I SA/Gl 541/14

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie ulg płatniczych – umorzenia zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 500 zł, skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Uzasadniając wniosek, podkreśliła, że nie uzyskuje żadnych dochodów, pozostając na całkowitym utrzymaniu męża, który pokrywa wszelkie jej wydatki, w tym na leczenie, choć nie zgadza się na opłacenie kosztów sądowych w sprawie. Podniosła, iż w jej małżeństwie obowiązuje rozdzielność majątkowa. Zwróciła również uwagę na prowadzone przeciwko niej postępowanie egzekucyjne. Według wniosku strona nie posiada żadnego majątku i poza małżonkiem nie pozostaje w nikim we wspólnym gospodarstwie domowym. Referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie: dokumentów wskazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącą i przez osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, wyciągów z wszelkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą i przez osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat, kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2013 złożonych przez skarżącą oraz przez inne osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, dokumentów dotyczących działalność gospodarczej prowadzonej przez skarżącą oraz kopii faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie. Wezwanie zawierało zastrzeżenie, że przez osobę pozostającą z wnioskującą we wspólnym gospodarstwie domowym należy rozumieć także jej małżonka, niezależnie od ustroju rozdzielności majątkowej obowiązującego w jej małżeństwie. Skarżąca przedłożyła: kopię swojego zeznania podatkowego za ubiegły rok, dokumenty wskazujące, że jej rachunek bankowy jest zajęty oraz kopię wniosku o wpis do centralnej ewidencji działalności gospodarczej, w świetle której działalność ta została zaprzestana z dniem 30 czerwca 2014 r. Skarżąca zakwestionowała natomiast prawidłowość wezwania w części odnoszącej się do jej małżonka. Zaakcentowała, że należności podatkowych, których dotyczy niniejsze postępowanie, nie rozliczała wspólnie z mężem. Jej zdaniem na gruncie całego systemu prawa należy respektować następstwa prawne ustroju małżeńskiej rozdzielności majątkowej, a także uwzględnić prawo jej współmałżonka do ochrony jego dóbr osobistych i brak obowiązku ujawniania jej jego danych majątkowych. Skarżąca uznała, że wezwanie nie znajduje podstawy prawnej także w zakresie obejmującym jej koszty utrzymania, które pokrywane są przez jej małżonka, jak zaznaczyła, w imię miłosierdzia i wzajemnych relacji uczuciowych. Swoją odpowiedź na wezwanie przedstawił również małżonek skarżącej. On także, przywołując orzecznictwo, wyraził pogląd, że wezwanie powinno się koncentrować na osobie wnioskodawcy, gdyż w przeciwnym razie odmowa udostępnienia danych przez jego współmałżonka w praktyce spowodowałaby pozbawienie go prawa do sądu gwarantowanego przez art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. nr 78, poz. 483 ze zm.). Współmałżonek ten nie ma wszak obowiązku ponoszenia za niego kosztów sądowych, ponieważ wykracza to poza zakres pomocy wynikający z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.). Niemniej pismo zawiera wyliczenie tak dochodów (wynagrodzenie w wysokości 5040 zł netto miesięcznie powiększoną okresowo o nagrodę), jak i średnich miesięcznych kosztów (łącznie 4.771 zł) wraz z konkluzją, że kwota, która pozostaje po opłaceniu tych kosztów nie przekracza minimum socjalnego i wyklucza pokrycie kosztów sądowych, szczególnie w dwóch sprawach. Skarżąca została wezwana do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 500 zł też w innej sprawie toczącej się przed Sądem, w której również złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy, także rozpoznawany na dzisiejszym posiedzeniu. Mając na względzie powyższe, zważono, co następuje: Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej powoływanej jako P.p.s.a.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – czyli w myśl art. 245 § 2 P.p.s.a. obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub innego profesjonalnego pełnomocnika – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie tego faktu, przedstawiając dokumentację źródłową. Minimum staranności, jaką powinna przejawić, polega na dokładnym wykonaniu wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku. Podstawę tego wezwania stanowi art. 255 P.p.s.a. Zgodnie z jego treścią jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Wezwanie takie może odnosić się do osób trzecich pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, i to nie tylko dlatego, że informacje o tych osobach muszą być zamieszczone w odpowiednich rubrykach formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, ale przede wszystkim z uwagi na fakt, iż treść tych oświadczeń, co oczywiste, może w istotnym stopniu wpłynąć na rozstrzygnięcie wniosku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt I OZ 657/06, LEX nr 181557). Skoro bowiem wnioskodawca pozostaje we wspólnocie rodzinnej i majątkowej z innymi osobami, to wydatki i potrzeby finansowe tych osób bezsprzecznie kształtują jego status majątkowy, czasami wręcz przesądzając o tym, czy może on ponieść koszty postępowania, czy też nie. Dotyczy to szczególnie małżonka, którego stan majątkowy i możliwości płatnicze zawsze są istotne w postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy, niezależnie od przyjętego w małżeństwie ustroju majątkowego (tak postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 marca 2013 r., sygn. akt II FZ 92/13, LEX nr 1302897), zwłaszcza wtedy, gdy, jak w niniejszej sprawie, to on utrzymuje rodzinę i koncentruje w swoich rękach majątek stanowiący materialną podstawę jej funkcjonowania. Podzielić wszak wypada stanowisko, które zdecydowanie dominuje w orzecznictwie sądów administracyjnych, że wspomniana rozdzielność nie ma znaczenia w punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy, nie wyłączając zastosowania art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, w myśl którego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8). Rozdzielność majątkowa, jak sama nazwa wskazuje, odnosi się przecież do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09). Od tych obowiązków mąż skarżącej się nie uchyla. Za powyższym poglądem opowiedział się również Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 lutego 2014 r., sygn. akt I FZ 530/13 (LEX nr 1422571), rozważając zagadnienie w kontekście przewidzianego w art. 45 Konstytucji prawa do sądu, którego zapewnieniu służy instytucja prawa pomocy. Stwierdził, że prawo to nie ma charakteru absolutnego, gdyż jego realizacja zależna od różnych wymogów proceduralnych, w tym dotyczących kosztów sądowych. Zwolnienie od tego rodzaju danin stanowi zaś odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Stąd obowiązek należytego wykazania przesłanek prawa pomocy nie może być postrzegany jako ograniczenia prawa do sądu. Obowiązek ten spoczywa przy tym na wnioskodawcy, który może ponieść negatywne następstwa procesowe jego niewykonania, czego powinien mieć świadomość współmałżonek, podejmując decyzję o tym, czy i w jakim zakresie pomoże w zgromadzeniu niezbędnej dokumentacji źródłowej, np. udostępniając materiały znajdujące się w jego wyłącznym posiadaniu. Wezwanie do uzupełnienia danych zawartych we wniosku miało więc swoją podstawę prawną także w części odnoszącej się do małżonka skarżącej. W konsekwencji nie można uchylać się od jego wykonania z powołaniem się na ochronę danych osobowych czy dóbr osobistych. Argumentacja ta jest zresztą niezrozumiała, skoro małżonek skarżącej i tak te dane dobrowolnie ujawnił, składając oświadczenia w tym zakresie. Nie można zatem z tego powodu usprawiedliwiać nieprzedłożenia dokumentacji źródłowej wskazanej w wezwaniu, która pozwoliłaby te oświadczenia zweryfikować. Skądinąd z tego względu nie wykonano także wezwania do nadesłania dokumentów mających obrazować koszty utrzymania gospodarstwa domowego skarżącej, w tym jej leczenia, czyli danych dotyczących bezpośrednio jej osoby i mających tym samym zasadniczy wpływ na ocenę jej sytuacji. Skarżąca nie wykazała ani dochodów, ani wydatków swojego gospodarstwa domowego, których ustalenie i zestawienie ze sobą celem wyliczenia proporcji, w jakiej ze sobą pozostają, ma zasadnicze znaczenie dla stwierdzenia, czy zachodzą przesłanki przyznania prawa pomocy. Z tego punktu widzenia niewystarczające są nadesłane przez nią dokumenty potwierdzające zakończenie działalności gospodarczej i zajęcie rachunku bankowego. Materiał dowodowy sprawy może być jednak wciąż uzupełniony o brakującą dokumentację objętą wezwaniem – można ją dołączyć już do sprzeciwu od niniejszego postanowienia. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.