I SA/Gl 367/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 26 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulgi płatniczej – umorzenie odsetek za zwłokę na skutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W dniu 4 sierpnia 2011 r. (data z prezentaty biura podawczego Sądu), w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do złożenia wniosku w formie wyznaczonej przez art. 252 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej zwanej w skrócie: P.p.s.a., J.G. wniósł urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym wystąpił o zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie radcy prawnego. W motywach żądania odnotował, że od stycznia 2006 r. jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Wskazał nadto, że ogólny zły stan zdrowia oraz operacja, którą przebył w kwietniu 2010 r., nie pozwalają mu na podjęcie zatrudnienia. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zeznał, że we wspólnym gospodarstwie domowym przebywa wraz z żoną i synem. Z posiadanych składników majątku wskazał na: dom o pow. 296 m2, mieszkanie o pow. 135 m2, nieużytki o pow. 3575 m2 oraz "inną nieruchomość" o pow. 890 m2 . Jedynym dochodem w rzeczonym gospodarstwie jest kwota 500 euro, będąca wynagrodzeniem za prace dorywcze, które wykonuje żona skarżącego poza granicami kraju. W wyniku badania wniosku co do treści, wziąwszy przy tym pod uwagę okoliczność, iż skarżący i jego żona już uprzednio występowali o przyznanie prawa pomocy przed tutejszym Sądem, pismem z dnia 8 sierpnia 2011 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku poprzez: 1. nadesłanie zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem miejsca zamieszkania skarżącego oraz ewentualne wyjaśnienie, jakie relacje rodzinne łączą te osoby ze skarżącym; 2. udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego, jego małżonkę i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym – należy w tym celu nadesłać np. umowę, na podstawie której małżonka skarżącego świadczy prace, a nadto zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy; 3. przedłożenie wyciągów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego, jego małżonkę i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty; 4. nadesłanie kopii zeznań podatkowych za rok 2010 złożonych przez skarżącego, jego małżonkę oraz inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym. Jeżeli którekolwiek z tych zeznań nie zostało złożone, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie właściwego organu podatkowego; 5. przedłożenie stosownego zaświadczenia wydanego we właściwym urzędzie pracy po dniu otrzymania niniejszego wezwania, że skarżący nadal jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku; 6. złożenie wyjaśnień dotyczących działalności gospodarczej prowadzonej przez małżonkę skarżącego (kawiarnia A). Wyjaśnienia te powinny być wsparte stosowną dokumentacją: w przypadku zawieszenia lub wykreślenia tej działalności z ewidencji – zaświadczeniem potwierdzającym ten fakt oraz odpisem ostatnio sporządzonej ewidencji środków trwałych (należy wówczas wyjaśnić dalsze losy środków trwałych, które zostały w niej wymienione), w razie kontynuowania działalności – zaświadczeniem o treści wpisu w ewidencji gospodarczej oraz odpisami: deklaracji na podatek od towarów i usług za ostatnie sześć miesięcy, ksiąg rachunkowych lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów za ten okres oraz ewidencji środków trwałych; 7. nadesłanie zaświadczenia wystawionego przez szkołę lub uczelnię, że syn skarżącego uczy się w tej placówce – zaświadczenie to powinno odpowiadać na pytanie, czy otrzymuje ona jakąkolwiek pomoc finansową, a także czy nauka jest odpłatna, a jeśli tak, to winno wskazywać tryb i formę płatności. W razie braku podstaw do wydania takiego zaświadczenia, należy przedłożyć zaświadczenie, że syn skarżącego jest osobą bezrobotną, wskazujące też, czy ma on prawo do zasiłku; 8. odpisów lub kopii ostatniej informacji o nieruchomościach i obiektach budowlanych złożonej przez skarżącego, jego małżonkę lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym na potrzeby podatku od nieruchomości; 9. nadesłanie dokumentów dotyczących stanu zdrowia (zaświadczeń, orzeczenia lekarza orzecznika, decyzji ZUS itp.) oraz sprecyzowanie miesięcznej wysokości wydatków związanych z leczeniem, w szczególności z zakupem leków, i wykazanie tych wydatków za pomocą faktur VAT, paragonów wystawionych przez apteki, szpitale, przychodnie itp.; 10. udokumentowanie za pomocą kopii faktur lub rachunków wysokości wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego (należy w tym zakresie wykazać koszt utrzymania wszystkich nieruchomości należących do skarżącego, jego małżonki oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym). W wezwaniu referendarza sądowego zakreślono czternastodniowy termin i pouczono skarżącego, iż niezastosowanie się do treści wezwania w wyznaczonym terminie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę istnienia przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Jednocześnie pouczono skarżącego, że dokumenty, które mogą stanowić dowód w postępowaniu, muszą być sporządzone w języku polskim lub przełożone na ten język przez biegłego tłumacza sądowego. Przesyłkę skierowaną na adres skarżącego, zawierającą wezwanie referendarza wraz z pouczeniem o skutkach jego niewykonania, awizowano dwukrotnie w dniach 14 i 25 sierpnia 2011 r. W dalszej kolejności wobec nie odebrania przesyłki w terminie, właściwy urząd pocztowy dokonał jej zwrotu do tut. Sądu z adnotacją "zwrot – nie podjęto w terminie". Należy w tym miejscu nadmienić, że w sprawach ze skarg J.G., J.G. (jego żony) bądź ich wspólnych wielokrotnie orzekano w przedmiocie wniosków o przyznanie prawa pomocy. Ostatnio, w dniu 3 stycznia 2011 r. (postanowienie w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 330/09), tutejszy Sąd zwolnił skarżących od kosztów sądowych i ustanowił dla nich radcę prawnego z urzędu. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Z uwagi na wskazany przez skarżącego zakres jego wniosku należy tutaj odnotować, że przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego uzależnione jest od wykazania, że wnioskujący nie będzie w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie poglądem, wykładnia ustawowego określenia "gdy osoba ta wykaże" (patrz art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.) sprowadza się do przyjęcia, iż to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2008 r., sygn. II OZ 322/08). Podobny pogląd został wyrażony w innych postanowieniach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 26 maja 2011 r. sygn. akt I FZ 133/11 (LEX nr 795259); 22 lutego 2011 r. sygn. akt II GZ 59/11 (LEX nr 783918); 18 lutego 2011 r. sygn. akt II OZ 97/11 (LEX 783980). Prezentowany w orzecznictwie pogląd co do ciężaru dowodu w kwestii przyznania pomocy prawnej jest także ugruntowany w doktrynie: "Zgodnie z art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a. ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użycia w tych przepisach określenia - gdy wykaże - wynika, że strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji opisanej w tych przepisach, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania" (M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009 r., s. 694 i n.). Innymi słowy, na skutek wskazanych przez wnioskującego dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest on w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Wypada więc zaakcentować, że art. 255 P.p.s.a., który dodatkowo miał w tej sprawie zastosowanie, nakłada na stronę obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczanie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć niewątpliwie wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o prawo pomocy. Przyjęto w tej sprawie, że wezwanie referendarza z dnia 8 sierpnia 2011 r. zostało doręczone wnioskodawcy w trybie zastępczym w dniu 31 sierpnia 2011 r., tj. w czternastym dniu od wystawienia zawiadomienia o awizowaniu przesyłki sądowej (art. 73 P.p.s.a.). W konsekwencji termin zakreślony dla uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy upłynął, zgodnie z treścią wezwania, w dniu 14 września 2011 r. Wymagane dokumenty nie wpłynęły do Sądu do dziś dnia. Wypada tutaj odnotować, że wezwanie skarżącego do uzupełnienia wniosku było w tej sprawie podyktowane z dwóch zasadniczych powodów. Po pierwsze, stan faktyczny i dokumenty źródłowe, które były przedmiotem oceny w sprawie I SA/Gl 330/09 odnosiły się w dużej mierze do lat 2009-2010. Z uwagi więc na upływ czasu niezbędne było zaktualizowanie dokumentacji źródłowej oraz oświadczeń skarżącego. Warto w tym miejscu przywołać tezę postanowienia NSA z dnia 13 lipca 2010 r. sygn. akt II FZ 307/10, w którym podkreślono, iż oceniając, czy podmiot wnoszący o przyznanie prawa pomocy wypełnił ciążący na nim z mocy art. 246 P.p.s.a. obowiązek [wykazania – uwaga własna], sądy administracyjne powinny badać przedłożone dokumenty źródłowe, o których mowa w art. 255 P.p.s.a., pod kątem aktualnej sytuacji finansowej wnioskodawcy. Dokumenty obrazujące przeszłą sytuację majątkową wnioskodawcy są nieistotne, gdyż uzasadnieniem przyznania prawa pomocy jest teraźniejsza niemożność strony w partycypowaniu w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego (źródło: www.nsa.gov.pl/baza orzeczeń). Po drugie, w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 330/09, w przedmiocie prawa pomocy, dwukrotnie wypowiadał się Naczelny Sąd Administracyjny (patrz postanowienie z dnia 25 czerwca 2010 r. sygn. akt II FZ 203/10 i z dnia 29 listopada 2010 r. sygn. akt II FZ 572/10). W obu postanowieniach, wydanych na wskutek zażaleń skarżących od orzeczeń odmawiających im przyznania prawa pomocy, sąd kasacyjny zawarł wskazówki co do uzupełnienia materiału źródłowego rozpatrywanych wniosków. Obecnie, wezwanie referendarza sądowego z dnia 8 sierpnia 2011 r. sformułowane było także na gruncie rzeczonych wskazówek. Z uwagi na ujawnione wyżej mankamenty dowodowe wniosku J.G. rozpoznający wniosek uznał, że brak dokumentów źródłowych oraz dodatkowych oświadczeń skarżącego, uniemożliwia dokonanie wolnej od wątpliwości analizy aktualnej, szeroko pojmowanej sytuacji materialnej skarżącego, a tym samym wyklucza rzetelne rozpoznanie wniosku. W tym stanie rzeczy orzeczono jak w sentencji, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. oraz art. 254 § 1 P.p.s.a.