I SA/Gl 527/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ (spr.), Sędziowie WSA Dorota Kozłowska, Bożena Suleja-Klimczyk, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 10 listopada 2016 r. sprawy ze skargi Wspólnoty Mieszkaniowej A w C. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia postanowienia o zaliczeniu wpłat z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi uchyla zaskarżone postanowienie. Pełnomocnik Wspólnoty Mieszkaniowej A w C. (dalej Wspólnota) wniósł skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. (dalej Kolegium lub SKO) z dnia [...] r. znak [...] , utrzymujące w mocy postanowienie Prezydenta Miasta C. (dalej organ podatkowy) z dnia [...] r., którym organ odmówił uchylenia własnego postanowienia z dnia [...] r. w przedmiocie zaliczenia wpłat dokonanych z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. W uzasadnieniu postanowienia Kolegium stwierdziło, że organ podatkowy postanowieniem z dnia [...] r. działając na podstawie art. 55 § 2 i art. 62 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. 2015.613 ze zm. – dalej O.p.) zaliczył wpłaty dokonane przez skarżącą Wspólnotę na należność główną i odsetki. W piśmie z dnia 2 lutego 2015 r. B w C. Sp. z o.o., dalej Spółka lub B, zwrócił się z wnioskiem o wznowienie postępowania, wskazując jako podstawę wniosku błędnie dokonane przypisy należności wprowadzonych przez C Sp. z o.o. (dalej Przedsiębiorstwo) do systemu gospodarowania odpadami, co zdaniem Spółki stanowiło przesłankę wznowienia postępowania wymienioną w art. 240 § 1 pkt 5 O.p. Postanowieniem z dnia [...] r. organ podatkowy postanowił wznowić postępowanie w przedmiotowej sprawie, a następnie odmówił uchylenia wydanego przez siebie postanowienia z dnia 2 września 2014 r. wskazując, że nie można stwierdzić istnienia żadnej z przesłanek do wznowienia postępowania wymienionych w art. 240 § 1 O.p., a tym samym brak było podstaw do uchylenia ostatecznego postanowienia dotyczącego spornych wpłat. W zażaleniu na to postanowienie Spółka działająca jako zarządca nieruchomości w imieniu Wspólnoty zarzuciła naruszenie art. 180, art. 187 § 1, art. 188 i art. 191 O.p. oraz wskazała, że uniemożliwiono jej wypowiedzenie się co do informacji o wysokości przypisów o wysokości opłat za gospodarowanie odpadami w spornym okresie uzyskanych od przedsiębiorstwa, domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia. Następnie Kolegium, cytując przepis art. 240 § 1 O.p. przytoczyło uwagi mające ogólny charakter na temat instytucji wznowienia postępowania podatkowego. W odniesieniu od tej sprawy wskazało, że nie można uznać za przesłankę z art. 240 § 1 pkt 5 O.p. dokonania przez Wspólnotę wpłat na poczet opłaty. Organ podatkowy dokonał zaliczenia wpłat na należność główną i odsetki zgodnie z wprowadzonymi przez Przedsiębiorstwo przypisami należności, których podstawą była złożona przez Wspólnotę deklaracja (jej korekty). W tej sytuacji nawet gdyby przyjąć, że w tamtym postępowaniu organ podatkowy z tych danych nie skorzystał, to i tak taka okoliczność nie daje podstawy do uchylenia zaskarżonego postanowienia w wyniku wznowienia postępowania. SKO nie dopatrzyło się również naruszenia przepisów procedury, o których była mowa w zażaleniu. W skardze na powyższe postanowienie Wspólnota, reprezentowana przez pełnomocnika zarzuciła: naruszenie art. 122 w zw. z art. 180, 187 § 1 i art. 188 i 191 O.p. poprzez nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący zebranego materiału dowodowego oraz nieuwzględnienie istotnych okoliczności faktycznych sprawy, skutkujące przyjęciem, że nie wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody, które istniały w dniu wydania postanowienia organu pierwszej instancji, gdyż za takie nie mogą być uznane wpłaty dokonane przez Wspólnotę na poczet opłaty, podczas gdy po uprawomocnieniu się postanowienia w przedmiocie zaliczenia wpłat, Wspólnoty na poczet przedmiotowych należności, wyszło na jaw, że organ prowadząc postępowanie w przedmiocie zaliczenia wpłat na te należności, przy ustalaniu wysokości opłaty opierał się jedynie na danych wprowadzonych przez Przedsiębiorstwo, a nie o wartości wynikające ze złożonych przez Wspólnotę deklaracji (ich korekt) – co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia art. 240 § 1 pkt 5 O.p. przez przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie brak jest nowych faktów lub dowodów, które uzasadniają wznowienie postępowania. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz przeprowadzenie dowodu w trybie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2016.718 ze zm. – dalej p.p.s.a.) na okoliczność braku dysponowania przez organ I instancji deklaracjami i korektami deklaracji przy ustalaniu należności na poczet których miała zostać zaliczona wpłata Wspólnoty i opieranie się jedynie na przypisach wprowadzonych do systemu przez Przedsiębiorstwo. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że wysokość należnej opłaty za gospodarowanie odpadami jest wskazywana przez zobowiązanego do jej uiszczenia w deklaracji (korekcie) składanej we właściwej gminie w myśl art. 6m ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (t.j. Dz. U. 2013.1399 ze zm.). Tymczasem w przedmiotowej sprawie organ podatkowy przy ustalaniu należnych opłat w żaden sposób nie oparł się na złożonych deklaracjach czy korektach, a jedynie na danych z systemu księgowego, które były wprowadzone przez podmiot trzeciej, Przedsiębiorstwo. Innymi słowy oparł się jedynie na danych, na których wprowadzenie do systemu nie miał żadnego wpływu, nie weryfikując ich w jakikolwiek sposób ze złożonymi przez Wspólnotę deklaracjami (korektami) i nie wiedział, że mogą być one wprowadzone w sposób błędny. Okoliczności te wyszły na jaw po uprawomocnieniu postanowień o spornym zaliczeniu wpłat co oznacza, że istniała podstawa prawna do stosowania art. 240 § 1 pkt 5 O.p. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Zarządzeniem z dnia 9 maja 2016 r. wezwano pełnomocnika skarżącej o uzupełnienie braków formalnych skargi w terminie 7 dni pod rygorem jej odrzucenia (art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a.) poprzez: a) złożenie pełnomocnictwa lub jego uwierzytelnionego odpisu do działania w imieniu skarżącej przed wojewódzkim sądem administracyjnym lub przed sądami administracyjnymi stosownie do art. 35 p.p.s.a; b) złożenie dokumentu wykazującego umocowanie do podpisania pełnomocnictwa zgodnie z art. 29 p.p.s.a. Przy piśmie z dnia 20 maja 2016 r. adwokat złożył odpis udzielonego mu pełnomocnictwa do reprezentowania skarżącej Wspólnoty Mieszkaniowej w niniejszym postępowaniu. Zostało ono podpisane przez dwie osoby, które stosownie do – także nadesłanego przy tym piśmie – protokołu z zebrania skarżącej Wspólnoty z dnia 5 października 2007 r., pełnią funkcję członków zarządu tejże Wspólnoty. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu, nie tylko z powodów, które zostały podniesione w skardze. Stosownie bowiem do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a, który w tej sprawie nie ma zastosowania). Sąd stwierdza z urzędu, że organy, w tym organ odwoławczy, nie zbadały kwestii wystąpienia w sprawie Spółki jako działającej w imieniu Wspólnoty w sytuacji, gdy z akt sprawy tego rodzaju uprawnienie nie wynika wobec braku dołączenia dokumentu umocowania takiego udzielającego. Brak wykazania umocowania do działania w konkretnej sprawie w imieniu strony bądź w charakterze strony oznacza, że zaistniała lub mogła zaistnieć przesłanka wznowieniowa, o której mowa w art. 240 § 1 pkt 4 O.p., bądź bezprzedmiotowość prowadzonego postępowania. Analizę zaistniałej sytuacji prawnej należy rozpocząć od wskazania, że reprezentacja wspólnot mieszkaniowych została uregulowana w ustawie z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (t.j.Dz. U. 2015.1892 ze zm. – dalej: ustawa). Zgodnie z art. 18 tej ustawy właściciele lokali mogą w umowie o ustanowieniu odrębnej własności lokali albo w umowie zawartej w formie aktu notarialnego określić sposób zarządu nieruchomością wspólną, a w szczególności mogą powierzyć zarząd osobie fizycznej albo prawnej (ust. 1). W razie sukcesywnego wyodrębniania lokali przyjęty przez dotychczasowych współwłaścicieli sposób zarządu nieruchomością wspólną odnosi skutek także do każdego kolejnego nabywcy lokalu (ust. 2). Zmiana ustalonego w trybie ust. 1 sposobu zarządu nieruchomością wspólną może nastąpić na podstawie uchwały właścicieli lokali zaprotokołowanej przez notariusza. Uchwała ta stanowi podstawę wpisu do księgi wieczystej (ust. 2a). Jeżeli sposobu zarządu nie określono w umowie, o której mowa w ust. 1, lub w uchwale zaprotokołowanej przez notariusza, obowiązują zasady określone w niniejszym rozdziale. Poza tym zgodnie z art. 20 ustawy jeżeli lokali wyodrębnionych, wraz z lokalami niewyodrębnionymi, jest więcej niż siedem, właściciele lokali są obowiązani podjąć uchwałę o wyborze jednoosobowego lub kilkuosobowego zarządu. Członkiem zarządu może być wyłącznie osoba fizyczna wybrana spośród właścicieli lokali lub spoza ich grona (ust. 1). Zarząd lub poszczególni jego członkowie mogą być w każdej chwili na mocy uchwały właścicieli lokali zawieszeni w czynnościach lub odwołani (ust. 2). Zgodnie z art. 21 u.w.l. zarząd kieruje sprawami wspólnoty mieszkaniowej i reprezentuje ją na zewnątrz oraz w stosunkach między wspólnotą a poszczególnymi właścicielami lokali (ust. 1). Gdy zarząd jest kilkuosobowy, oświadczenia woli za wspólnotę mieszkaniową składają przynajmniej dwaj jego członkowie (ust. 2). Z zacytowanych regulacji wynika, że ze względu na organ albo osobę (osoby) sprawujące zarząd nieruchomością wspólną można wyodrębnić zarząd bezpośredni, sprawowany przez wszystkich współwłaścicieli nieruchomości, oraz zarząd pośredni, sprawowany: a) przez zarząd, jako organ wspólnoty mieszkaniowej, albo b) przez zarządcę, ustanawianego zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy, którym może być osoba fizyczna bądź osoba prawna. Wymaga jednocześnie podkreślenia, że ustanowienie zarządu wspólnoty (art. 20, art. 21 ustawy) wyklucza ustanowienie zarządcy w rozumieniu art. 18 ustawy i odwrotnie, tj. ustanowienie zarządcy, zgodnie z art. 18 ustawy, wyklucza ustanowienie zarządu, o którym mowa w art. 20 i art. 21 ustawy (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 16 lutego 2012 r., III CZP 96/11, Lex nr 1112715; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 września 2005 r. III CZP 62/05, Lex nr 171751; uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 27 listopada 2003 r., III CZP 74/03, Lex nr 81625; oraz postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach: z dnia 29 lutego 2016 r., I SA/Gl 1477/16 i I SA/Gl 1446/15; z dnia 15 lipca 2016 r., II SA/Gl 308/16; z dnia 26 września 2016 r., I SA/Gl 309-312/16, I SA/Gl 1478-1481/16, I SA/Gl 1472/16). Właścicielom nieruchomości powierzono wybór w kwestiach związanych ze sposobem zarządzania, jednak względy natury organizacyjno-gospodarczej przemawiają za brakiem potrzeby mnożenia struktur zarządu nieruchomością wspólną i wynikających z tego konsekwencji (np. problemu rozkładu uprawnień pomiędzy te struktury). Spotykane w praktyce zlecanie administrowania nieruchomością wspólną zewnętrznemu podmiotowi wyspecjalizowanemu, przy wybranym zarządzie wspólnoty (w rozumieniu art. 20, 21 ustawy), nie oznacza więc, że ten podmiot posiada status zarządcy, któremu właściciele powierzyli zarząd nieruchomością wspólną, o jakim mowa w art. 18 ust. 1 ustawy. Praktyka zawierania umów o zarządzanie nieruchomością wspólną (administrowanie wspólnotą mieszkaniową) z licencjonowanymi zarządcami (administratorami) jest już wykształcona od dłuższego czasu i jest to sytuacja, kiedy organ wspólnoty, jakim jest jej zarząd, nie przestaje wówczas sprawować swoich funkcji, a jedynie zleca wykonanie poszczególnych czynności w zakresie zwykłego zarządu nieruchomością wspólną. Zarządca, a właściwie administrator, zapewnia fachową obsługę wspólnoty mieszkaniowej, współdziałając w tym zakresie z zarządem. Taka pomoc świadczona przez profesjonalnych zarządców (administratorów) wspólnotom mieszkaniowym nie zmienia ustawowego sposobu sprawowania zarządu. Zlecenie administrowania wspólnotą mieszkaniową ma charakter umowy mieszanej, do której – w zakresie nieuregulowanym – powinno się stosować przepisy o umowie zlecenia (art. 734 Kodeksu cywilnego) – tak wyrok Sądu Apelacyjnego w L. z dnia [...] r., [...]). W dalszej kolejności Sąd wskazuje, że z uwagi na to, że w przeciwieństwie do zarządu w rozumieniu art. 20 i 21 ustawy, zarządca w rozumieniu art. 18 ust. 1 tej ustawy nie jest organem wspólnoty mieszkaniowej i reprezentowanie jej przez zarządcę wymaga odpowiedniego umocowania w umowie bądź w uchwale. Zakres upoważnienia zarządcy do działania w imieniu właścicieli lokali wynika bowiem z treści postanowień umów lub uchwały właścicieli przewidzianych w art. 18 ust. 1 i 2a ustawy. Zatem zarządca nie może reprezentować wspólnoty mieszkaniowej przed sądem lub organem administracji publicznej, jeżeli stosowne upoważnienie nie znalazło się w umowie określającej sposób zarządu albo uchwale o zmianie tej umowy. Ewentualnie, jeśli nie legitymuje się odpowiednim pełnomocnictwem. W odróżnieniu od reprezentacji przez organ jakim zarząd wspólnoty w rozumieniu art. 20 i 21 ustawy, zarządca nie działa jako wspólnota mieszkaniowa, gdyż pomiędzy nią, a tymże zarządcą (osoba trzecią) istnieje dodatkowe ogniowo, którym jest oświadczenie woli zawarte w umowie, uchwale, albo ściśle w przedmiocie udzielenia pełnomocnictwa (postanowienie NSA z dnia 15 maja 2014 r., II FSK 949/14; uchwała Sądu Najwyższego z 21 stycznia 2009 r., III CZP 129/08, wyrok WSA w Warszawie z 11 grudnia 2007 r., VI SA/Wa 1792/07; wyrok SN z 14 stycznia 2004 r., I CK 108/09; postanowienie Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 31 maja 2006 r., I ACa 290/06; wyrok WSA w Krakowie z 22 lutego 2010 r., II SA/Kr 1517/09). Na gruncie niniejszej sprawy wniosek o wznowienie postępowania, a następnie zażalenie, wniosła Spółka, która działanie w imieniu skarżącej Wspólnoty Mieszkaniowej nie wykazała poprzez dołączenie stosownego dokumentu: umowy, uchwały lub pełnomocnictwa istniejącego w chwili wniesienia wniosku (zażalenia), zaś organy odstąpiły od zbadania tej kwestii i nie żądały od Spółki jego złożenia uznając a priori istnienie takiego uprawnienia. Skoro w sprawie nie ustalono w sposób należyty, że Spółka w dniu składania wniosku w ogóle jest zarządcą skarżącej Wspólnoty, w rozumieniu art. 18 ust. 1 ustawy, a więc podmiotem uprawnionym do reprezentacji tej jednostki organizacyjnej, a nie (pomimo określenia siebie mianem zarządcy) na przykład tylko jej faktycznym administratorem – czyli podmiotem, któremu na podstawie umowy o zarządzanie (administrowanie) powołany zarząd wspólnoty (z art. 20 i 21 ustawy) zlecił wykonanie poszczególnych czynności w zakresie zwykłego zarządu nieruchomością wspólną, to tym samym naruszony został przepis art. 130 (definiujący strony), art. 137 § 1 (dotyczący pełnomocnictwa, Spółka jest osobą prawną) czy też art. 165 § 1 i art. 241 § 1 O.p. i to