I SA/Gl 60/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi K. C. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2012 r. w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 23 kwietnia 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego z 15 marca 2018 r. odmawiające skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W motywach obu rozstrzygnięć akcentowano nieścisłości oraz liczne braki w zebranym materiale dowodowym. W następstwie obu orzeczeń skarżąca uiściła wymagany w tej sprawie wpis sądowy od skargi. Kolejny wniosek skarżącej został przez nią złożony w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w kwocie 3.420,00 zł. Wniosek ów przybrał formę urzędowego formularza (druk PPF z 6 września 2018 r.). W jego motywach wnioskująca odnotowała, że jej sytuacja materialna i dochodowa uległa dalszemu pogorszeniu i w chwili obecnej nie jest w stanie ponieść należnej opłaty sądowej. Podkreśliła, że nie prowadzi już działalności gospodarczej, a zatem nie osiąga z tego tytułu jakichkolwiek dochodów. Jedynym źródłem dochodu pozostaje aktualnie wynagrodzenie za pracę w kwocie 2.000,00 zł netto. Zeznała dalej, że nie posiada praw do jakichkolwiek nieruchomości. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że samotnie prowadzi gospodarstwo domowe i nie posiada jakiegokolwiek majątku. Do stałych miesięcznych wydatków zaliczyła: koszt wynajmu mieszkania (550,00 zł), opłaty za media (100,00 zł), koszty dojazdu do pracy (150,00 zł), środki czystości (100,00 zł), zakup lekarstw (100,00 zł) oraz koszty wyżywienia (900,00 zł). Do formularza dołączono wydruk z CEiDG, z którego wynika, że z dniem 31 maja 2018 r. skarżąca zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej. Pismem z 21 września 2018 r. zobowiązano skarżącą do uzupełnienia – w terminie 7 dni - wniosku poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i nadesłanie dokumentów źródłowych, zmierzających do ustalenia sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskującej, tj.: 1) wykazanie za pomocą kopii stosownych dokumentów zobowiązań i stałych wydatków (należy wykazać np. pożyczki, raty leasingowe, alimenty, czynsze najmu, dzierżawy, wysokość kosztów ponoszonych na nieruchomości, w tym media; koszty leczenia, rehabilitacji, ubezpieczenia majątku itp); w tych ramach należy przedstawić dokumenty potwierdzające zapłatę ww. należności np. potwierdzenia przelewu, wpłaty gotówkowe, inne; w przypadku występowania zaległości z tytułu tychże wydatków należy przedstawić aktualne zaświadczenia właściwych podmiotów potwierdzające tę okoliczność; w tych ramach należy wskazać nadto wszystkie osoby (niezależnie od umownego ustroju majątkowego), które partycypują w ww. kosztach utrzymania nieruchomości będącej miejscem zamieszkania skarżącej; 2) udokumentowanie wysokości opłaty z tytułu gospodarowania odpadami w nieruchomości będącej adresem zamieszkania skarżącej; 3) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą i pozostałe osoby przebywające w jej gospodarstwie domowym, w tym: rozliczeniowo-oszczędnościowych i gospodarczych (obsługujących działalność gospodarczą), obrazujących wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich czterech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt aktualne (wystawione po otrzymaniu niniejszego wezwania) zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty; w tych ramach należy uwzględnić m.in. rachunki o nr: a) [...], b) [...] 4) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów skarżącej oraz pozostałych osób przebywających ze skarżącą w gospodarstwie domowym z okresu ostatnich czterech miesięcy, w szczególności poprzez zaświadczenia pracodawców informujące o wysokości wynagrodzenia, wskazujące nadto formę zapłaty (gotówkową lub bezgotówkową – na rachunek bankowy) i ewentualne obciążenia; dla udokumentowania ewentualnych dochodów z działalności gospodarczej należy nadesłać kopie dokumentów księgowych obrazujących wynik finansowy działalności gospodarczej w okresie ostatnich czterech miesięcy, w tym np. za pomocą księgi przychodów i rozchodów (pełna