I SA/Gl 566/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Stuła-Marcela (spr.), Asesor WSA Piotr Pyszny, Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 15 listopada 2023 r. sprawy ze skargi E. K. na postanowienie Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej w Katowicach z dnia 9 lutego 2023 r. nr COF.OUR.6375.19919.2022 ŁD.SA.ZZ 03806141 w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę. 1. E. K. (dalej: skarżący) wniósł skargę na postanowienie Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej w Katowicach (dalej: organ lub wierzyciel) z dnia 9 lutego 2023 r. nr COF.OUR.6375.19919.2022 ŁD.SA.ZZ 03806141 w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. 2. Stan sprawy. 2.1. W postanowieniu z 14 października 2022 r. Dyrektor Centrum Obsługi Finansowej Poczty Polskiej S.A. działając, jako organ pierwszej instancji, oddalił zarzut nieistnienia obowiązku. 2.2. W piśmie z dnia 7 listopada 2022 r., stanowiącym zażalenie na ww. postanowienie, skarżący wskazał, iż nie podpisywał żadnej umowy na korzystanie z odbiorników radiofonicznego/telewizyjnego, jak również nie zna przyczyny umieszczenia jego danych osobowych na pierwszej stronie umowy. Umowę na korzystanie z odbiornika RTV podpisała jego żona. Skarżący wskazał także, że podpisanie innej osoby jej nazwiskiem na dokumencie mającym znaczenie prawne, nawet za zgodą tej osoby, stanowi przestępstwo. Tak więc w związku z sfałszowaniem jego podpisu, zgłosił zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa fałszerstwa. Skarżący wniósł o umorzenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego. 2.3. Po rozpoznaniu zażalenia, postanowieniem zaskarżonym w niniejszej sprawie, organ drugiej instancji utrzymał w mocy ww. postanowienie. W uzasadnieniu wskazał, iż obowiązki związane z rejestracją odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych oraz uiszczaniem opłat za ich używanie mają swoje źródło w przepisach ustawy z 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1689 z późn. zm. – u.o.a.). Obowiązek uiszczania opłaty abonamentowej rozpoczyna się od następnego miesiąca po dokonaniu rejestracji używanych odbiorników i trwa do dnia poprzedzającego dzień ich wyrejestrowania lub do miesiąca, w którym zgłoszono w placówce operatora wyznaczonego uprawnienia do zwolnienia od opłat abonamentowych bądź uzyskano zwolnienie z mocy prawa przysługujące z tytułu ukończenia 75 roku życia (na podstawie ustawy z 23 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o opłatach abonamentowych - Dz. U. poz. 1324). W dniu 3 grudnia 1996 r. w Urzędzie Pocztowym L. dokonana została (na dane: E. i E. K.) rejestracja odbiorników radiofonicznego/telewizyjnego używanych pod adresem: ul. [...] [...], [...] L. Po wejściu w życie rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych zgłoszonej rejestracji został nadany indywidualny numer identyfikacyjny abonenta [...]. W świetle obowiązujących przepisów to na abonencie ciąży obowiązek informowania o każdej zmianie mającej wpływ na zgłoszoną rejestrację odbiorników radiofonicznego/telewizyjnego. Nieistnienie egzekwowanego obowiązku musi być następstwem zdarzenia prawnego, z którym stosowne regulacje wiążą skutek w postaci zniesienia obowiązku uiszczania abonamentu (wyrejestrowanie odbiorników). Jedynie podjęcie w stosownym czasie właściwych i wymaganych przepisami prawa działań i okazanie dokumentu potwierdzonego datownikiem placówki pocztowej miałoby wpływ na stanowisko wierzyciela. Wierzyciel nie odnotował faktu dopełnienia na indywidualnym numerze identyfikacyjnym formalności wyrejestrowania odbiorników wcześniej niż w dniu 30 listopada 2020 r., jak również skarżący nie okazał takiego dokumentu. Natomiast w kwestii stwierdzenia, że skarżący nie podpisywał żadnej umowy dotyczącej abonamentu zwrócono uwagę, iż wyjaśnienie popełnienia sugerowanego nadużycia (sfałszowania podpisu) leży po stronie skarżącego, albowiem to on kwestionuje prawdziwość swojego podpisu. Wierzyciel nie jest obowiązany przez przepisy prawa do zasięgania opinii biegłego grafologa w przypadku, gdy zobowiązany kwestionuje prawdziwość swojego podpisu. Organ na dzień wydania zaskarżonego postanowienia nie znalazł przesłanek uprawniających umorzenie postępowania egzekucyjnego wszczętego wobec skarżącego na podstawie tytułu wykonawczego. W świetle powyższych okoliczności organ stwierdził, iż zarzut nieistnienia obowiązku właściwie oddalono. 