I SA/Gl 536/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 31 sierpnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi D.M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy powołania biegłego w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy (druk PPF z dnia 25 lipca 2011 r.) D.M. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o zwolnienie jej od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu poruszyła jednak okoliczności odnoszące się do merytorycznych aspektów tej sprawy. Ze sposobu wypełnienia oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, w części dotyczącej stanu rodzinnego, należy wnioskować, że skarżąca samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Jedyny majątek jakim dysponuje to mieszkanie o pow. 112 m2. Wskazała dalej, że jej dochód stanowi kwota 510 zł brutto z tytułu świadczenia rentowego. Skarżąca dodała, że jest na rencie od 2004 r. Została zakwalifikowana do [...] grupy inwalidzkiej z uwagi na schorzenia [...] i [...]. Oświadczyła nadto, że "utrzymuj[e] się sama i z nikim nie prowadz[i] gospodarstwa domowego wspólnie." W wyniku analizy przywołanego wyżej oświadczenia, pismem z dnia 1 sierpnia 2011 r., wezwano skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i nadesłanie dokumentów źródłowych, tj. 1) wykazanie tytułu prawnego do nieruchomości położonych w T. przy ul. [...] oraz w B. przy ul. [...] (w tych ramach należało wykazać, czy jest to: umowa najmu, użyczenia, służebność, własność, współwłasność itp.) oraz nadesłanie zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane/zamieszkałe w ww. lokalach; 2) wykazanie za pomocą kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunków, faktur za media, w tym: gaz, woda, energia elektr., telefon; aktualny nakaz płatniczy podatku od nieruchomości; potwierdzenia opłat z tytułu ubezpieczenia; dowody uiszczenia opłaty czynszowej) jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należało także wyjaśnić kto i w jakiej wysokości partycypuje w ponoszeniu ww. kosztów; wykonując ten punkt wezwania należało wykazać w jaki sposób dokonuje się zapłaty ww. opłat (przelew bankowy, wpłaty w urzędzie pocztowym, inne); 3) przedłożenie wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich czterech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z nich po 1 stycznia 2011 r. – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku (ten punkt wezwania dotyczy wszystkich osób zamieszkałych w lokalach oznaczonych w pkt 1 wezwania); 4) udokumentowanie wysokości aktualnych dochodów uzyskiwanych przez skarżącą (np. za pomocą kopii "odcinków" świadczenia rentowego) i pozostałych osób zamieszkałych w lokalach wskazanych w pkt 1 wezwania; w przypadku, gdy dochody tych osób pochodzą z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej to należało nadesłać kopie dokumentów księgowych obrazujących wynik finansowy tej działalności gospodarczej w okresie ostatnich czterech miesięcy (np. za pomocą księgi przychodów i rozchodów , deklaracji VAT, raportów kasowych; w tych ramach należało nadto nadesłać aktualną ewidencję środków trwałych i wartości niematerialnych prowadzonej działalności; w razie zaprzestania prowadzonej działalności należało tę okoliczność udokumentować); w przypadku, gdy dochody tych osób pochodzą z innych źródeł np. z tytułu umowy o pracę, umów: zlecenia, o dzieło, innych – należało nadesłać zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich czterech miesięcy (należało wskazać kwoty netto oraz sposób wypłaty tych świadczeń, tj. przelew bankowy, wypłata gotówkowa, inne); 5) nadesłanie kopii zeznań podatkowych na potrzebę podatku dochodowego za rok 2010 (ten punkt wezwania dotyczy skarżącej oraz wszystkich osób zamieszkałych w lokalach wskazanych w pkt 1 niniejszego wezwania); 6) wskazanie aktualnego stanu cywilnego skarżącej; w przypadku orzeczenia separacji, rozwodu należało nadesłać tytuł prawny, na podstawie którego zaistniał taki stan rzeczy. W przywołanym wyżej piśmie referendarza zawarto pouczenie, w myśl którego niezastosowanie się do wezwania w terminie siedmiu dni lub we wskazanym zakresie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy, określonych w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej w skrócie: P.p.s.a. Odpowiadając na przytoczone wyżej wezwanie skarżąca oświadczyła (patrz pismo z dnia 15 sierpnia 2011 r.), że nie posiada prawa własności nieruchomości położonej w T. przy ul. [...] (jest to wyłącznie adres wskazany do korespondencji). Zeznała dalej, że jest współwłaścicielem