I SA/Gl 383/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Kandut, Sędziowie WSA Wojciech Gapiński (spr.), Bożena Pindel, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 22 listopada 2018 r. sprawy ze skargi W. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej - DIAS) postanowieniem z dnia [...] nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 i art. 61a § 1, art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1257 z późn. zm. - dalej k.p.a.) oraz art. 17 § 1b i art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1201 z późn. zm. - dalej u.p.e.a.), po rozpatrzeniu zażalenia W.S. (dalej – skarżący, strona), utrzymał w mocy własne postanowienie z dnia z dnia [...] nr [...] odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o zawieszenie postępowań zażaleniowych w sprawach o nr [...];[...];[...]. Przedmiotowe postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w G. prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec A Sp. z o.o. z siedzibą w G. przy ul. [...] na podstawie własnych tytułów wykonawczych obejmujących zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych oraz tytułów wykonawczych Burmistrza Miasta G. wystawionych na zaległości Spółki w podatku od nieruchomości. Ponadto Naczelnik Drugiego [...] Urzędu Skarbowego w B. prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec B Sp. z o.o. na podstawie własnych tytułów wykonawczych, obejmujących podatek dochodowy od osób fizycznych. W ramach postępowania egzekucyjnego zastosowano środki egzekucyjne w postaci zajęcia wierzytelności u dłużników tych podmiotów. Wniesione zarzuty na toczące się postępowania egzekucyjne zostały oddalone przez wspomniane wyżej organy egzekucyjne, które wydały rozstrzygnięcia w sprawach podlegających ich właściwości. Ponadto Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w G. oddalił skargi na dokonane zajęcia innych wierzytelności Spółki A. Wskutek tego do organu odwoławczego wpłynęły zażalenia na wydane w tym zakresie postanowienia, które zostały podpisane przez skarżącego, działającego jako Prezes Zarządu wskazanych Spółek. Po powzięciu informacji przez DIAS, iż skarżący został wykreślony z Krajowego Rejestru Sądowego, gdzie figurował jako Prezes Zarządu, pismami z dnia 16 i 17 października 2017 r. wezwał Spółki do uzupełnienia braków formalnych zażaleń poprzez podpisanie złożonych środków zaskarżenia przez osobę lub osoby uprawnione do działania w ich imieniu. Na wezwanie to adresaci nie zareagowali. Wobec tego DIAS postanowieniami: – z dnia [...] o nr [...] stwierdził niedopuszczalność zażaleń B Sp. z o.o.; – z dnia [...] nr [...] stwierdził niedopuszczalność zażaleń A Sp. z o.o.; z uwagi na ich wniesienie przez osobę nieuprawnioną do działania w imieniu Spółek. W trakcie toczących się postępowań zażaleniowych skarżący wnioskiem z dnia 25 października 2017 r. zwrócił się DIAS o ich zawieszenie do czasu zwrotu komputera oraz odblokowania pomieszczenia jego biura. Żądnie to uzasadnił tym, że Policja, działając na zlecenie Prokuratury Regionalnej w K., zatrzymała mu komputer oraz zablokowała dostęp do biura poprzez jego opieczętowanie. W wyniku tych czynności, jak twierdzi skarżący, pozbawiony został dostępu do akt sprawy. Pismem z dnia 3 listopada 2017 r. DIAS wezwał skarżącego do uzupełnienia braków formalnych podania poprzez przedstawienie stosownego pełnomocnictwa lub innych dokumentów uprawniających go do reprezentowania Spółek. Poinformowano go jednocześnie, że niedopełnienie wspomnianego obowiązku skutkować będzie pozostawieniem przedmiotowego wniosku bez rozpatrzenia (art. 64 § 2 k.p.a.). Odpowiadając na wezwanie, skarżący w piśmie z dnia 17 listopada 2017 r. wyjaśnił, że z przedmiotowym wnioskiem wystąpił jako Prezes Zarządu obu podmiotów, tj. B Sp. z o. o. oraz A Sp. z o. o., a nie jako ich pełnomocnik. Wskazał, że został bezprawnie wykreślony z KRS na podstawie fałszywego orzeczenia, a postanowienie w tym przedmiocie jest nieprawomocne, gdyż zostało zaskarżone. Poinformował ponadto, że nie może po wykreśleniu z KRS udzielić sam sobie pełnomocnictwa, gdyż będzie to działanie przestępcze, a ponieważ Spółki nie posiadają organów uprawnionych do ich reprezentacji, postępowania powinny zostać zawieszone z urzędu. Postanowieniem z dnia [...] DIAS odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o zawieszenie postępowań zażaleniowych w sprawach o nr [...]; [...]; [...]. W motywach postanowienia pierwszoinstancyjnego przytoczono treść art. 61a § 1 k.p.a., a następnie wyjaśniono, że wynikają z niego dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Jedną z nich jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną, a drugą przesłanką jest zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania, przy czym przyczyny te nie zostały w ustawie skonkretyzowane. W ocenie DIAS, skarżący w dacie wystąpienia z żądaniem zawieszenia postępowań zażaleniowych nie był już Prezesem Zarządu Spółek, a tym samym nie był uprawniony do ich reprezentowania. Jak bowiem ustalono na podstawie informacji zawartych w Krajowym Rejestrze Sądowym, w dniu [...] dokonano w nim wpisu polegającego na wykreśleniu skarżącego jako Prezesa Zarządu Spółki A. Natomiast w dniu [...] ujawniono wpis o jego wykreśleniu jako Prezesa Zarządu Spółki B. W obu tych przypadkach podstawą wpisu było skazanie skarżącego prawomocnym wyrokiem za przestępstwa wymienione w art. 18 § 2 k.s.h. Podkreślono jednocześnie, że na wezwanie DIAS skarżący nie wykazał swego umocowania do występowania w imieniu wskazanych Spółek. Z tych też względów uznano, że skarżący nie posiadał i nie posiada legitymacji prawnej do złożenia wniosku o zawieszenie wskazanych postępowań zażaleniowych. W zażaleniu z dnia 29 listopada 2017 r. złożonym na rozstrzygnięcie DIAS, skarżący podniósł, że nieprawomocne są postanowienia sądu rejestrowanego, na podstawie których dokonano wykreślenia jego osoby z KRS-u jako Prezesa Zarządu Spółek. Z tego też względu, w jego ocenie, nadal piastuje te stanowiska, a tym samym jest uprawnionym do ich reprezentowania. Dodał także, że jeżeli organ uznał, że Spółki nie posiadają organów właściwych do działania w ich imieniu, to powinien zawiesić postępowanie z urzędu. DIAS nie przychylając się do argumentacji skarżącego postanowieniem z dnia [...] utrzymał w mocy swe rozstrzygnięcie z dnia [...]. W uzasadnieniu podtrzymał swoje stanowisko stwierdzając, że skarżący nie miał przymiotu strony upoważnionej do kierowania żądania w imieniu Spółek. Jak zauważył DIAS, w sprawie wykreślenia skarżącego z KRS-u postępowanie zażaleniowe jest w toku, podobnie jak sprawa o ustanowienie kuratora, co jednak nie powoduje przywrócenia skarżącemu funkcji Prezesa Zarządu Spółek. Postanowienia sądu rejestrowanego nie zostały bowiem wzruszone. W skardze z dnia 22 lutego 2018 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, strona podniosła, że jest jedynym prawowitym Prezesem Zarządu Spółki A, a tym samym jest osobą uprawnioną do podpisywania w jej imieniu zażaleń. Następnie wyjaśnił, że nie został skazany za przestępstwo określone w art. 271 § 3 k.k., dlatego jego wykreślenie nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa. Dodał, że postanowienie sądu rejestrowego, na mocy którego dokonano czynności wykreślenia, jest nieprawomocne, gdyż wniósł od niego zażalenie. Powyższe, zdaniem skarżącego, świadczy o tym, że nadal pełni funkcję Prezesa Zarządu Spółek, a zażalenia przez niego podpisane wywołują skutki prawne. Skarżący dodał, że DIAS winien w pierwszej kolejności wezwać Spółkę do uzupełnienia braków formalnych poprzez złożenie podpisu przez uprawnioną osobę, a nie stwierdzać niedopuszczalność wniesionego zażalenia. Ponadto, jak podniósł skarżący, w związku z brakiem prawidłowej reprezentacji Spółki postępowanie powinno być zawieszone z urzędu. Przedstawione okoliczności, zdaniem skarżącego, uzasadniają potrzebę zmiany zaskarżonego postanowienia poprzez przyjęcie zażalenia do rozpoznania. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko oraz argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie jednak z innych przyczyn niż te, które były w niej podniesione. Spór koncentruje się wokół tego, czy skarżący umocowany był do reprezentowania Spółek, a tym samym czy skutecznie został przez niego złożony wniosek o zawieszenie postępowań zażaleniowych. Ocenie podlega więc prawidłowość zastosowania przez DIAS art. 61a § 1 k.p.a. Według skarżącego, wydanie przez sąd rejestrowy postanowienia o jego wykreśleniu z KRS-u, gdzie figurował jako Prezes Zarządu w obu Spółkach, nie wpływa na jego umocowanie do występowania w imieniu tych podmiotów. Otóż, jak twierdzi, nie został on skazany prawomocnie za popełnienie przestępstwa określonego w art. 271 § 3 k.k. Nie zaistniały więc podstawy do pozbawienia go zajmowanego stanowiska. Zwrócił również uwagę na nieprawomocność orzeczenia, mocą którego dokonano wspominanego wpisu do KRS, co przemawiać ma za tym, że nie może ono stanowić o pozbawieniu go prawa do bycia prezesem spółki prawa handlowego. Odmiennego zdania jest DIAS. Twierdzi on, że analiza KRS-u uzasadnia twierdzenie, że skarżący w [...] pozbawiony został prawa do reprezentowania Spółek. Świadczą o tym, w jego ocenie, wpisy ujawnione w KRS-ie pod jego odpowiednimi numerami, pod którymi zarejestrowane zostały Spółki. Otóż odpowiednio w dniu [...] i [...] dokonano wykreślenia skarżącego, jako Prezesa Zarządu Spółki A i B. Ponadto DIAS zwrócił uwagę, że skarżący wezwany do wykazania swej legitymacji do działania w imieniu Spółek nie przedstawił jakiegokolwiek dokumentu, który dowodziłby tego prawa. W tej sytuacji DIAS stanął na stanowisku, że jego wniosek z dnia 15 października 2017 r. nie mógł wszcząć postępowania w przedmiocie zawieszenia postępowania. Przed przystąpieniem do rozważań należy dokonać pewnego zastrzeżenia odnoszącego się do zakresu rozpoznawanej sprawy. Jest to konieczne, ponieważ strona w zażaleniu oraz skardze podnosi kwestię potrzeby zawieszenia z urzędu postępowań zażaleniowych z racji na występujące braki w składzie organów uprawnionych do działania w imieniu Spółek. Ponadto w skardze strona wystąpiła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz o stwierdzenie skuteczności wniesionych zażaleń (domyślić się należy, że dotyczy to środków zaskarżenia, jakie zostały złożone wobec niekorzystnych rozstrzygnięć organów wydanych w toku postępowania egzekucyjnego). Otóż w myśl art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 – dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (który nie znajduje zastosowania w niniejszym przypadku). Nakaz "rozstrzygnięcia w granicach danej sprawy", oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem oceny innej sprawy administracyjnej, niż ta w której wniesiono skargę (zob. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2017 r. sygn. akt I FSK 227/17, Lex nr 2312988). Wobec tego, że zaskarżone postanowienie dotyczy odmowy wszczęcia postępowania, Sąd nie może poddać kontroli kwestii występowania przesłanek zawieszenia postępowania, o których mowa w art. 97 § 1 k.p.a. Poza zakresem sprawy znajduje się także zagadnienie odnoszące się do tego, czy zażalenia na postanowienia wydane w przedmiocie zarzutów na postępowanie egzekucyjne oraz skarg na czynności egzekucyjne, zainicjowały postępowanie drugoinstancyjne. Podkreślić należy jeszcze raz, że kontrola sądowa dotyczy wyłącznie zasadności zastosowania art. 61a § 1 k.p.a. w stosunku do wniosku skarżącego z dnia 25 października 2017 r. Przechodząc do meritum problemu przywołać należy w pierwszej kolejności art. 61a § 1 k.p.a. Stanowi on, że gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 k.p.a., zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Z