I SA/Gl 622/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Przemysław Dumana (spr.) po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi H. N. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych wskutek wniosku H. N. z dnia 18 października 2010 r. o przyznanie prawa pomocy postanawia 1) odmówić skarżącej ustanowienia radcy prawnego; 2) umorzyć postępowanie w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie. Pismem z dnia 18 października 2010 r. skarżąca wniosła "o ustanowienie pomocy prawnej poprzez wyznaczenie pełnomocnika do sporządzenia kasacji", wskazując, iż jej "sytuacja materialna nie pozwala na ustanowienie pełnomocnika z wyboru". Nadto skarżąca oświadczyła, iż nie posiada majątku, który mogłaby spieniężyć. Wniosek ów został złożony w terminie do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 16 września 2010 r., którym oddalono wskazaną w sentencji niniejszego postępowania skargę. Ustosunkowując się następnie do otrzymanego w dniu 5 listopada 2010 r. wezwania referendarza sądowego do złożenia w terminie siedmiu dni powyższego wniosku na urzędowym formularzu pod rygorem pozostawienia go bez rozpoznania, w piśmie z dnia 8 listopada 2010 r. skarżąca oświadczyła, iż jej sytuacja materialna nie uległa zmianie od czasu, kiedy złożyła poprzedni wniosek o przyznanie prawa pomocy i w związku z tym kwestionuje konieczność "wypełniania po raz kolejny formularza PPF". Równocześnie złożyła kserokopię wniosku o przyznanie prawa pomocy, który wniosła na urzędowym formularzu poprzednio. Zgodnie z jego treścią jedyne źródło jej utrzymania stanowi renta rodzinna w wysokości 923,59 zł, posiada nieruchomość rolną o powierzchni "3 ha 64" i samotnie zamieszkuje w swoim domu. Kserokopia ta została opatrzona adnotacją "potwierdzam za zgodność z oryginałem" i podpisem strony. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, iż ów uprzednio złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 19 kwietnia 2010 r. został oddalony w części dotyczącej ustanowienia radcy prawnego i umorzony w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych, a zażalenie na to orzeczenie zostało oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 8 lipca 2010 r., sygn. akt II FZ 278/10. Dodać należy, iż skarżąca została zwolniona od kosztów sądowych postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 2 listopada 2009 r., którym jednocześnie odmówiono jej przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego, a zażalenie na to orzeczenie Naczelny Sąd Administracyjny oddalił postanowieniem z dnia 11 grudnia 2009 r., sygn. akt II FZ 551/09. Postanowieniem z dnia 20 grudnia 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach pozostawił bez rozpoznania wniosek skarżącej z dnia 18 października 2010 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym wskutek niezłożenia go na urzędowym formularzu. Na to orzeczenie skarżąca wniosła zażalenie. Rozpoznający je Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 1 lutego 2010 r., sygn. akt II FZ 9/11, uchylił zaskarżone rozstrzygnięcie, orzekając, że własnoręczne podpisanie przez stronę kserokopii urzędowego formularza skutkować winno merytorycznym rozpoznaniem żądania. Równocześnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach został zobowiązany, przy ponownym rozpoznaniu tego wniosku, do oceny, czy zawarte w nim oświadczenia są wystarczające do jego załatwienia, a także do zbadania, czy rzeczywiście nie doszło do istotnej zmiany sytuacji materialnej skarżącej, która uzasadniałaby przyznanie jej prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika. Wobec tego, na podstawie zarządzenia Sędziego z dnia 1 marca 2011 r., wezwano skarżącą do uzupełnienia w terminie siedmiu dni danych zawartych w powyższym wniosku poprzez: 1) nadesłanie zaświadczenia wskazującego wszystkie osoby zameldowane w jej miejscu zamieszkania, a także ewentualne wyjaśnienie, jakie relacje rodzinne łączą ją z tymi osobami; 2) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez nią i osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym poprzez nadesłanie w szczególności "odcinka" renty otrzymanej przez nią w ostatnim miesiącu, a ponadto zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy; 3) przedłożenie wyciągów oraz wykazów z wszystkich rachunków bankowych jej i osób pozostających z nią w gospodarstwie domowym, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont albo wystawionych przez bank zaświadczeń informujących o: – wysokości zajęć i sposobie ich spłaty - jeżeli rachunki te zostały zajęte; – likwidacji rachunków - o ile miała ona miejsce (okoliczność ta powinna zostać udokumentowana również poprzez przedstawienie kopii umowy o zamknięciu rachunku bankowego). Wskazano przy tym, że wymienione wyciągi winny uwzględniać wszystkie operacje i wskazywać aktualny stan rachunku. W przeciwnym wypadku należy przedłożyć zaświadczenie banku dotyczące sumy wpływów i obciążeń w powyższym okresie, jak również końcowego salda na rachunku; 4) nadesłanie kopii zeznań podatkowych skarżącej i osób pozostających z nią w gospodarstwie domowym za rok 2010, a w przypadku, gdyby nie zostały jeszcze złożone – za 2009 rok. Wyjaśniono zarazem, że jeśli którekolwiek z tych zeznać nie zostało złożone, to należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie właściwego organu podatkowego; 5) udokumentowanie (np. poprzez przedłożenie stosownego zaświadczenia banku) aktualnej wysokości raty spłacanego przez skarżącą kredytu; 6) nadesłanie zaświadczenia o dochodowości gospodarstwa rolnego skarżącej, wydanego we