mieszkania w B. (mieszkanie nabyte w kredycie hipotecznym). W lokalu tym zameldowana jest razem z mężem. Koszty związane z tym mieszkaniem pokrywa w całości mąż skarżącej. W tym miejscu – ponownie w tej sprawie – dodała, że z mężem nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. D.M. podniosła dalej, że nie posiada rachunku bankowego. Dochód z renty przekazywany jest jej w formie przekazu pocztowego i na dzień dzisiejszy wynosi - po potrąceniu komorniczym – 442,26 zł. Skarżąca oświadczyła dalej, że z mężem posiada rozdzielność majątkową od 2003 r. Z tych względów mąż odmówił jej udostępnienia niezbędnych w tej sprawie dokumentów źródłowych. Do omówionego wyżej pisma skarżąca dołączyła: potwierdzenie odbioru świadczenia rentowego w ww. kwocie; dowód wpłaty z dnia 23 maja 2011 r. na kwotę 900 zł z tytułu raty kredytu hipotecznego; PIT-37 za 2010 r. (skarżąca osiągnęła dochód do opodatkowania w kwocie 8.214,54 zł). Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Przedmiotem tego incydentalnego postępowania jest wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Rozstrzygnięcie wniosku sprowadza się więc do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 cyt. ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie poglądem, wykładnia ustawowego określenia "gdy osoba ta wykaże" sprowadza się do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2008 r., sygn. II OZ 322/08). Podobny pogląd został wyrażony w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2008 r. (sygn. I GZ 147/08), gdzie stwierdzono: "Ciężar dowodu, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy". Uwagi te odnoszą się także do kwestii pomocy prawnej w zakresie częściowym, a z takim mamy do czynienia w tej sprawie. Ocena okoliczności faktycznych tej sprawy, w tym oświadczeń skarżącej, prowadzi do konkluzji, że jej postulat zwolnienia od kosztów sądowych nie może być w tym przypadku uwzględniony. Szczególnego znaczenia nabiera sytuacja mieszkaniowa i finansowa D.M. w kontekście wielokrotnie deklarowanej przez nią rozdzielności majątkowej w jej małżeństwie. Otóż z jednej strony skarżąca zeznaje, iż jest współwłaścicielką wraz z mężem mieszkania w B. oraz, że koszty utrzymania tej nieruchomości ponosi wyłącznie mąż. Dodatkowo - jako "dorosły domownik" – odbiera korespondencję adresowaną do niej. Z drugiej zaś strony D.M. wskazuje na rozdzielność majątkową w jej ustroju małżeńskim, akcentując jednocześnie, że z mężem nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego. Na podstawie tych okoliczności trudno jest jednoznacznie wskazać m.in. miejsce faktycznego zamieszkania skarżącej, tj. miejsca, w którym znajduje się jej "centrum życiowe", jak również trudno jest przy tym zaprzeczyć hipotezie, że skarżąca stale przebywa razem z mężem współpracując ze sobą w sprawach gospodarczych czy życiowych i pozostając w ekonomicznym związku, znajdującym zresztą uzasadnienie normatywne w art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.). Przepis ten zobowiązuje małżonków do wzajemnej pomocy, niezależnie od tego, czy pozostają oni w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8). W innym ze swoich orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, iż "fakt prowadzenia osobnych gospodarstw domowych skarżącego i jego żony nie jest okolicznością przemawiającą za przyznaniem prawa pomocy. W świetle przepisów prawa rodzinnego rozdzielność majątkowa pomiędzy małżonkami odnosi się do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Przede wszystkim dotyczy zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także samodzielnego dysponowania swoim majątkiem. Jak wskazał NSA w orzeczeniu z 30 marca 2010 r., sygn. akt II FZ 102/10 rozdzielność majątkowa nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego, a ponadto nie uzasadnia odmowy udzielenia informacji na temat sytuacji majątkowej drugiego małżonka" (z uzasadnienia postanowienia NSA z dnia 25 sierpnia 2011 r., sygn. akt II FZ 441/11, źródło: www.nsa.gov.pl/baza orzeczeń). Wypada w tym miejscu zaakcentować, że wezwanie, stosownie do art. 255 P.p.s.a., może być skierowane wyłącznie do wnioskodawcy, a nie do osób trzecich czy innych podmiotów. Jeśli natomiast osoba trzecia odmówi współpracy z wnioskodawcą - tak jak to, według oświadczenia skarżącej, uczynił jej mąż - to powinna się liczyć, iż swoją postawą naraża tegoż wnioskodawcę na negatywne konsekwencje w postaci odmówienia przyznania prawa pomocy. W wyniku poczynionych wyżej spostrzeżeń, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.