wersja z opisem zdarzeń gospodarczych), zestawienia sprzedaży, deklaracji VAT, raportów kasowych, itp; w tych ramach należy nadto nadesłać aktualną ewidencję środków trwałych i wartości niematerialnych prowadzonej działalności; 5) wykazanie zbycia udziałów w PUH "A" Sp. z o.o. w K.; w przypadku dalszego ich posiadania należy wskazać, czy prawo do dysponowania tym kapitałem zostało w jakikolwiek sposób ograniczone; 6) nadesłanie zeznania na potrzebę podatku dochodowego od osób fizycznych za 2017 r. w tym z tytułu zryczałtowanych form opodatkowania; ten punkt dotyczy także pozostałych osób przebywających w gospodarstwie domowym skarżącej; 7) złożenie aktualnych zaświadczeń banków o przebiegu spłaty kredytów zaciągniętych w "B", "C" i "D"; w tych ramach należy przedstawić aktualny stan wskazujący na kapitał spłacony i pozostały do spłaty oraz ewentualne zaległości; 8) wskazanie źródła finansowania ostatniej raty spłaty zadłużenia wobec Urzędu Skarbowego w M., której wysokość (7.784,00 zł) wynika z decyzji nr [...] z datą wymagalności przypadającą na [...] r.; 9) oznaczenie nieruchomości finansowanej w kredytu zaciągniętego w "C" w dniu [...] r.; w tych ramach należy przedstawić dokumentację obrazującą tytuł prawny do nieruchomości oraz przebieg "budowy nieruchomości" np. kopie dziennika budowy, pozwolenie na budowę itp; 10) nadesłanie kopii spisu z natury zlikwidowanej działalności gospodarczej PUH "E". W wezwaniu pouczono skarżącą, iż niezastosowanie się do jego treści w wyznaczonym terminie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Wezwanie doręczono pełnomocnikowi skarżącej w dniu 1 października 2018 r. Pismem procesowym z 8 października 2018 r. pełnomocnik skarżącej zwrócił się o prolongatę terminu zakreślonego dla uzupełnienia wniosku o 14 dni, motywując, iż w wyznaczonym terminie wnioskująca nie jest w stanie skompletować wymaganych dokumentów. Wniosek ten wpłynął do biura podawczego Sądu w dniu 12 października 2018 r. Zarządzeniem z 15 października 2018 r. przedłużono skarżącej termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy o 7 dni, licząc od dnia doręczenia odpisu zarządzenia, co nastąpiło w dniu 22 października 2018 r. Ostatecznie wezwanie z 21 września 2018 r. pozostało bez odpowiedzi. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, czyli obejmującym m.in. zwolnienie od kosztów sądowych, następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie tego faktu. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez nią dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności, co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania. Należy w tym miejscu zauważyć, iż druk PPF z dnia 6 września 2018 r. formalnie zainicjował kolejne w tej sprawie postępowanie z wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy. Oznacza to, że rozpoznanie aktualnego wniosku winno nastąpić przy uwzględnieniu regulacji płynącej z art. 165 P.p.s.a. Zgodnie z jego treścią, postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Z kolei przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" zgodnie z utrwalonym dotychczas orzecznictwem rozumie się wszelkie zmiany zarówno w okolicznościach faktycznych jak i w obowiązujących przepisach prawnych, które uzasadniają wydanie postanowienia o odmiennej treści, niż to które swego czasu zapadło (por. postanowienia NSA z dnia 15 kwietnia 2008 r. sygn. akt II FZ 106/08, LEX nr 471131 oraz z dnia 11 stycznia 2010 r. sygn. akt II OZ 1161/09, LEX nr 601096). Chodzi tu o takie zmiany, które w istotny sposób wpływają na sytuację materialną strony, a w konsekwencji na jej możliwości ponoszenia kosztów postępowania. Na gruncie przywołanego wyżej stanowiska judykatury należy stwierdzić, że skarżąca nawet nie podjęła próby umożliwienia zbadania, czy w jej przypadku doszło do zmiany okoliczności. Wezwanie referendarza sądowego, które w swej treści zawierało precyzyjnie sformułowany zakres żądanych dokumentów, pozostało bez odpowiedzi do dnia dzisiejszego. Wezwanie to skonstruowane było w taki sposób, aby umożliwić skarżącej udokumentowanie także tych okoliczności stanu faktycznego, których nie wyjaśniono już w poprzednim postępowaniu zakończonym orzeczeniem z 23 kwietnia 2018 r. Przyjmuje się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że im bardziej wnioskodawca zobrazuje, udokumentuje swoją sytuację materialną, tym większe możliwości wnikliwej oceny ma sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 P.p.s.a. Zgodnie bowiem z treścią tego przepisu, ciężar dowodu spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy (patrz postanowienie z dnia 4 kwietnia 2013 r., sygn. akt I FPP 5/13; dostępne na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W innym orzeczeniu Sąd kasacyjny zauważył, że słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 P.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, LEX nr 1104158). Wypada w tym miejscu odnotować, że wyjaśnienia wymagała nie tylko kwestia aktualnych dochodów skarżącej, ale także stan jej posiadania. Nie mniej istotne z omawianego punktu widzenia jest także zagadnienie akcentowane już w ramach poprzedniego wpadkowego postępowania w przedmiocie prawa pomocy, tj. posiadane przez skarżącą oszczędności. Brak dokumentacji źródłowej, w tym: wyciągów z rachunków bankowych, dokumentu potwierdzającego wyzbycie się udziałów w spółce prawa handlowego, w której skarżąca pozostawała zatrudniona, czy jakiegokolwiek dokumentu pozwalającego na oznaczenie nieruchomości finansowanej z kredytu bankowego, uniemożliwia na odstąpienie od konkluzji, które legły u podstaw wydanych w tej sprawie orzeczeń w przedmiocie prawa pomocy. W dalszym ciągu pozostają zatem bez odpowiedzi pytania, które zmierzały do precyzyjnej oceny stanu majątkowego i dochodów skarżącej. Trzeba odnotować, że konieczność udokumentowania przez skarżącą okoliczności stanu faktycznego nabrały w tej sprawie szczególnego znaczenia już na podstawie wstępnej weryfikacji jej oświadczeń w konfrontacji z dokumentacją, do której referendarz ma dostęp z urzędu. Na tym bowiem etapie powzięto wątpliwości co do wiarygodności rzeczonych oświadczeń. Wypada bowiem odnotować, że w dniu sporządzenia wezwania referendarza sądowego z 21 września 2018 r., rozpoznający wniosek dysponował informacją odpowiadającą odpisowi pełnemu z Rejestru Przedsiębiorców ze stanem na ten dzień. Wynika z niego, że skarżąca posiadała [...] udziałów w spółce prawa handlowego o łącznej wartości 9.550.000,00 zł. Okoliczność ta pozostała przez nią pominięta w druku PPF. Jedynie marginalnie należy wspomnieć w tym miejscu, iż dostrzeżono likwidację prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej. Okoliczność ta nie ma jednakże znaczenia przesądzającego w tym przypadku, wszak, nie było to jej jedyne źródło utrzymania. Co więcej, wygaszenie, a w konsekwencji likwidacja działalności, a więc dobrowolna rezygnacja z tego źródła dochodu, nastąpiła w czasokresie trwania niniejszego postępowania. Wymaga w tym kontekście przywołania pogląd Sądu Najwyższego, zawarty w postanowieniu z dnia 31 marca 1987 r. o sygn. akt I CZ 26/87 (OSNC 1988/7-8/103), zgodnie z którym jeżeli strona, która mogła liczyć się z obowiązkiem poniesienia kosztów sądowych, bez ważnego powodu nie wykorzystała w całości lub w części swoich możliwości zarobkowych, to przy rozpoznawaniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych należy przyjąć, że stan majątkowy i dochody strony są takie, jakie miałaby, gdyby w pełni wykorzystała swoje możliwości zarobkowe. W tej części rozważań za niezrozumiałe należy także uznać zredukowanie dochodów skarżącej z tytułu wynagrodzenia za pracę w spółce, w której całość udziałów należy do niej samej i członków najbliższej rodziny. Końcowo negatywnie należy ocenić postawę skarżącej zmierzającą, jak się wydaje, do przedłużenia toczącego się postępowania sądowego. Na jej bowiem wniosek przedłużono termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, po czym wezwanie referendarza pozostawia bez jakiejkolwiek odpowiedzi. W związku z powyższym, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., przy uwzględnieniu art. 165 tej ustawy, orzeczono jak w sentencji.