I SA/Gl 61/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Kozłowska, po rozpoznaniu w dniu 13 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z. A. – Firmy Handlowo – Usługowej A w C. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy uzupełnienia postanowienia w zakresie stwierdzenia nadpłaty w podatku od nieruchomości w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. WSA/post.1 - sentencja postanowienia Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi na oznaczone w sentencji niniejszego orzeczenia postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. w kwocie 100 zł Z. A. - Firma Handlowo – Usługowa A w C. (dalej: skarżąca) wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W złożonym na wezwanie referendarza sądowego formularzu PPF skarżąca wskazała, że jej zakład produkcyjny ([...]) ponosi straty i jest systematycznie podtapiany. Podniosła, że nie pozostaje z nikim w gospodarstwie domowym oraz że utrzymuje się wyłącznie z renty w wysokości 1797 zł, zajętej w postępowaniu egzekucyjnym i częściowo przeznaczanej na spłatę kredytu. W piśmie z dnia 18 marca 2015 r. referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku o prawo pomocy, poprzez nadesłanie: zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem miejsca zamieszkania skarżącej oraz ewentualne wyjaśnienie, jakie relacje rodzinne łączą te osoby ze skarżącą; dokumentów obrazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącą i przez osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym w szczególności potwierdzenia wypłaty wspomnianej we wniosku renty rodzinnej za ostatni miesiąc lub zaświadczenia organu rentowego o wysokości renty wypłaconej skarżącej w okresie ostatniego półrocza za poszczególne miesiące, wskazujące też formę tej zapłaty (gotówkową lub bezgotówkową – na rachunek bankowy) oraz jaka część świadczenia jest potrącana tytułem zajęcia egzekucyjnego i zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy; kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2014 (lub rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy) złożonych przez skarżącą oraz przez inne osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, a jeżeli zeznania te nie zostały jeszcze złożone – za rok 2013; wyciągów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą i przez osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, wskazujących ich stan oraz operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat (zastrzeżono, że jeżeli rachunki te są zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty w okresie ostatnich trzech miesięcy, w tym o środkach, którymi posiadacz rachunku może dysponować, a w razie ich likwidacji w okresie od początku 2013 r. – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku); dokumentacji dotyczącej działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącą, w tym stanu zatrudnienia w jej przedsiębiorstwie, w szczególności kopii raportów kasowych za ostatnie trzy miesiące oraz deklaracji na podatek od towarów i usług oraz ksiąg rachunkowych (w pełnej wersji) lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów za ostatnie sześć miesięcy, a także karty płac i zestawienia sprzedaży za ostatni miesiąc oraz ewidencji środków trwałych, kopii zawiadomień o wspomnianych we wniosku zajęciach egzekucyjnych oraz innych dokumentów wskazujących przebieg egzekucji i wysokość egzekwowanych kwot, np. zaświadczenia komornika zawierającego ich zestawienie, zaświadczenia banku wskazującego wysokość miesięcznej raty kredytu spłacanego przez skarżącą w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz sumę zaległości już spłaconych i tych, które pozostają jeszcze do zapłaty, lub innego dokumentu, z którego wynikałyby te dane, np. harmonogramu spłaty należności kredytowych; kopii faktur lub rachunków obrazujących wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego skarżącej oraz dokumentów poświadczających zapłatę tych należności, ewentualnie zaległości w tym zakresie. W odpowiedzi skarżąca przedłożyła kserokopie: decyzji z dnia [...] r. ustalającej wysokość łącznego zobowiązania pieniężnego na kwotę [...] zł i zwracającej uwagę, że zaległości z tego tytułu na dzień 31 grudnia 2014 r. wynosiły [...] zł, haromonogramu spłaty kredytu (miesięczna rata spłaty wynosi obecnie 393,96 zł), wezwań do zapłaty zaległości w opłatach za energię elektryczną (ostatnie z nich, z dnia 6 marca 2015 r., dotyczyło kwoty 419,53 zł) oraz pisma z dnia 16 marca 2015 r. z prośbą o przygotowanie obiektu do wyłączenia ze względu na wstrzymanie dostawy energii elektrycznej od dnia 24 marca 2015 r. w związku z nieuiszczeniem tych zaległości oraz