz sądowy. Postanowieniem z dnia 12 maja 2014 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki poleconej zawierającej odpis tego postanowienia wraz z uzasadnieniem wynika, że została ona doręczona w dniu 19 maja 2014 r. dorosłemu domownikowi. W sprzeciwie złożonym w terminie do dokonania tej czynności, który został podpisany przez małżonkę skarżącego oraz samego skarżącego, podniesiono, że "skarżący jest inwalidą o znacznym stopniu niepełnosprawności z przyznanym zasiłkiem pielęgnacyjnym, mający problemy z miesięcznym utrzymaniem". Z tego względu "takiej osobie nie można stawiać wymagań dostarczenia dodatkowych materiałów źródłowych, którym z przyczyn zdrowotnych i finansowych nie potrafi sprostać". Strona wskazała przy tym na niedogodności związane z koniecznością dostarczenia kopii dokumentów. Do sprzeciwu załączono kopię karty parkingowej dla osoby niepełnosprawnej oraz legitymacji wskazującej na stopień niepełnosprawności. Następnie przy piśmie z dnia 28 maja 2014 r. zostały nadesłane dokumenty, które zgodnie z oświadczeniem skarżącego oraz jego małżonki, mają potwierdzać zamieszkiwanie córek w Niemczech. Dokumenty te sporządzone zostały w języku niemieckim. Nadto odnotować należy, że skarżący składał już wnioski o przyznanie prawa pomocy w innych postępowaniach, które zostały oddalone z uwagi na fakt, że nie wykonał on wezwań do uzupełnienia danych zawartych we wniosku (np. postanowienia Sądu z dnia 17 października 2011 r., sygn. akt I SA/Gl 542/11, I SA/Gl 556/11 oraz I SA/Gl 596/11). Wpis od skargi wynosi w sprawie 100 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie należy stwierdzić, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej "ppsa") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W dalszej kolejności wskazać trzeba, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ppsa przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym, czyli stosownie do art. 245 § 2 ppsa obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 ppsa). Jeżeli natomiast oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 ppsa). Obowiązek ten rozciąga się przy tym na wszystkie dokumenty zawierające dane na temat sytuacji majątkowej strony, pozwalające tym samym zbadać istnienie przesłanek przyznania prawa pomocy. Wystosowanie rozpatrywanego wezwania ma na celu weryfikację informacji zawartych we wniosku poprzez ich konfrontację ze stosowną dokumentacją i w efekcie poczynienie ustaleń, które byłyby wolne od jakichkolwiek wątpliwości. Podkreślić w tym miejscu także należy, że sąd przyznaje prawo pomocy, gdy wnioskodawca wykaże, że w stosunku do jego osoby zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Użyte w treści art. 246 ppsa słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, publ. LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, publ. LEX nr 1069777). W świetle powyższych uwag strona ma więc obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Nieuczynienie zadość temu obowiązkowi pociąga zatem za sobą negatywne konsekwencje w postaci niemożliwości uwzględnienia wniosku. Taka sytuacja miała miejsce w rozpatrywanej sprawie, gdyż dane zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego skarżącego i jego możliwości płatniczych. Dlatego też został on wezwany do nadesłania dodatkowych dokumentów. Skierowane wezwanie, nie zostało jednak wykonane, a w konsekwencji nie zostały złożone dokumenty, od których zależy rozstrzygnięcie rozpatrywanego wniosku. Podkreślić przy tym należy, że wezwanie było w niniejszej sprawie niezbędne, aby wykluczyć powstałe przy ocenie formularza wątpliwości. Wskazać zatem trzeba, że w wyniku badania wniosku pojawiły się wątpliwości dotyczące osób, z którymi wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Wątpliwości w tym zakresie nie rozwiewają dokumenty złożone przy piśmie z dnia 28 maja 2014 r. Przede wszystkim należy zauważyć, że nie zostały one przełożone na język polski przez tłumacza przysięgłego, co niewątpliwie stanowi ich mankament. Pomijając przyczyny tego stanu rzeczy, podkreślić wypada, że w art. 27 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.) sformułowano naczelną zasadę o charakterze ustrojowym, w świetle której ten ostatni język jest w Rzeczypospolitej Polskiej językiem urzędowym (por. M. Szubiakowski, Język urzędowy w postępowaniu podatkowym i celnym, Przegląd Podatkowy 2001, nr 11, s. 47). Zasada ta została powtórzona w art. 4 ustawy z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim (Dz. U. z 2011 r. Nr 43, poz. 224 ze zm.). Nadto w art. 5 ust. 1 przywołanej ustawy wprowadzono regułę, że podmioty wykonujące zadania publiczne na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej dokonują wszelkich czynności urzędowych oraz składają oświadczenia woli w języku polskim, którą w jej art. 5 ust. 2 rozciągnięto także na oświadczenia woli, podania i inne pisma składane szeroko rozumianym organom Państwa. Obowiązek posługiwania się językiem polskim polega przy tym również na konieczności prowadzenia w tym języku dokumentacji postępowania, tj. uwzględnienia tylko dokumentów sporządzonych po polsku lub przetłumaczonych w odpowiedni sposób (zob. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 października 2008 r., sygn. akt I GSK 1088/07, publ. LEX nr 495351 oraz M. Szubiakowski, op. cit.). Tym samym jakikolwiek organ Państwa nie może wziąć pod uwagę dokumentu w języku obcym, i to nawet wtedy, gdy osoba piastująca funkcje tego organu sama się tym językiem posługuje. Niezależnie od powyższego należy także wytknąć, że dokumenty te nie są aktualne, gdyż pochodzą sprzed roku. Odnotować wreszcie trzeba, że ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki zawierającej odpis postanowienia referendarza wynika, że przesyłkę tę odebrał dorosły domownik, który nie został jednak wymieniony w formularzu wniosku wśród osób tworzących ze skarżącym gospodarstwo domowe. Sytuacja skarżącego budzi zatem w tym aspekcie wątpliwości. W dalszym ciągu pozostaje niewyjaśniona również kwestia dotycząca wysokości dochodu, jaki jest uzyskiwany w ramach gospodarstwa. W ocenie Sądu nic nie stało na przeszkodzie, aby skarżący nadesłał potwierdzenia wypłaty świadczeń otrzymywanych przez niego i przez jego małżonkę, czy decyzję w sprawie waloryzacji tych świadczeń oraz roczne obliczenie podatku przez organ rentowy bądź informację o przychodach uzyskanych z tego tytułu, doręczanych do rąk świadczeniobiorców. Przedłożenie wymienionych ostatnio dokumentów nie wiąże się z żadnymi dodatkowymi kosztami dla skarżącego. Za niewiarygodne należy uznać oświadczenie skarżącego, zgodnie z którym nie jest w stanie w ogóle udokumentować wydatków ponoszonych w swoim gospodarstwie domowym. Składając wniosek, skarżący mógł mieć świadomość, chociażby na podstawie innych postępowań z jego udziałem, że będzie wzywany do nadesłania materiałów źródłowych i w związku z tym powinien je gromadzić, w szczególności zachowując wydawane mu rachunki. Zauważyć przy tym należy, że wysokość kosztów sądowych w sprawie jest nieznaczna, najmniejsza spośród przewidzianych w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Z tego powodu w niniejszej sprawie zachodzi szczególna potrzeba dokładnego ustalenia możliwości płatniczych wnioskodawcy. Jest tak tym bardziej dlatego, że w świetle złożonych oświadczeń wysokość wydatków jest zbliżona do wysokości dochodów. Przedstawienie dowodów jest zatem niezbędne do stwierdzenia, jak kształtuje się relacja tych wartości i ustalenia, czy skarżący w wyniku poczynienia oszczędności opłaciłby koszty w omawianej sprawie. Tymczasem nie przedstawił on żadnego dokumentu, o który został wezwany i który mógłby potwierdzić oświadczenia zawarte we wniosku. W konsekwencji sytuacja wnioskodawcy, nie została wyjaśniona i budzi wątpliwości. Podniesione z kolei w sprzeciwie okoliczności nie usprawiedliwiają niewykonanie wezwania. Na skarżącym ciążyły zatem obowiązki, których niewykonanie mogło zostać potraktowane – zgodnie zresztą z zawartym w wezwaniu pouczeniem – jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Miał on przy tym świadomość, że jego postawa może skutkować niekorzystnym dla niego rozstrzygnięciem, tym bardziej że wytknął mu to także referendarz sądowy w swoim postanowieniu. Uwagi te można w tym miejscu tylko podtrzymać i powtórzyć. Wypada w tym miejscu także zaakcentować, iż w orzecznictwie utrwalił się pogląd, zgodnie z którym to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Tym samym uznano, że sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane wobec uchylania się wnioskodawcy od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 stycznia 2005 r., sygn. akt I SA/Gd 523/04, publ. LEX 203331). Nadto to w interesie strony leży przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny powoduje, iż oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Tym samym, w takiej sytuacji sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt II OZ 1361/10, publ. LEX nr 743829). Reasumując, braki w dokumentacji uniemożliwiają dokonanie oceny stanu majątkowego skarżącego. W efekcie niewykonanie wezwania nie usuwa mankamentów wniosku, uniemożliwiając weryfikację zawartych nim twierdzeń poprzez ich konfrontację z niezbędną dokumentacją źródłową, a co za tym idzie wyłącza wolną od wątpliwości ocenę możliwości płatniczych skarżącego. Brak dokumentów źródłowych nie pozwala ustalić sytuacji skarżącego właściwie w jakimkolwiek aspekcie i rozwiać wątpliwości, jakie budzą złożone dotychczas oświadczenia. Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ppsa orzekł jak w sentencji.