I SA/Gl 523/15

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi G. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulgi płatnicze – umorzenie zaległości podatkowych wraz z odsetkami w zakresie wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł, G. J. zwrócił się do Sądu z wnioskiem "o zwolnienie od kosztów sądowych w wysokości 500 zł" (patrz pismo z dnia 29 maja 2015 r.). W tej samej przesyłce skarżący nadesłał do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym oświadczył, że zwraca się o zwolnienie go od kosztów sądowych. W motywach wniosku zeznał, że w dniu 21 maja 2015 r. zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej, gdyż zrezygnowano z zaplanowanych robót budowlanych, które miał wykonywać. W chwili obecnej szuka zamówień na pracę. Podniósł nadto, ze regularnie spłaca zadłużenie, w tym: na rzecz ZUS po 100 zł miesięcznie; na rzecz Ośrodka Pomocy Społecznej w P. – 100 zł; z tytułu należności w podatku do towarów i usług – 100 zł. Skarżący odnotował, że w wyniku spłaty ww. zadłużenia utracił płynność finansową w 2013 r. Stwierdził przy tym, że nawet gdyby jego sytuacja finansowa się poprawiła to spłata zadłużenia będzie trwać latami. W dalszej części formularza, w treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący zeznał, że nie prowadzi z rodziną wspólnego gospodarstwa domowego. Oświadczył przy tym, że razem z nim mieszka pełnoletnia córka. W chwili obecnej skarżący oczekuje na uprawomocnienie się orzeczenia nakazującego córce opuszczenie lokalu. G. J. nie posiada żadnego majątku. Mieszka w lokatorskim mieszkaniu, którego wyposażenie liczy sobie ponad 20 lat. Skarżący zaznaczył, że korzysta z samochodu pożyczonego mu przez brata. Zeznał dalej, że jedynym źródłem dochodu była prowadzona przez niego działalność gospodarcza; "przeciętna miesięczna" z tego tytułu w okresie od stycznia do kwietnia br. stanowiła kwotę 3.512,00 zł brutto. W załączeniu do wniosku skarżący nadesłał plik dokumentów, w tym: wniosek o wpis w CEIDG dot. zawieszenia działalności gospodarczej; kserokopie faktur przychodowych za okres do stycznia do kwietnia 2015 r. (łączny przychód wyniósł 14.050,00 zł); PIT-28 za 2014 r. (dochód skarżącego w 2014 r. wyniósł około 21 tys. zł); zestawienie wydatków za kwiecień 2015 r., które – jak zeznał skarżący – pokrywają się z wydatkami w pozostałych miesiącach (łączna suma wydatków wynosi 3.637,04 zł: składki ZUS- 1.105,16 zł, czynsz – 1.000,00 zł, spłata VAT – 100 zł, spłata AL ZUS – 103 zł, spłata AL OPS – 103 zł, koszt paliwa – 410,42 zł, należność z tytułu energii elektrycznej – 78,31 zł; koszty leczenia – 141,57 zł, wydatki różne – 235,58 zł, wyżywienie – 300 zł, środki czystości i higieny – 60 zł). Odnośnie poruszonych wyżej wydatków skarżący oświadczył, że należność z tytułu czynszu w okresie od stycznia do kwietnia 2015 r. wyniosła 3.156,92 zł. Skarżący wpłacił z tego tytułu jedynie część kwoty, tj. 2.400,00 zł. G. J. nadesłał nadto dokumenty potwierdzające podniesione przez niego wydatki. Pismem z dnia 10 czerwca 2015 r. zobowiązano skarżącego do uzupełnienia ww. wniosku poprzez nadesłanie dokumentów źródłowych oraz złożenie dodatkowych wyjaśnień, w szczególności przez: 1) złożenie wyjaśnień, z których wynikałoby kto i w jakiej wysokości partycypuje w ponoszeniu kosztów związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego skarżącego po 21 maja 2015 r.; wyjaśnienia te powinny być wsparte dokumentacją źródłową, w tych ramach należało przedłożyć m.in. zaświadczenie właściwej spółdzielni informujące o terminowości i o wysokości wpłat dokonywanych z tytułu czynszu; 2) złożenie wyjaśnień, z których wynikałoby w jaki sposób skarżący dokonuje aktualnie spłaty: zadłużenia z tytułu kredytu lokatorskiego, zadłużenia w podatku VAT, zaległości na rzecz funduszu alimentacyjnego; wyjaśnienia te winny być wsparte stosowną dokumentacją; 3) udokumentowanie wysokości aktualnych dochodów uzyskiwanych przez wszystkie osoby zamieszkałe/zameldowane w gospodarstwie domowym skarżącego; 4) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z nich – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku; 5) nadesłanie oświadczenia N. J. (poinformowanej wcześniej o odpowiedzialności karnej z treści art. 233 § 1 Kodeksu karnego za podanie nieprawdziwych danych lub zatajenie prawdy) o wysokości ewentualnego wsparcia finansowego udzielanego miesięcznie skarżącemu; w tych ramach należało nadto wskazać, czy skarżący przebywa w jej miejscu zamieszkania z zamiarem stałego pobytu. W odpowiedzi na przywołane wyżej wezwanie skarżący oświadczył (patrz pismo z dnia 19 czerwca 2015 r.), że po 21 maja 2015 r. nadal samodzielnie ponosi koszty związane z czynszem i energią elektryczną, na dowód czego przestawił kopie dowodów wpłaty na kwotę 800 zł z dnia 11 czerwca 2015 r. i na kwotę 76,74 zł. Podkreślił dalej, że zaległości na rzecz funduszu alimentacyjnego są objęte egzekucją komorniczą, lecz z uwagi na porozumienie stron, dobrowolne wpłaty z tego tytułu dokonywane są bezpośrednio na rzecz wierzycieli. Skarżący nie miał i nie ma żadnego rachunku bankowego. Z przedstawionych dokumentów wynika nadto, że zadłużenie z tytułu kredytu lokatorskiego wynosi 76.746,33 zł. Skarżący posiada nadto zaległości wobec urzędu skarbowego oraz ZUS na łączną kwotę 39.150,00 zł. W tych ramach udostępniono nadto dokumenty poświadczające okoliczność eksmisji jego żony z mieszkania oraz konieczność wymeldowania jej z tego lokalu wraz z córką i synem. Skarżący przedstawił nadto potwierdzenia wpłat na rzecz ZUS i OPS w P. po 100 zł. Z oświadczenia matki skarżącego wynika, że nie wspiera syna w postaci darowizn środków pieniężnych. Zeznała natomiast, iż w sytuacji w której brakuje mu środków pieniężnych to pożycza je skarżącemu pod warunkiem, że zwrot gotówki nastąpi w tym samym miesiącu. Podniosła, że oboje z mężem są w podeszłym wieku i dlatego syn codziennie do nich zagląda; pomaga przede wszystkim robić zakupy, sporadycznie tez nocuje. Matka skarżącego negatywnie odniosła się także do potrzeby składania przez nią oświadczeń na potrzebę rozpoznania wniosku. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, (zgodnie z wyznaczonym przez skarżącego zakresem wniosku, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych) – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jedynym zaś kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium finansowe. Z treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. wynika bowiem wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Tym samym rozstrzygnięcie złożonego wniosku w gruncie rzeczy zależy od przedstawionych przez wnioskodawcę dowodów. Treść art. 252 § 1 P.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się głównie, w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów źródłowych, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na ich podstawie musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie będzie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przepis art. 255 P.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek współdziałania z sądem. Dopóki zatem strona nie wykaże przy pomocy stosownych dokumentów źródłowych swojej sytuacji finansowej jej wniosek nie będzie zasługiwał na uwzględnienie. Orzecznictwo sądów administracyjnych stoi na jednolitym stanowisku, że niezłożenie wymaganych oświadczeń i dokumentów źródłowych, należy ocenić jako niewypełnienie ciążącego na wnioskodawcy obowiązku. Przenosząc poczynione wyżej uwagi natury ogólnej na grunt tej sprawy należy stwierdzić, że rozpoznający wniosek nie uzyskał w tym przypadku stanu pewności, co do tego, że wnioskodawca istotnie nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego. Wątpliwości zrodziły się na gruncie oświadczeń składanych przez skarżącego w konfrontacji z nadesłaną dokumentacją. Z jednej strony wykazano bowiem, że działalność gospodarcza skarżącego została zawieszona z dniem 21 maja 2015 r., a ta – w świetle oświadczeń wnioskodawcy – była jego jedynym źródłem utrzymania. Z drugiej zaś, skarżący deklaruje i częściowo udowadnia, że po tym okresie w dalszym ciągu reguluje wszystkie zobowiązania i wydatki dnia codziennego. Rodzi się zatem pytanie o źródło finansowania bieżących wydatków, skoro w świetle oświadczeń matki skarżącego nie są to środki pieniężne pochodzące od rodziców. Takowe są bowiem pożyczane skarżącemu w sytuacji, gdy istnieje pewność, co do możliwości zwrotu w tym samym miesiącu, a w chwili obecnej matka tej pewności mieć nie może. Zapadłe obecnie rozstrzygnięcie nie wyklucza ostatecznie przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, taki stan rzeczy może mieć jednak miejsce w sytuacji, w której rozwiane zostaną sygnalizowane wyżej wątpliwości. Trzeba jeszcze w tym miejscu wyraźnie podkreślić, że Sąd, ani referendarz sądowy, nie są zobowiązani do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są mu znane, mimo istniejącego po stronie wnioskującej obowiązku wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Pogląd taki pozostaje ugruntowany w orzecznictwie wszystkich izb Naczelnego Sądu Administracyjnego (przykładowo postanowienia w sprawach o sygn.: I OZ 455/15 z 12 maja 2015 r.; II GZ 53/15 z 4 maja 2015 r.; I FZ 259/14 z 28 sierpnia 2014 r.; II FZ 295/14 z 3 kwietnia 2014 r.; wszystkie dostępne na stronie internetowej: www.orzenia.nsa.gov.pl). Zdaniem rozpoznającego wniosek, obowiązku takiego nie ma także w sytuacji, gdy oświadczenia wnioskodawcy rozmijają się z materiałem źródłowym udostępnionym na potrzebę rozpoznania wniosku. W wyniku poczynionych wyżej spostrzeżeń, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.