wniosek skarżącej z dnia 31 marca 2015 r. o udzielenie przez organ egzekucyjny wyczerpującej informacji na temat prowadzonych przeciwko niej postępowań egzekucyjnych. Postanowieniem z dnia 27 maja 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie wskazał, że skarżąca już wielokrotnie wnosiła o przyznanie jej prawa pomocy także w innych postępowaniach ale wnioski jej były oddalane ze względu na brak dokumentów, o które ją wzywano. Podniósł następnie, że w sprawie zachodziła konieczność zebrania materiału dowodowego, gdyż sytuacja skarżącej budzi poważne wątpliwości. W postanowieniu z dnia 11 września 2014 r. sygn. akt I SA/Gl 710/14 starszy referendarz sądowy przywołał dowody zaprzeczające twierdzeniom skarżącej, jakoby jej przedsiębiorstwo nie funkcjonowało (faktury dokumentujące koszty tego przedsiębiorstwa oraz usługę wykonaną w jego ramach, dokument księgowy potwierdzający w lipcu 2014 r. odprowadzenie zaliczki na poczet podatku dochodowego pracownika skarżącej i składki na jego ubezpieczenie społeczne). Nadto, w uzasadnieniu postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 25 listopada 2014 r. sygn. akt II SA/Po 1029/14 odnotowano, że zgodnie z wyjaśnieniami skarżącej jej zakład – po przestoju – miał zostać ponownie uruchomiony w sierpniu 2014 r. Niewykonanie w niniejszej sprawie przez skarżącą wezwania referendarza w zakresie odnoszącym się do prowadzonej przez nią działalności gospodarczej wyklucza zdaniem referendarza sądowego przyznanie skarżącej prawa pomocy. Dodatkowo referendarz sądowy podkreślił, że skarżąca nie nadesłała wyciągów z rachunków bankowych bądź dokumentów potwierdzających zajęcie albo likwidację rachunków. Skarżąca nie nadesłała także zaświadczenia w sprawie zameldowania, powtarzając jedynie, iż zamieszkuje samotnie, w sytuacji gdy kierowaną do niej korespondencję odbiera jej syn jako dorosły domownik. W złożonym sprzeciwie skarżąca m.in. podkreśliła, iż sprzeciwia się postanowieniu referendarza "korzystającemu pozaprocesowo z informacji pochodzących z orzeczeń WSA w Poznaniu (...)." Podkreśliła również, powołując się na doktrynę i orzecznictwo sądowe, że z obowiązku wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy wywiązała się w sposób należyty. Powołała się nadto na orzeczenie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka dotyczące dostępu do Sądu. Stwierdziła również, że rozpatrywanie wniosku przez referendarza sądowego nie podlega swobodnemu uznaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wymaga wyjaśnienia, że w rozpatrywanym przypadku zastosowanie ma art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), następnie powoływanej jako: P.p.s.a. Przepis ten stanowi, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zaznaczyć należy, że wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, czyli o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, podlega uwzględnieniu, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 P.p.s.a.). Podkreślić następnie trzeba, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego i z tego powodu jego przyznanie następuje jedynie w wyjątkowych przypadkach a mianowicie wówczas, kiedy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przeszkoda ta musi być realna, a do stwierdzenia jej zaistnienia niezbędne jest dokładne poznanie sytuacji wnioskodawcy. Na składającym wniosek spoczywa ciężar przekonania oceniającego do zasadności zgłoszonego żądania. To bowiem strona ma przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 2012 r., sygn. akt I FZ 429/12, LEX nr 1247073). W orzecznictwie akcentuje się również, że brak wykonania wezwania wystosowanego na podstawie przepisu art. 255 P.p.s.a. (tzn. wezwania do uzupełnienia danych, zawartych we wniosku o prawo pomocy) skutkuje odmową przyznania prawa pomocy wobec niewykazania, iż w sprawie zachodzą okoliczności, o jakich mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 182/12, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreśla się, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. Powinna więc należycie uzasadnić i udokumentować okoliczności, na które powołuje się we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Pochodzące od niej informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. Jeżeli zawarte we wniosku dane okażą się niewystarczające lub budzą wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe informacje lub dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 marca 2012 r., sygn. akt II FZ 238/12, opubl. w zbiorze orzeczeń LEX pod nr 1137744). Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny powoduje, iż oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Tym samym, w takiej sytuacji sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt II OZ 1361/10, opubl. w zbiorze orzeczeń LEX pod nr 743829). W rozpatrywanej sprawie przedstawiony stan faktyczny nie daje w ocenie Sądu podstaw do uznania, że zostały spełnione przesłanki przyznania prawa pomocy. Złożone przez skarżącą oświadczenia i dokumenty źródłowe są bowiem niekompletne a ich analiza zrodziła uzasadnione wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącej. Przede wszystkim podkreślenia wymaga, że skarżąca pomimo stosownego wezwania w tym zakresie nie nadesłała wyciągów z rachunków bankowych ani ewentualnych dokumentów potwierdzających likwidację takich rachunków bądź ich zajęcie. Nie ulega przy tym wątpliwości, że skarżąca rachunki takie w okresie ostatnich dwóch lat posiadała i wykorzystywała, gdyż – jak wskazano w uzasadnieniach przytoczonych już postanowień w sprawach o sygn. akt I SA/Gl 710/14 oraz II SA/Po 1029/14, część przedstawionych przez skarżącą faktur zawierała adnotacje o uiszczeniu należności przelewem (vide: postanowienie o sygn. akt I SA/Gl 710/14), nadto skarżąca przedstawiła fragmenty wyciągów z posiadanych rachunków (postanowienie o sygn. akt II SA/Po 1029/14). W rozpatrywanej sprawie, brak kluczowych dokumentów źródłowych jakimi są wyciągi z rachunków bankowych uniemożliwia dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącej. Ponadto, skarżąca nie nadesłała dokumentacji dotyczącej prowadzonej działalności gospodarczej, w szczególności zaś stanu zatrudnienia w jej przedsiębiorstwie, raportów kasowych oraz deklaracji na podatek od towarów i usług i ksiąg rachunkowych bądź podatkowej księgi przychodów i rozchodów a także karty płac i ewidencji środków trwałych. W piśmie z dnia 2 kwietnia 2015 r. ograniczyła się jedynie do stwierdzenia, że jej zakład był wyłączony z ruchu od 30 lipca 2013 r. i "już nie podejmie funkcjonowania" oraz że jej syn był "ostatnim z zatrudnionych osób w 2013". Podkreślić w tym miejscu należy, że w postanowieniu referendarza sądowego o sygn. akt I SA/Gl 710/14, o którym była już wyżej mowa, przywołano dowody, zaprzeczające twierdzeniom skarżącej o niefunkcjonowaniu jej przedsiębiorstwa, tj. wskazano na faktury z lipca i sierpnia 2014 r., dokumentujące koszty tego przedsiębiorstwa, usługę wykonaną w ramach firmy skarżącej oraz dokument księgowy wskazujący na odprowadzenie w lipcu 2014 r. zaliczki na poczet podatku dochodowego pracownika skarżącej i składki na jego ubezpieczenie społeczne. Co więcej, w niniejszej sprawie przedłożone zostały wezwania do uiszczenia należności za energię elektryczną, w których zwrócono uwagę na konieczność przygotowania zakładu do wyłączenia w przypadku zaprzestania dostaw energii (vide: pismo B z dnia 16 marca 2015 r.). Znamienne jest przy tym, że w postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu o sygn. akt II SA/Po 1029/14 wskazano na oświadczenie skarżącej, zgodnie z którym jej zakład miał zostać uruchomiony ponownie w sierpniu 2014 r. a w październiku 2014 r. miało nastąpić jego pełne uruchomienie. Powyższe fakty poddają w wątpliwość twierdzenia skarżącej odnośnie niefunkcjonowania jej zakładu. Należy w dalszej kolejności podkreślić, że skarżąca w ogóle nie wykonała wezwania do udokumentowania swoich dochodów, natomiast w zakresie ponoszonych wydatków nadesłała dokumentację źródłową w sposób wybiórczy, mimo iż wzywana była do udokumentowania wszystkich stałych kosztów utrzymania gospodarstwa domowego. Co więcej, skarżąca nie nadesłała również stosownego zaświadczenia w sprawie zameldowania, poprzestając na swoim oświadczeniu, że nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym. Z akt spraw prowadzonych przed tut. Sądem wynika natomiast, że kierowaną do skarżącej korespondencję odbiera jej syn, wskazywany przez doręczyciela jako "dorosły domownik" a niekiedy jako "upoważniony pracownik", co rodzi uzasadnione wątpliwości w zakresie prawdziwości oświadczeń skarżącej. Reasumując, występujące w sprawie poważne mankamenty dowodowe nie pozwalają uwzględnić złożonego wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy. Podkreślić również trzeba, że skarżącej był przedłużany w tej sprawie termin do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżąca pomimo przedłużenia tego terminu nie nadesłała jednak jakichkolwiek dodatkowych dokumentów. Dokumentacji źródłowej nie uzupełniła także w ramach wniesionego sprzeciwu, ograniczając się w zasadzie do prezentowania w nim poglądów, zawartych w orzecznictwie sądów. Mając to na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 260 tej ustawy Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.