I SA/Gl 491/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Suleja (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 26 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Ł.C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Do skargi z dnia 9 maja 2011 r., wniesionej na decyzję oznaczoną w sentencji niniejszego postanowienia, skarżący załączył urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 19 maja 2011 r., w którym wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek podkreślił, że nie posiada żadnych środków finansowych na wniesienie opłaty od skargi. Wskazał także, że w stosunku do niego toczą się postępowania egzekucyjne prowadzone przez Urząd Skarbowy w D. Oświadczył ponadto, że ma zablokowane rachunki bankowe, nie posiada żadnych oszczędności, z kolei jego małżonka jest w ósmym miesiącu ciąży i obecne dochody z trudem wystarczają na bieżące wydatki. Podkreślił przy tym, że nie posiada jakiegokolwiek majątku, który mógłby spieniężyć na pokrycie kosztów sądowych. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną, a na jego majątek składa się jedynie budynek w B., "który jest obciążony hipoteką bez możliwości sprzedaży." W rubryce zatytułowanej "stan majątkowy osób pozostających ze mną we wspólnym gospodarstwie domowym" skarżący zeznał: "brak – umowa majątkowa małżeńska nr [...] ". Nadto skarżący zeznał, że osiąga miesięczny dochód w kwocie 1.386,00 zł brutto. Do wniosku skarżący załączył umowę majątkową małżeńską, z której wynika, że z dniem 20 lipca 2009 r. w małżeństwie skarżącego wprowadzona została rozdzielność majątkowa. Pismem z dnia 6 lipca 2011 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez 1) wykazanie za pomocą kserokopii stosownych dokumentów jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; 2) nadesłanie wyciągów lub wykazów z posiadanych przez skarżącego i pozostałych osób będących w gospodarstwie domowym rachunków bankowych, w tym oszczędnościowo-rozliczeniowych oraz firmowych z okresu ostatnich czterech miesięcy; 3) nadesłanie kopii zeznań podatkowych na potrzebę podatku dochodowego od osób fizycznych za lata 2009-2010 (podkreślono, że ten punkt wezwania dotyczy skarżącego, jak i pozostałych osób będących w gospodarstwie domowym, w tym żony); 4) złożenie oświadczenia, z którego wynikałoby czy żona skarżącego jest osobą bezrobotną (wskazano, że oświadczenie to winno być wsparte ewentualnym zaświadczeniem właściwego urzędu pracy; w przypadku uzyskiwania przez nią jakichkolwiek dochodów należało tę okoliczność wykazać za pomocą odpowiednich zaświadczeń - wskazano, że pkt 5 wezwania należy stosować odpowiednio; 5) wykazanie dochodów skarżącego oraz wszystkich osób, które wspólnie z nim zajmują nieruchomość położoną w D. przy ul. [...] ; należało w tym celu nadesłać zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich czterech miesięcy; zaświadczenia winny zawierać adnotację o sposobie wypłaty środków (np. przelew bankowy, wypłata gotówką, inne); 6) złożenie wyjaśnień, z których wynikałoby, czy skarżący w dalszym posiada tytuły prawne do następujących nieruchomości działki w K. nr [...] i [...] oraz nr [...],[...] i [...]; grunty rolne w Ł. nr Kw: [...],[...],[...], [...]; K., ul. [...] nr dz. [...] i [...]; O., ul. [...]. Podkreślono, że wyjaśnienia te winny być wsparte kopiami stosownej dokumentacji np. aktualnym nakazem płatniczym z tytułu podatku od nieruchomości, umową ewentualnej sprzedaży nieruchomości itp.; 7) nadesłanie zaświadczenia właściwej jednostki samorządu terytorialnego wymieniającego wszystkie osoby zameldowane w lokalu mieszkalnym wskazanym w pkt 5 wezwania. Odpowiadając na ww. wezwanie skarżący w piśmie z dnia 19 lipca 2011 r. oświadczył, że jest zameldowany w D. przy ul. [...] od 8 października 2007 r. i mieszka tam sam bez żadnych współlokatorów. Wskazał przy tym, że nie ponosi żadnych kosztów związanych z utrzymaniem tego lokalu (w załączeniu nadesłał umowę użyczenia trzech pomieszczeń). Skarżący zeznał, że nie posiada żadnych lokat bankowych ani kont (do pisma dołączono zaświadczenia o zamknięciu rachunków bankowych). Podniósł dalej, że w chwili obecnej jego żona przebywa na urlopie macierzyńskim i jej dochody nie są mu znane. Zaznaczył przy tym, że prowadzą odrębne gospodarstwa domowe. Z uwagi na urodzenie się ich wspólnego dziecka skarżący będzie przekazywał żonie miesięcznie kwotę 500 zł. W załączeniu do ww. pisma skarżący nadesłał nadto kserokopie tytułów prawnych do nieruchomości położonych w B. i K. Wnioskodawca podniósł dalej, że z uwagi na urodzenie się jego dziecka nie jest w stanie w chwili obecnej przedstawić dokumentacji źródłowej odnoszącej się do sytuacji majątkowej żony. W świetle natomiast zawartej pomiędzy nimi umowy o rozdzielności wystąpił do Sądu z pytaniem, czy niezbędne jest przedstawianie dokumentacji dot. jego żony. Do omawianego wyżej pisma dołączono nadto: umowę majątkową małżeńską z dnia 20 lipca 2009 r.; odpis skrócony aktu urodzenia dziecka; potwierdzenie zameldowania skarżącego na pobyt stały w nieruchomości położonej w D. przy ul. [...]; PIT-37 za lata 2009 – 2010 (wynika z nich, że skarżący osiągnął dochód po odliczeniach odpowiednio w kwocie 18.183,26 zł i 19.475,45 zł; PIT-36L za lata 2009 - 2010 (z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej skarżący poniósł stratę odpowiednio w kwocie 139.587,54 zł i 274.864,10 zł); umowy sprzedaży zawarte w formie aktu notarialnego dokumentujące zakup przez skarżącego nieruchomości położonych w B. i K.; zaświadczenia o zarobkach, z których wynika, że żona skarżącego do dnia 31 grudnia 2010 r. uzyskiwała wynagrodzenie w kwocie 3.555,19 zł netto, z kolei w okresie od 1 stycznia 2011 r. do 28 lutego 2011 r. otrzymywała kwotę 2.509,89 zł netto. Z zaświadczeń tych wynika, że żona skarżącego od 11 stycznia 2011 r. do dnia 12 lipca 2011 r. przebywała na zwolnieniu lekarskim. Z nadesłanego zaświadczenia o zarobkach skarżącego wynika, że miesięcznie otrzymuje kwotę 1386 zł brutto. Zarządzeniem z dnia 22 lipca 2011 r. referendarz sądowy przedłużył skarżącemu termin do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy o 14 dni. W zarządzeniu poinformowano nadto skarżącego, odpowiadając na jego pytanie zawarte w piśmie z dnia 19 lipca 2011 r., że referendarz oczekuje w przedłużonym terminie w szczególności nadesłania dokumentów wskazanych w pkt 2 i 3 wezwania z dnia 6 lipca 2011 r. w części dotyczącej małżonki skarżącego oraz dokumentacji dot. aktualnych dochodów J. R.-C W przedłużonym terminie skarżący nadesłał odpisy zwykłe z ksiąg wieczystych, z których wynika, że nieruchomości gruntowe położone w B. są zabezpieczone hipoteką umowną kaucyjną do kwoty 500.000,00 zł. Z kolei nieruchomości gruntowe położone w K. o łącznej powierzchni 0,6423 ha są wolne od zajęć. Postanowieniem z dnia 24 sierpnia 2011 r. doręczonym skarżącemu w dniu 2 września 2011 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. W dniu 8 września 2011 r. (data nadania) skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego. Polemizując z twierdzeniami referendarza oświadczył, że nie zgadza się ze wskazaną w uzasadnieniu postanowienia argumentacją, iż nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości, że jego obecna sytuacja finansowa nie pozwala mu ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny, w szczególności poprzez nieprzedłożenie dokumentacji dotyczącej jego małżonki. Podniósł, że przedstawił obszerną dokumentację, której obiektywna ocena z pewnością czyni przedmiotowy wniosek w pełni zasadnym. Wskazał, ze przedłożył dokumenty dotyczące osiągniętych przez niego dochodów i poniesionej stracie w latach 2009 i 2010, zaświadczenie o zatrudnieniu, kserokopie tytułów prawnych do posiadanych nieruchomości, kserokopie odpisu z księgi wieczystej, a ponadto załączył wbrew twierdzeniom referendarza dokumentację dotyczącą jego żony w postaci zaświadczeń o uzyskiwanych przez nią zarobkach w okresie od 31 grudnia 2010 r. do 11 lipca 2011 r. Podniósł także, że poniesiona w latach 2009 i 2010 strata z prowadzonej działalności gospodarczej stanowi realne obciążenie finansowe, na zaspokojenie którego przeznaczane są wszelkie ewentualne znajdujące się w jego dyspozycji środki finansowe, a z uwagi na fakt, iż w istocie koszty jego miesięcznego utrzymania zrównane są z osiąganymi przez niego zarobkami z tytułu wynagrodzenia pracowniczego, w chwili obecnej nie posiada środków na regulowanie koniecznych należności. Zdaniem wnioskodawcy wykazana strata jest stanem faktycznym, który wymaga poczynienia określonych nakładów finansowych i z całą pewnością ma przełożenie na jego rzeczywistą sytuację majątkową, definitywnie przesądzając tym samym o jego możliwościach płatniczych. Podkreślił, ze rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy należy brać pod uwagę rzeczywistą sytuację materialną wnioskodawcy. Wskazał ponadto, że wbrew twierdzeniom referendarza istnienie między nim a jego małżonką rozdzielności majątkowej wpływa na obowiązki wynikające z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, które jego zdaniem nie mogą być utożsamiane z obowiązkiem pokrywania przez małżonka skarżącego wszelkich kosztów, w tym również kosztów sądowych z tytułu prowadzonej wyłącznie przez niego działalności gospodarczej. Sprzeciwia się bowiem temu - w jego opinii - rzeczywisty cel i natura rozdzielności majątkowej małżonków. Zdaniem skarżącego powyższe okoliczności, znajdujące oparcie w przedłożonej dokumentacji, wskazują w sposób jednoznaczny, iż jego problemy finansowe nie są chwilowe, a sytuacja majątkowa nie rokuje poprawy umożliwiającej mu uiszczenie wszelkich niezbędnych kosztów postępowania. Podkreślił, że odmowa przyznania prawa pomocy skutkować będzie faktycznym pozbawieniem go możliwości dochodzenia swych praw na drodze sądowej, a tym samym będzie stanowić naruszenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W punkcie wyjścia należy odnotować, że strona skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadza się więc do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym – obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 cyt. ustawy) – następuje gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Obowiązek wykazania trudnej sytuacji materialnej, uzasadniającej uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie spoczywa zatem na wnioskodawcy, na co wskazuje użyte w powyższym przepisie pojęcie "wykazać", które oznacza udowodnić, przedstawić w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić. Strona zobowiązana jest więc do przedstawienia w sposób rzetelny i jednoznaczny wszelkich danych niezbędnych do dokonania oceny oraz udokumentowania tych okoliczności, które wskazują, iż bez otrzymania prawa pomocy pozbawiona zostałaby możliwości skorzystania z konstytucyjnego prawa do sądu. W niniejszej sprawie stwierdzić należy, iż skarżący, zdaniem Sądu nie wykazał okoliczności przemawiających za przyznaniem mu tego wyjątkowego przywileju, jakim jest prawo pomocy. W pierwszej kolejności wyjaśnić trzeba wnioskodawcy, iż uchylenie się przez niego od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Taki też pogląd prezentowany jest w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, niepubl., postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt OZ 128/05, niepubl.). Przechodząc do oceny złożonego wniosku stwierdzić należy, że analiza materiału dowodowego wskazuje, że wnioskodawca nie przedłożył wszystkich wymaganych dokumentów, które potwierdziłyby zasadność złożonego wniosku oraz pozwoliłyby na dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jego możliwości płatniczych. Skarżący, wezwany do przedstawienia stosownych dokumentów i oświadczeń, nie wywiązał się należycie z nałożonego na niego zobowiązania, co sprawia, że jego oświadczenia są niepełne, a to – z kolei – uniemożliwia przyjęcie, że spełnia on przesłanki przyznania prawa pomocy, określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Przedłożona bowiem w odpowiedzi na wezwanie referendarza dokumentacja źródłowa nie zawierała dokumentów dotyczących małżonki skarżącego, tj. posiadanych przez nią rachunków bankowych oraz zeznań podatkowych. Ponadto należy odnotować, iż skarżący miał możliwość zgromadzenia brakującej dokumentacji do momentu wniesienia sprzeciwu na postanowienie z dnia 24 sierpnia 2011 r. oraz przedłożenia jej wraz ze złożeniem sprzeciwu, czego jednak nie uczynił. W tej sytuacji brak było podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku. W judykaturze ugruntowany został bowiem pogląd, iż w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się również z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka. Badanie tych okoliczności jest przy tym niezależne od tego jaki ustrój majątkowy istnieje pomiędzy małżonkami. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienia NSA z dnia 2 września 2009 r. sygn. akt I FZ 199/09, LEX nr 612561, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 125/09, LEX nr 574754, z dnia 19 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 336/09, LEX nr 554656, oraz z dnia 7 czerwca 2011 r. sygn. akt II FZ 272/11 – niepubl.). Ujawniona wyżej bierna postawa skarżącego musi znaleźć wyraz w zapadłym obecnie orzeczeniu. W orzecznictwie przyjmuje się, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 14 września 2005r., sygn. akt II FZ 575/05). Z tych wszystkich względów uznano, iż wnioskodawca nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.