treści tego przepisu wynika, że ustawodawca wprowadził w tej regulacji dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Jedną z ich jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną. Drugą przesłanką jest zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Przyczyny te nie zostały w ustawie skonkretyzowane. Należy przez nie rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, np. gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy albo w prawie takiej zapadło już rozstrzygnięcie (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 6 września 2013 r. sygn. akt IV SA/Po 332/12, Lex nr 1216728). W doktrynie zwraca się także uwagę, że organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego, gdy spełnione są następujące przesłanki: 1) żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione do organu administracji publicznej; 2) żądanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub postępowanie nie może być wszczęte z innych uzasadnionych przyczyn, z wyłączeniem wszakże przyczyn wskazanych w przepisach rozdziału 1 działu II k.p.a., w tych bowiem przypadkach organ administracji publicznej pozostawia podanie bez rozpoznania albo przekazuje sprawę organowi właściwemu w sprawie lub zwraca podanie wnoszącemu z odpowiednim pouczeniem (zob. A. Wróbel. Art. 61a. W: Komentarz aktualizowany Kodeksu postępowania administracyjnego. System Informacji Prawnej LEX 2018). Wynika z powyższego, że odmowa wszczęcia postępowania (art. 61a § 1 k.p.a.) nie jest instytucją konkurencyjną względem uregulowania art. 64 § 2 k.p.a. Zgodnie z tym ostatnim przepisem, jeżeli podanie nie spełnia innych wymagań ustalonych w przepisach prawa, należy wezwać wnoszącego do usunięcia braków w wyznaczonym terminie, nie krótszym niż siedem dni, z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania. Analiza art. 64 § 2 k.p.a. wskazuje, że gdy strona uzupełni braki formalne i procesowe pisma w terminie, postępowanie uważa się za wszczęte z dniem doręczenia pisma lub z dniem uzupełnienia braków. Natomiast w razie nieuzupełnienia tych braków w terminie podanie pozostawia się bez rozpoznania, co oznacza, że postępowanie w tej sprawie nie zostało wszczęte. Od tej sytuacji należy odróżniać przypadki, w których pismo nie może wszcząć postępowania pomimo tego, że spełnia wszelkie wymagania formalne. Jest to następstwem wystąpienia przeszkód, o których mowa w art. 61a § 1 k.p.a. W świetle art. 64 § 2 k.p.a. należy zatem przyjąć, że jeżeli strona nie usunęła na żądanie organu w wyznaczonym terminie wad formalnych wniosku o wszczęcie postępowania, to organ nie wydaje postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w trybie art. 61a § 1 k.p.a., ale pozostawia podanie bez rozpoznania w trybie art. 64 k.p.a. (zob. wyrok NSA z dnia 21 kwiecień 2017 r. sygn. akt II OSK 494/16, Lex nr 2340061). Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że wniosek z dnia 25 października 2017 r. o zawieszenie postępowań zażaleniowych został złożony przez skarżącego i przez niego też został podpisany. Istotnym jest to, że przy oznaczeniu swych danych skarżący dodał: "działający w imieniu B i A Spółki z o.o." Poinformował w ten sposób, że nie działa w imieniu własnym, lecz wskazanych osób prawnych. Charakter w jakim występuje skarżący został następnie wyartykułowany w piśmie z dnia 17 listopada 2017 r., gdzie stwierdził, że "(...) we wniosku tym występowałem jako prezes zarządu obu spółek B i A, a nie jako ich pełnomocnik". Do wniosku nie zostały dołączone jakiekolwiek dokumenty mogące potwierdzać uprawnienie strony do działania w imieniu Spółek. Powstała wobec tego potrzeba zbadania umocowania strony do reprezentowania wymienionych wcześniej podmiotów. Zaznaczyć należy, że DIAS już w tym czasie dysponował wiedzą co do tego, że skarżący został wykreślony z KRS-u, gdzie figurował jako Prezes Zarządu w obu Spółkach. Zgodnie z art. 30 § 3 k.p.a. strony niebędące osobami fizycznymi działają przez swych ustawowych lub statutowych przedstawicieli. W odniesieniu do osób prawnych ma zastosowanie przepis art. 38 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1025 z późn. zm.), który stanowi, że osoba prawna działa poprzez swoje organy w sposób przewidziany w ustawie i w opartym na niej statucie. W razie gdy stroną postępowania administracyjnego jest osoba prawna, organ administracji publicznej powinien ocenić, czy w sprawie występuje należycie umocowany przedstawiciel tej osoby prawnej. Osoba prawna może być również reprezentowana przez pełnomocnika (art. 32 k.p.a.). Z kolei nieprzedłożenie wraz z pismem procesowym dokumentu wskazującego na umocowanie przedstawiciela do działania na rzecz osoby prawnej, bądź stosownego pełnomocnictwa, jest uznawane za brak formalny, który winien zostać usunięty w trybie art. 64 § 2 k.p.a. Skoro bowiem zgodnie z art. 33 § 3 k.p.a. na pełnomocniku ciąży formalny obowiązek przedstawienia organowi dokumentu pełnomocnictwa, to w razie braku takiego dokumentu lub wątpliwości co do jego zakresu, organ powinien zwrócić się o uzupełnienie tego braku formalnego właśnie do pełnomocnika (przedstawiciela podmiotu) (zob. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 19 września 2018 r. sygn. akt II SA/Bk 434/18, Lex nr 2556450, a także P. M. Przybysz. Art. 64. W: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. XII. Wolters Kluwer Polska, 2017). DIAS prawidłowo przyjmując, że niewykazanie umocowania do występowania w imieniu Spółek jest brakiem formalnym wniosku, pismem z dnia 3 listopada 2017 r. zwrócił się do skarżącego do jego uzupełnienia w terminie 7 dni poprzez przedstawienie pełnomocnictwa lub innych dokumentów uprawniających go do reprezentowania Spółek. Dodatkowo DIAS w wezwaniu zawarł informację, że niedopełnienie wspomnianych czynności skutkować będzie pozostawieniem podania bez rozpatrzenia. Bezspornym jest to, iż skarżący nie przedłożył jakichkolwiek dokumentów, które pozwoliły na uznanie jego prawa do działania w imieniu powyższych podmiotów. Zatem ziściły się do podstawy do zastosowania rygoru, o którym skarżący został pouczony, tj. pozostawienia wniosku bez rozpatrzenia. Mimo to DIAS wydał postanowienie, o którym mowa w art. 61a § 1 k.p.a. Zasadność jego sporządzenia argumentowana jest opisanym wcześniej brakiem umocowania skarżącego do reprezentowania wspomnianych we wniosku Spółek. Powołał się więc na uchybienia, które - jak wyjaśniono we wcześniejszej części uzasadnienia wyroku - stanowią o pozostawieniu wniosku skarżącego bez rozpatrzenia w trybie art. 64 § 2 k.p.a. Organ nie wykazał natomiast przeszkód do wszczęcia postępowania, które określone zostały w art. 61a § 1 k.p.a., a tylko ich wystąpienie stanowi podstawę dla wydania tego rodzaju rozstrzygnięcia. Podsumowując, stwierdzić należy, że w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły przeszkody do wszczęcia postępowania w rozumieniu art. 61a § 1 k.p.a. Skarżący nie występował w sprawie we własnym imieniu, a zatem nie zachodziła potrzeba badania jego interesu prawnego, jak również nie dostrzeżono zaistnienia innego rodzaju okoliczności, które mogłyby przemawiać za prawidłowością zastosowania art. 61a § 1 k.p.a. Natomiast bez wątpienia braki formalne wniosku z dnia 25 października 2017 r. nie zostały uzupełnione, tj. skarżący nie wykazał swego umocowania do działania w imieniu Spółek. Tym samym DIAS zobligowany był do pozostawienia na podstawie art. 64 § 2 k.p.a. podania skarżącego bez rozpatrzenia. Dlatego też we wskazany sposób należy zakończyć sprawę zainicjowaną podaniem skarżącego z dnia 25 października 2017 r. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonego postanowienia. O kosztach postępowania w kwocie 100 zł orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zaliczając do nich uiszczony wpis od skargi.