2.4. Powyższe postanowienie zostało zaskarżone do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Skarżący zarzucił niedostateczne rozpoznanie sprawy i nieprawidłowe rozważenie podnoszonych przez niego zarzutów, tj. nieuwzględnienie argumentów zawartych w jego pismach poprzez przypisywanie mu faktu złożenia podpisu pod umową abonamentową. Wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu skarżący wskazał, iż sam fakt, że mieszka i mieszkał pod adresem, pod którym dokonano rejestracji odbiorników RTV, nie oznacza, że to jego podpis widnieje pod wnioskiem o rejestrację odbiorników. Każdy może podać takie dane i się podpisać. W związku z sfałszowaniem jego podpisu złożył zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa do Prokuratury Rejonowej W.-[...]. Zawiadomienie to jest w trakcie rozpatrywania. Skarżący zgadza się natomiast z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 wrześni 2018 r., sygn. akt I GSK 227/18, na który powołał się organ, jednakże nie wie dlaczego wierzyciel dochodzi od niego należności z tytułu uiszczania opłat abonamentowych, gdyż w tytule umowy abonamentowej są wskazane dwie osoby E. i E. K., które w chwili zawierania umowy abonamentowej pozostawały w związku małżeńskim. Oświadczył, że jest w stanie uiścić połowę wymaganej kwoty, z uwagi na fakt, iż w tamtym czasie pozostawał w związku małżeńskim z osobą, która złożyła podpis pod umową abonamentową oraz z uwagi na okoliczność, iż mieszkał i korzystał w tamtym czasie z odbiornika telewizyjnego. Jednocześnie wskazał, że o uiszczenie drugiej połowy wymaganej należności z tytułu opłat abonamentowych należy się zwrócić do osoby, która podpisała umowę abonamentową. Podniósł przy tym, iż mimo, że zobowiązanie w przedmiocie postępowania było solidarne, to jego żona nie została uznana za stronę postępowania, nie doręczono jej rozstrzygnięcia wydanego w niniejszej sprawie oraz nie obciążono jej kosztami abonamentu w połowie. Skarżący zwrócił również uwagę na jego obecnie bardzo trudną i skomplikowaną sytuację rodzinną, majątkową i osobistą. Jego żona w 2016 r. sprzedała nieruchomość, pod adresem której dokonano rejestracji odbiorników radiofonicznego/telewizyjnego. Obecnie prowadzonych jest kilka spraw sądowych m.in. o unieważnienie sprzedaży nieruchomości, ale również o jego eksmisję i zapłatę przez nowych właścicieli. Nadto, gdyby wiedział, że istnieje jakakolwiek umowa o opłatę z tytułu abonamentu, to uiszczałby ją regularnie co miesiąc. Uiszczenie przez niego całej wymaganej kwoty z tytułu opłat abonamentowych, pomimo otrzymywania emerytury wyższej od minimalnej, jest bardzo trudne z powodu licznych spraw sądowych i zagrożenia eksmisją oraz częstymi wizytami u lekarzy. Poza tym połowę kosztów z tytułu opłat abonamentowych winna pokryć jego żona, gdyż obciążenie wyłącznie jego tymi kosztami stanowi naruszenie art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm.). 3.1. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Ponadto wskazał, że skarżący w toku postępowania podnosił, iż nie był świadomy rejestracji odbiorników, na jego dane osobowe, a na wniosku o rejestrację nie widnieje jego podpis. Organ nie posiada jednakże kompetencji do oceny podważanego przez skarżącego podpisu złożonego na "Wniosku o rejestrację odbiornika radiofonicznego/telewizyjnego", gdyż badanie argumentów, sugerujących podejrzenie popełnienia przestępstwa (sfałszowania podpisu na dokumencie), w istniejącym w Polsce porządku prawnym, należy do kompetencji niezawisłych organów, a nie wierzyciela w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym. Wyjaśnienie popełnienia sugerowanego nadużycia (sfałszowanie podpisu) pozostaje po stronie skarżącego, albowiem to on kwestionuje prawdziwość swojego podpisu. Organ w tym zakresie nie otrzymał żadnych dowodów na poparcie jego twierdzeń. Jak również nie otrzymał żadnej korespondencji w tym zakresie z Prokuratury Rejonowej W.- [...], do której jak twierdzi skarżący, złożył stosowane zawiadomienie. Nadto wskazano, iż w przypadku małżeństwa posiadającego odbiorniki radiofoniczne/telewizyjne, z punktu widzenia obowiązku rejestracji i uiszczania opłat abonamentowych nie ma znaczenia, które z małżonków dokonuje rejestracji i które dokonuje opłat, skoro obowiązki te ciążą na obojgu małżonkach. Z danych umieszczonych w bazie PESEL wynika, że E. K. (obecnie M. - zmiana nazwiska od 9 października 2018 r.), jak i skarżący nadal pozostają w związku małżeńskim od 1973 r. Natomiast pod adresem ul. [...] [...], [...] L. jest zameldowany wyłącznie skarżący. Organ zwrócił również uwagę, iż 28 października 2020 r. skierowano pod adres zamieszkania skarżącego upomnienie, po otrzymaniu którego skarżący dokonał wyrejestrowania odbiorników 30 listopada 2020 r., co stanowi o uznaniu przez skarżącego istniejącego obowiązku regulowania opłat abonamentowych, w związku z dokonaną wcześniej rejestracją odbiorników, do dnia poprzedzającego ich wyrejestrowanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: 4. Skarga nie jest zasadna, ponieważ wydane w kontrolowanej sprawie administracyjnej postanowienie organu nie narusza prawa. 5. Zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego są podstawowym środkiem służącym ochronie interesów zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym. Zgodnie z art. 27 § 1 pkt 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2505 – u.p.e.a.) zarzuty te zobowiązany może zgłosić do organu egzekucyjnego w terminie 7 dni od daty doręczenia mu odpisu tytułu wykonawczego. Przesłanki stanowiące podstawę wniesienia zarzutów enumeratywnie wymienia art. 33 § 2 u.p.e.a., zaś procedurę postępowania przy rozpatrywaniu zgłoszonych zarzutów regulują przepisy art. 34 u.p.e.a. Zgodnie z art. 33 § 2 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest: 1) nieistnienie obowiązku; 2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z: a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4, b) dokumentu, o którym mowa w art. 3 a § 1, c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu; 3) błąd co do zobowiązanego; 4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane; 5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części; 6) brak wymagalności obowiązku w przypadku: a) odroczenia terminu wykonania obowiązku, b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej, c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b. Stosownie do treści art. 34 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny niezwłocznie przekazuje wierzycielowi zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej. Zgodnie z § 2 ww. przepisu, wierzyciel wydaje postanowienie, w którym: 1) oddala zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej; 2) uznaje zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej: a) w całości, b) w części i w pozostałym zakresie oddala ten zarzut; 3) stwierdza niedopuszczalność zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, jeżeli: a) zarzut jest albo był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu podatkowym, administracyjnym lub sądowym, b) zobowiązany kwestionuje w całości albo w części wymagalność należności pieniężnej z uwagi na jej wysokość ustaloną lub określoną w orzeczeniu, od którego przysługuje środek zaskarżenia. Wskazane w powyżej powołanym przepisie art. 33 § 2 u.p.e.a. zarzuty stanowią swoisty środek zaskarżenia służący zobowiązanemu, których rola sprowadza się przede wszystkim do możliwości weryfikacji czynności organów egzekucyjnych, w celu ochrony adresata tych czynności. Przy czym prawo do ich wniesienia może być wykorzystane wyłącznie na etapie wszczęcia postępowania egzekucyjnego, to jest w terminie 7 dni od daty doręczenia zobowiązanemu tytułu wykonawczego, o czym poucza się zobowiązanego, stosownie do wymogu, o którym mowa w art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. W niniejszej sprawie skarżący zgłosił zarzut w oparciu o art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a., podnosząc zarzut nieistnienia obowiązku. W ocenie Sądu zarzut ten nie jest zasadny. 6. Twierdzenie organu, że zarejestrowanie odbiornika bez późniejszego jego wyrejestrowania przesądza o obowiązku uiszczania opłat abonamentowych jest w ocenie Sądu trafne. Opłaty za używanie odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych zostały ustawowo uregulowane mocą art. 21 pkt 1 ustawy z 2 grudnia 1960 r. o Komitecie do spraw Radia i Telewizji "Polskie Radio i Telewizja" (Dz.U. z 1960 r. poz. 307 z późn. zm.), dodanego do niej z dniem 1 marca 1985 r., a ich wysokość była kształtowana przez tzw. Radiokomitet w porozumieniu z Ministrem do Spraw Cen i ogłaszana w wielokrotnie zmienianym zarządzeniu przewodniczącego Radiokomitetu z 31 października 1985 r. w sprawie opłat za używanie odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (M.P. Nr 41 poz. 264 ze zm.). W dniu 1 marca 1993 r. weszła w życie ustawa z 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji (t.j. Dz.U. z 2004 r. poz. 2531 ze zm.). Jej przepisy regulowały problematykę opłat abonamentowych (art. 48) oraz obowiązek rejestracji odbiorników (art. 49). Ustawodawca połączył w niej obowiązek ponoszenia opłat abonamentowych z faktem posiadania odbiornika, w stosunku do którego ciążył na posiadaczu obowiązek jego rejestracji. Zgodnie z § 4 rozporządzenia Ministra Łączności z 16 lipca 1993 r. w sprawie rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. Nr 70 poz. 338) posiadacz książeczki radiofonicznej był obowiązany powiadomić urząd pocztowy między innymi o zaprzestaniu używania odbiornika. Z dniem 16 czerwca 2005 r. weszła w życie aktualnie obowiązująca ustawa abonamentowa. Ustawa ta nie zawierała istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy przepisów intertemporalnych. Zgodnie z zasadą natychmiastowego (bezpośredniego) działania prawa, nowe przepisy (jeśli brak przepisów szczególnych stanowiących inaczej) znajdują zastosowanie nie tylko do zdarzeń mających miejsce po wejściu w życie nowej ustawy, ale również do wszystkich sytuacji znajdujących się "w toku", które nie zostały jeszcze zakończone (zamknięte). Obowiązek ponoszenia opłat abonamentowych ciążył zarówno na osobach, w stosunku do których powstał on w okresie od wejścia w życie u.o.a., ale również na osobach, które w dniu wejścia w życie tej ustawy spełniały wymogi objęcia obowiązkiem abonamentowym, a zatem posiadały zarejestrowany odbiornik. Z powyższego wynika, że zarejestrowanie odbiornika pod rządami ustawy o radiofonii i telewizji, a nawet w okresie obowiązywania jeszcze wcześniejszej regulacji, bez jego późniejszego wyrejestrowania, stanowi wystarczającą przesłankę istnienia, wynikającego z obecnie obowiązującej ustawy o opłatach abonamentowych, obowiązku uiszczania opłat za jego używanie, który podlega egzekwowaniu w trybie egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze pieniężnym. Stosownie do art. 2 ust. 1 i 3 u.o.a. za używanie odbiorników RTV pobiera się opłaty abonamentowe, przy czym powstanie obowiązku uiszczenia opłaty wiąże się z dokonaniem rejestracji odbiornika. Jednocześnie Sąd podkreśla, że u.o.a. nie wiąże obowiązku uiszczenia opłaty abonamentowej z posiadaniem przez zobowiązanego określonej treści albo formy dowodu rejestracji odbiornika RTV. Warunkiem wystarczającym, a zarazem koniecznym, istnienia obowiązku uiszczenia opłaty abonamentowej, jest używanie odbiornika RTV. Data rejestracji odbiornika wyznacza termin płatności abonamentu RTV. Sąd podziela w tym względzie stanowisko zaprezentowane w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2016 r. sygn. II FSK 2116/16 - CBOSA). W swoich wywodach NSA stwierdził, że u.o.a. statuuje dwa obowiązki posiadaczy odbiorników RTV: jeden w zakresie uiszczania opłaty abonamentowej (art. 2) oraz drugi dotyczący rejestracji (art. 5). Jakkolwiek w ujęciu funkcjonalnym są one powiązane, to w sensie prawnym są to dwa odrębne obowiązki. Pogląd ten znajduje potwierdzenie w treści art. 7 ust. 1 u.o.a., który stanowi, że kontrolę wykonywania obowiązku rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych oraz obowiązku uiszczania opłaty abonamentowej prowadzi operator wyznaczony w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe. Obowiązek posiadania dowodu rejestracji odbiornika RTV należy więc odnosić do obowiązku rejestracji, a nie jako przesłankę obowiązku uiszczania opłaty abonamentowej. Ten drugi obowiązek istnieje bowiem niezależnie od posiadania dowodu ich rejestracji. Analogiczne wnioski wynikają z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 czerwca 2016 r., sygn. II GSK 913/15 (CBOSA). Należy wskazać, że skarżący nadal zamieszkuje pod adresem, pod którym dokonano rejestracji odbiornika i jak sam przyznał, użytkował zarejestrowany odbiornik. 7. Przechodząc do rozważań nad zagadnieniem nieistnienia obowiązku podnieść należy, że na imię i nazwisko skarżącego oraz jego żony dokonano rejestracji odbiornika RTV, pod adresem jego zamieszkania. Skarżący zaprzecza jednak, że dokonał rejestracji odbiornika. Organ załączył do akt skan "Wniosku o rejestrację odbiornika radiofonicznego/telewizyjnego", z którego wynika, że dokonano rejestracji na imię i nazwisko skarżącego oraz jego żony, dnia 3 grudnia 1996 r. Według skarżącego podpis widniejący na wniosku nie jest jego podpisem, lecz podpisem jego żony. Skarżący wskazuje, że nie był świadomy dokonania rejestracji odbiornika. Z punktu widzenia organu fakt dokonania rejestracji zrodził obowiązek skarżącego do ponoszenia opłat abonamentowych. Obowiązek uiszczania opłat abonamentowych powstaje bowiem od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym dokonano rejestracji odbiornika radiofonicznego lub telewizyjnego i trwa do czasu ich wyrejestrowania lub dopełnienia w placówce pocztowej Poczty Polskiej S.A. formalności związanych ze zwolnieniem od opłat abonamentowych (por. wyrok NSA z 30 stycznia 2018 r. sygn. akt II GSK 3012/17, Lex nr 2479090). Sąd podziela stanowisko wierzyciela, że jeżeli skarżący twierdzi, iż podpis na wniosku o rejestrację nie jest jego, to na nim spoczywał obowiązek wykazania tej okoliczności. Tymczasem skarżący nie podważył skutecznie domniemania, że podpis na wniosku o rejestrację, na którym widnieje nazwisko i imię skarżącego, nie jest jego podpisem, a wierzyciel nie jest zobowiązany do powołania biegłego z zakresu grafologii, celem wykazania, że podpis złożony na wniosku o rejestrację odbiorników z 2004 r., nie został złożony przez skarżącego (zob. wyrok NSA z 19 listopada 2021 r., sygn. akt I GSK 833/21, LEX nr 3331779). W tej sytuacji, jeżeli skarżący twierdzi, iż podpis nie jest jego (wg strony został podrobiony) to na nim spoczywał obowiązek wykazania tej okoliczności. Skarżący co prawda twierdzi, że złożył zawiadomienie o popełnionym przestępstwie w niniejszej sprawie, jednakże jak wynika z treści skargi wniesionej w niniejszej sprawie, postępowanie karne w sprawie podrobienia podpisu nie zostało zakończone. Sąd ma na uwadze, że skarżący neguje w ogóle fakt zarejestrowania radioodbiornika RTV, twierdząc, że rejestracji dokonała jego była żona. Niemniej ani organ ani też Sąd nie może uznać twierdzeń skarżącego, skoro on sam nie przedstawił żadnych dowodów na tę okoliczność. W związku z powyższym, wobec braku obalenia domniemania, iż wniosek o zarejestrowanie odbiornika RTV pochodził od skarżącego za prawidłowe należy uznać stanowisko organów, iż skarżący zarejestrował odbiornik RTV, co oznacza, że był zobowiązany do uiszczania opłat abonamentowych wskazanych w tytule wykonawczym z 6 czerwca 2022 r. Przedstawione przez skarżącego argumenty nie mogły zatem odnieść oczekiwanego przez niego skutku w postaci uwzględnienia zarzutu nieistnienia obowiązku. Stąd też wierzyciel właściwie uznał zarzut z art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a. za niezasadny. 7. Z tych wszystkich powodów, zarzuty skargi okazały się bezzasadne, a skarga na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.) została oddalona.