w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy prowadzące do uznania, że strona (Wspólnota) nie z własnej winy nie brała udziału w tym postępowaniu (art. 240 § 1 pkt 4 O.p.). To spostrzeżenie jest tym bardziej istotne, że na etapie postępowania sądowoadministracyjnego pełnomocnik Wspólnoty będący adwokatem, w wykonaniu zarządzenia wzywającego o uzupełnienie braków formalnych skargi, przedstawił pełnomocnictwo do działania w imieniu skarżącej Wspólnoty podpisane przez dwóch członków jej zarządu (poparte odpisem protokołu z zebrania Wspólnoty Mieszkaniowej w dniu 5 października 2007 r., zawierającego m.in. uchwałę Wspólnoty o wyborze osób, które podpisały pełnomocnictwo – do zarządu Wspólnoty). Tym samym, skoro w skarżącej jednostce organizacyjnej wybrano zarząd, o którym mowa w art. 20 i 21 ustawy, to bez zmiany sposobu zarządzania nieruchomością wspólną w trybie określonym w art. 18 ustawy nie było możliwości ustanowienia zarządcy w rozumieniu art. 18 ust. 1 tej ustawy. Ponadto, nawet jeśli Spółka w ogóle była w określonym momencie (jest) zarządcą skarżącej Wspólnoty w rozumieniu art. 18 ust. 1 ustawy, a nie tylko jej faktycznym administratorem, to do skutecznego wniesienia przez Spółkę wniosku o wznowienie postępowania, a następnie zażalenia, wymagane było wykazanie, że Spółka, posiada stosowne do tego upoważnienie co znalazło wyraz w umowie o określeniu zarządu albo uchwale właścicieli, przewidzianych w art. 18 ust. 1 i 2a ustawy. W sytuacji, gdy – tak jak w rozpoznawanej sprawie – organy obu instancji nie dysponowały kompletnym upoważnieniem udzielonym, wnoszącemu wniosek i zażalenie w imieniu skarżącej Wspólnoty zachodziła ponadto wadliwość formalna wniosku (zażalenia) co mogło mieć wpływ na możliwość nadania dalszego biegu tym pismom. Zgodnie z art. 169 § 1 O.p. jeżeli podanie nie spełnia wymogów określonych przepisami prawa, organ podatkowy wzywa wnoszącego podanie do usunięcia braków w terminie 7 dni z pouczeniem, że niewypełnienie tego warunku spowoduje pozostawienie podania bez rozpatrzenia, zaś w myśl art. 241 § 1 O.p. wznowienie postępowania następuje wyłącznie z urzędu lub na żądanie strony (pełnomocnika, reprezentanta), a nie podmiotu, któremu takiej cechy nie można przypisać. Celem usunięcia wskazanego braku podania (wniosku), poprzez przedłożenie umocowania do występowania w imieniu strony, organy powinny wezwać Spółkę o stosowny dokument umocowanie takie wykazujący i w zależności od tego, czy podmiot zastosuje się do tego wezwania, czy też nie usunie stwierdzonego braku, organ odwoławczy podejmie stosowne rozstrzygnięcie co do dalszego biegu (bytu) postępowania zażaleniowego i ewentualnie postępowania wznowieniowego. Dlatego też w ponownie przeprowadzonym postępowaniu zajdzie zatem w pierwszej kolejności konieczność wezwania Spółki wnoszącej zażalenie (wniosek) do przedłożenia dokumentów wykazujących jej umocowanie do działania w imieniu skarżącej Wspólnoty, zgodnie z poczynionymi uwagami. Dopiero po rozważeniu i ewentualnym uzupełnieniu przez właściwy organ braków w zakresie reprezentacji procesowej skarżącej Wspólnoty, zaktualizuje się kwestia merytorycznej oceny przesłanki wznowienia postępowania, o której mowa w art. 240 § 1 pkt 1 pkt 5 O.p. Z tych wszystkich powodów zaskarżone postanowienie należało uchylić na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c) p.p.s.a. przy zastosowaniu art. 134 § 1 p.p.s.a. O kosztach postępowania sądowoadministracyjnego, pomimo uwzględnienia skargi, nie orzeczono, ponieważ pełnomocnik skarżącej – będący adwokatem – nie złożył wniosku o ich zasądzenie. Na podstawie art. 210 § 2 p.p.s.a. sąd z urzędu rozstrzyga o zwrocie kosztów orzekając posiedzeniu niejawnym, tylko jeśli strona nie jest reprezentowana przez adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego.