I SA/Gl 587/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Przemysław Dumana po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi G.S. i M. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych w kwestii wniosku skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym p o s t a n a w i a 1. ustanowić skarżącym radcę prawnego; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W piśmie z dnia 10 grudnia 2013 r. skarżący zawarli wniosek o sporządzenie wyroku z uzasadnieniem oraz wniosek o zwolnienie z opłat sądowych. W nadesłanym na wezwanie sądu urzędowym formularzu PPF wnieśli o zwolnienie od kosztów sądowych, z kolei w piśmie z dnia 24 stycznia 2014 r. rozszerzyli wniosek o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, nie precyzując jednak, o jaki rodzaj pełnomocnika chodzi. Na wezwanie referendarza sądowego nadesłali dokumenty obrazujące ponoszone przez nich wydatki. Oświadczyli, że nie posiadają kont bankowych, wszystkie rachunki opłacają gotówką, zaś dokumentów potwierdzających koszty leczenia nie gromadzą. Skarżący są osobami starszymi i schorowanymi, utrzymują się z emerytur wysokości 1221,87 zł skarżąca, 1565,32 zł skarżący. Otrzymują nadto czynsz w wysokości 400 zł oraz kwotę 200 zł za ogrzewanie lokalu w ramach centralnego ogrzewania. Koszty związane z leczeniem, w tym z dojazdami na zabiegi i konsultacje, wyliczono na łączną kwotę 800 zł (600 zł to koszty dotyczące skarżącego, 200 zł skarżącej). Przedstawiono rachunki obrazujące stałe wydatki, m.in. fakturę za paliwo gazowe (zapłaconej w dniu 5 listopada 2013 r.), opiewającą na kwotę 191,85 zł, fakturę za usługi wodno-kanalizacyjne na kwotę 167,82 zł oraz rachunek za energię elektryczną na kwotę 83,70 zł. Wszystkie te należności zostały uregulowane. Wskazano również na inne wydatki, np. na zakup opału (5 200 zł rocznie). Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 11 lutego 2014 r. ustanowił dla skarżących radcę prawnego w pozostałym zakresie odmówił przyznania prawa pomocy. Uzasadniając swoje stanowisko wskazał, iż skarżący dysponują stałym dochodem w postaci emerytur oraz kwot otrzymywanych od najemcy, tytułem czynszu oraz udziału w kosztach ogrzewania. Dochody te, wynoszące łącznie 3 387,19 zł i pomimo ponoszonych z pewnością znacznych kosztów leczenia, pozwalają na bieżące opłacanie wszystkich wydatków, bez jakichkolwiek zaległości. W ocenie referendarza skarżący nie wykazali, że nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Jednakże ponosząc pełne koszty postępowania mogliby doznać uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, co zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. uzasadnia przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym między innymi ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Udział profesjonalnego pełnomocnika w postępowaniu na obecnym jego etapie może okazać się konieczny ze względu na możliwość wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 10 grudnia 2013 r., objętej wszak tzw. przymusem adwokacko-radcowskim. Z podanych powyżej względów ustanowił dla skarżących radcę prawnego. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżący zarzucili, że referendarz od uzyskiwanych przez skarżących dochodów odliczył tylko koszty leczenia pomijając udokumentowane przez skarżących opłaty za media w wysokości 443,37 zł oraz koszty opału pokrywanego przez skarżących w wysokości 233 zł miesięcznie. Nadto od 1 marca 2014 r. ustał stosunek najmu, tak że skarżący utracili osiągane z tego tytułu dochody w wysokości 600 zł miesięcznie. Mając powyższe na uwadze, Sąd zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. , poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie takie przysługuje zażalenie. Zatem kwestia przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega rozpoznaniu przez Sąd. Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie wspomnianego faktu, przedstawiając – z własnej inicjatywy lub na wezwanie – stosowną dokumentację źródłową. Prawo pomocy stanowi odstępstwo od zasady odpłatności postępowania i z tego też względu jego przyznanie następuje w szczególnej sytuacji. W orzecznictwie sądów administracyjnych akcentuje się zasadność zastosowania tej instytucji, gdy wnioskodawca znajduje się w wyjątkowo trudnym położeniu materialnym, a mianowicie jest pozbawiony środków do życia, obiektywnie nie ma możliwości pozyskania kwot na pokrycie kosztów postępowania (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 717/11, LEX nr 1103043). Jednocześnie podkreśla się, że w pierwszej kolejności wnioskodawca winien jednakże sam podjąć próbę zabezpieczenia stosownych środków, czyli właściwie zaplanować wydatki i poczynić oszczędności do granic zabezpieczenia utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 826/11, Lex nr 1104143). Ponadto to na nim spoczywa ciężar przekonania oceniającego co do zasadności zgłoszonego żądania (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 30 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 171/09, Lex nr 552205; z dnia 21 listopada 2008 r., sygn. akt I FZ 430/08, Lex nr 565698; z dnia 25 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 322/08, Lex nr 479084). Odnosząc te uwagi do rozpatrywanej sprawy, stwierdzić trzeba, że skarżący dysponują stałym dochodem w postaci emerytur oraz kwot otrzymywanych od najemcy, tytułem czynszu oraz udziału w kosztach ogrzewania. Dochody te, wynoszą łącznie 3 387,19 zł. Skarżący zadeklarowali, iż ponoszą koszty leczenia w wysokości 800 zł miesięcznie, koszty opału nie pokrywane przez najemcę w wysokości 233 zł (2 800 zł rocznie), z przedstawionych faktur za media wynika, iż skarżący ponoszą opłaty za paliwo gazowe w wysokości 95,92 zł miesięcznie (191,85 za 2 –miesiące), za usługi wodno-kanalizacyjne 167,82 zł miesięcznie oraz za energię elektryczną w wysokości 83,70 zł miesięcznie. Zatem koszty utrzymania uwzględniające wszystkie wskazane wydatki udokumentowane przez skarżących jak i te nie udokumentowane wynoszą 1 380,44 zł miesięcznie, po odjęciu tej kwoty od osiąganych przez skarżących dochodów pozostaje kwota 2 006 zł. Kwota ta w ocenie Sądu jest wystarczająca, by ponieść koszty sądowe w najniższej jak już wskazał już referendarz wysokości. Ustosunkowując się do zawartej w sprzeciwie informacji, iż od 1 marca 2014 r. zgodnie z którą dochód skarżących się zmniejszył, gdyż ustał stosunek najmu przyjdzie wskazać, że skarżący nie wykazali na podstawie jakich działań prawnych ten stosunek wygasł. Z umowy najmu dołączonej przez skarżących do akt sprawy w dniu 24 stycznia 2014 r. wynika, iż stosunek ten trwa, a jego wypowiedzenie jest możliwe z zachowaniem 3 miesięcznego okresu wypowiedzenia. To, że skarżący nie dowiedli, że nie mogą ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, nie oznacza jednak, że nie wykazali oni zarazem, iż nie mogą ponieść tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, co zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. uzasadnia przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym, według art. 245 § 3 P.p.s.a., m.in. ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. W tym stanie rzeczy orzeczono jak w sentencji działając na podstawie art. 254 P.p.s.a. i art. 260 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 tej ustawy