właściwym urzędzie gminy, jak również zaświadczenia właściwej agencji udzielającego odpowiedzi na pytanie o to, czy skarżąca lub któraś z osób pozostających w jej gospodarstwie domowym otrzymuje dopłaty związane z posiadanymi gruntami rolnymi, a jeśli tak, to w jakiej wysokości; 7) udokumentowanie (za pomocą odpisów faktur lub rachunków) wysokości wydatków z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Ponieważ skarżącej nie zastano przy próbie doręczenia wskazanego wezwania, pozostawiono je w dniu 7 marca 2011 r. w Urzędzie Pocztowym w L.. Tego samego dnia na drzwiach adresatki umieszczono o tym zawiadomienie. Czynność tę powtórzono w dniu 15 marca 2011 r. Natomiast w dniu 23 marca 2011 r. wskazaną przesyłkę zwrócono, jako niepodjętą, nadawcy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Uzasadnienie motywów podjętego rozstrzygnięcia należy rozpocząć od wskazania, że wniosek skarżącej z dnia 18 października 2010 r. o przyznanie prawa pomocy obejmuje: po pierwsze - zwolnienie od kosztów sądowych; po drugie - ustanowienie radcy prawnego. Wymaga nadto przypomnienia, że postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 2 listopada 2009 r. zwolniono skarżącą od kosztów sądowych. Pierwsze z wymienionych żądań, jako uprzednio uwzględnione, uznać zatem należy za bezprzedmiotowe a postępowanie w tym zakresie – z tego powodu umorzyć na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), następnie powoływanej w skrócie jako p.p.s.a. Z kolei rozpoznanie wniosku w części, w jakiej dotyczy tylko ustanowienia radcy prawnego, wymaga wyjaśnienia, że żądanie takie składa się na prawo pomocy w zakresie częściowym, którego przyznanie osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a.). Należy jednakże dostrzec, iż uwzględnienie tego żądania w niniejszej sprawie wywołałoby skutek w postaci przyznania skarżącej – niejako w dwóch etapach – prawa pomocy w zakresie całkowitym, czyli obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). To z kolei skłania do uwzględnienia przy ocenie rozpatrywanego wniosku także kryterium określonego w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., zgodnie z którym przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek osoby fizycznej o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać jej oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, o stanie rodzinnym oraz o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Z kolei stosownie do art. 255 p.p.s.a. jeżeli to oświadczenie okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Oczywistym jest, że nieuczynienie zadość temu obowiązkowi pociąga za sobą skutek w postaci niemożliwości uwzględnienia zgłoszonego żądania. Tymczasem właśnie taka sytuacja miała miejsce w rozpatrywanej sprawie. Nie ulega bowiem wątpliwości, że wbrew twierdzeniu skarżącej złożone przez nią oświadczenie było niewystarczające do uwzględnienia wniosku. Nie zostało ono wszak poparte odwołaniem się do materiałów źródłowych, co uniemożliwiało weryfikację jego wiarygodności. Dlatego też, zgodnie z postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 lutego 2011 r., celem usunięcia zaistniałych wątpliwości, na podstawie wymienionego wyżej zarządzenia z dnia 1 marca 2011 r., wezwano skarżącą do uzupełnienia rozpatrywanego wniosku. Wezwanie to jednakże nie zostało wykonane w przepisanym terminie siedmiodniowym, którego bieg został zainicjowany skutkiem doręczenia adresatce tej przesyłki. Miało to miejsce w dniu 21 marca 2011 r. Wyjaśnienia przy tym wymaga, iż podstawą tej kwalifikacji jest art. 73 p.p.s.a., który ma zastosowanie w przypadku niemożności dokonania doręczenia adresatowi ani bezpośrednio, o czym – w odniesieniu do osób fizycznych – stanowi art. 67 § 1 p.p.s.a., ani za pośrednictwem osoby uprawnionej zgodnie z art. 72 § 1 p.p.s.a. W takiej sytuacji, w przypadku doręczania pisma przez pocztę, przechowywane jest ono w placówce pocztowej przez okres czternastu dni [art. 73 § 1 p.p.s.a.]. W oddawczej skrzynce pocztowej [a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe] umieszcza się zawiadomienie o złożeniu tego pisma oraz informację o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej w terminie siedmiu dni od dnia pozostawienia zawiadomienia. Jeżeli pismo to nie zostanie podjęte w tym terminie, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości jego odbioru w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia [art. 73 §§ 2 i 3 p.p.s.a.]. Doręczenie uważa się za dokonane z upływem czternastego dnia od dnia złożenia pisma w placówce pocztowej [art. 73 § 4 p.p.s.a.]. O wykonaniu tych czynności w sprawie niniejszej świadczą adnotacje operatora publicznego umieszczone na kopercie, w której wysłano do skarżącej rzeczone wezwanie. Zgodnie z nimi, jak już wspomniano, wskutek niezastania skarżącej, przesyłkę tę pozostawiono w Urzędzie Pocztowym w L., zaś na drzwiach adresatki umieszczono o tym zawiadomienie. Po raz pierwszy dokonano tego w dniu 7 marca 2011 r., powtórnie – w dniu 15 marca 2011 r., natomiast w dniu 23 marca 2011 r. przesyłkę tę zwrócono, jako niepodjętą, nadawcy. Oznacza to, iż czternastodniowy termin, o którym mowa w powołanym wyżej art. 73 § 4 p.p.s.a., upłynął z dniem 21 marca 2011 r., a doręczenie należało uznać za dokonane właśnie w tym dniu. Konsekwencją powyższego jest zaś stwierdzenie, że wskazane wezwanie skarżąca winna wykonać najpóźniej w dniu 28 marca 2011 r., a ponieważ tego nie uczyniła, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało odmówić przyznania jej prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego