I SA/Gl 610/15

Starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 29 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi G. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych w kwestii wniosku pełnomocnika skarżącego o przyznanie wynagrodzenia tytułem nieopłaconej pomocy prawnej p o s t a n a w i a odmówić przyznania wynagrodzenia. Postanowieniem z dnia 19 sierpnia 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach ustanowił skarżącemu adwokata (pkt 2 sentencji) i jednocześnie zwolnił go od kosztów sądowych (pkt 1 sentencji). Na tej podstawie Okręgowa Rada Adwokacka w K. wyznaczyła pełnomocnika w osobie adwokata T. C., który w dniu 14 października 2015 r. przeglądał akta sądowe niniejszej sprawy. W dniu 9 grudnia 2015 r. wydany został wyrok Sądu pierwszej instancji oddalający skargę. Orzeczenie zapadło w trybie uproszczonym, bez udziału stron postępowania. Odpis sentencji wyroku doręczono pełnomocnikowi w dniu 16 grudnia 2015 r. Pismem z dnia 21 grudnia 2015 r. (data złożenia w biurze podawczym Sądu) ww. pełnomocnik wniósł o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu. W tym zakresie pełnomocnik oświadczył, że koszty te nie zostały pokryte przez skarżącego w całości, ani w części. W motywach wniosku odnotował, że szczegółowo zapoznał się z aktami sprawy i wykonał ich fotografie. W dalszej kolejności przeanalizował stan faktyczny i prawny. Podniósł nadto, że równocześnie z niniejszym wnioskiem wystąpił o sporządzenie uzasadnienia ww. wyroku. Mając powyższe na względzie, zważono, co następuje: Ustanowionemu w ramach prawa pomocy adwokatowi należy się wynagrodzenie oraz zwrot niezbędnych i udokumentowanych wydatków na zasadach określonych w art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej w skrócie: "P.p.s.a."), wszak jedynie za pomoc prawną rzeczywiście udzieloną. Zgodnie z treścią tego artykułu, adwokat wyznaczony w ramach przyznanego prawa pomocy otrzymuje wynagrodzenie na zasadach określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów dokonane w ramach pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Co znamienne, wynagrodzenie, o którym mowa w powołanym przepisie jest związane z faktycznym udzieleniem pomocy prawnej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2005 r., sygn. akt OZ 720/04 – dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Postanowienie o przyznaniu pomocy prawnej oznacza, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu i że sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Oznacza to uprawnienie i obowiązek referendarza sądowego ustalenia, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona. Tym samym, rozstrzygając wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu, należy mieć na względzie przede wszystkim to, czy czynność, za którą pełnomocnik domaga się opłaty, spełnia podstawowe elementy profesjonalizmu. Nie sposób pominąć funkcji jakie powinna spełniać instytucja nieopłaconej pomocy prawnej. Chodzi tu o funkcję dyscyplinującą, która w stosunku do pełnomocnika powinna przejawiać się koniecznością dołożenia maksymalnej staranności w realizacji nałożonych obowiązków, zapłata bowiem za nie pochodzi ze środków Skarbu Państwa. Nie bez znaczenia pozostaje funkcja społeczna, gdyż uprawniony do pomocy prawnej z urzędu nie może pozostawać w przeświadczeniu, że udzielona mu pomoc jest pomocą iluzoryczną (zob. S. Babiarz i inni, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2009 r. wyd. 2, s. 366-367). Powyższy pogląd znajduje odzwierciedlenie w literaturze postępowania cywilnego, mając odniesienie również do procedury sądowoadministracyjnej. Zgodnie z nim, jeśli czynności podejmowane przez wyznaczonego pełnomocnika, nie mają charakteru "pomocy prawnej" z uwagi na ich sprzeczność z zasadami profesjonalizmu, brak jest podstaw do przyznania adwokatowi ze środków Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 16 marca 2000 r., I PZ 86/99, Lex nr 460165 i z dnia 10 grudnia 2001 r. I PKN 248/01, Lex nr 52256), jak również w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych (np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r., sygn. akt I FSK 854/05 i postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 grudnia 2013 r., sygn. akt II OZ 1004/13 – dostępne na ww. stronie internetowej). Szczegółowe zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu, a także stawki minimalne opłat za czynności adwokackie, precyzuje rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461). Podkreślić trzeba w tym miejscu, że mimo literalnej wykładni art. 250 P.p.s.a, przepis ten w zw. z art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a. nie nakłada na referendarza obowiązku uwzględnienia każdego wniosku pełnomocnika o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Jak zaznaczono powyżej, wniosek o przyznanie pełnomocnikowi wynagrodzenia podlega ocenie także pod kątem jakości usług świadczonych w ramach pomocy prawnej. Przyznane wynagrodzenie obciąża Skarb Państwa, a sąd dysponując w tym zakresie środkami publicznymi odpowiada za "zasadność i legalność ich wydatkowania" (por. B. Dauter w: S. Babiarz i inni, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Wyd. LexisNexis 2007, s. 317). Przede wszystkim zaś pełnomocnik ustanowiony w ramach przyznanego stronie prawa pomocy otrzymuje wynagrodzenie, o którym mowa w art. 250 P.p.s.a, w związku z faktycznym udzieleniem pomocy prawnej. W przypadku, gdy pomoc prawna sprowadza się wyłącznie do zapoznania się z aktami sprawy, zdaniem rozpoznającego wniosek, wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej nie należy się pełnomocnikowi. W niniejszym przypadku nie doszło nawet do zaprezentowania stanowiska pełnomocnika strony skarżącej, co uniemożliwia z oczywistych powodów ocenę standardów fachowości, a przede wszystkim ocenę stopnia przydatności pomocy prawnej dla ochrony interesów strony skarżącej. Naczelny Sąd Administracyjny, w jednym ze swoim orzeczeń, dokonał oceny stanu faktycznego zbliżonego do tego, który jest obecnie przedmiotem rozpoznania. W ocenie Sądu kasacyjnego "zasadnie Sąd I instancji argumentował, że za udzielenie takiej pomocy nie może być uznanie samo przejrzenie akt sprawy, czy też wykonanie fotokopii, bez podjęcia jakichkolwiek dalszych czynności procesowych. W szczególności nie złożył w imieniu strony skarżącej żadnego pisma procesowego, czy też skargi kasacyjnej, bądź opinii o braku podstaw do jej wniesienia" (z uzasadnienia postanowienia z 7 kwietnia 2015 r., sygn. akt I FZ 60/15). Trzeba też zaznaczyć, że niniejsze orzeczenie nie zamyka drogi do złożenia kolejnego wniosku o przyznanie wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej w sytuacji, gdy pomoc ta zostanie faktycznie poniesiona, np. poprzez wniesienia skargi kasacyjnej lub opinii o braku podstaw do jej wniesienia. W tym stanie rzeczy należało orzec jak w sentencji, na podstawie art. 250 w zw. z art. 258 § 2 pkt 8 P.p.s.a.