I SA/Gl 682/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 12 września 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi D.S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych na skutek wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym postanawia 1) zwolnić skarżącą od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w części przekraczającej kwotę 500,00 (słownie pięćset 00/100) złotych, 2) w pozostałym zakresie wniosek oddalić. Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 2000 zł, D.S. złożyła w Sądzie wniosek o przyznanie jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych bądź częściowe zwolnienie od kosztów sądowych (patrz pkt 4 druku PPF z dnia 30 lipca 2012 r.). W motywach wniosku odnotowała, że w chwili obecnej otrzymuje wynagrodzenie w kwocie 1111,86 zł netto. Kwota ta nie jest wystarczająca do samodzielnego prowadzenia gospodarstwa domowego. Wnioskująca podniosła, że od śmierci męża w 2009 r. gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z mamą i bratem. Dochody mamy kształtują się obecnie na poziomie 2300 zł, natomiast brat jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna i nie posiada stałego dochodu. Zakup domu, w którym wszyscy mieszkają został sfinansowany w przeważającej części z kredytu zaciągniętego przez wnioskującą wraz z mężem. Obecnie rata kredytu wynosi około 1700 zł. Wnioskująca podniosła, że śmierć męża w znacznym stopniu ograniczyła jej możliwość spłaty zadłużenia. Zaakcentowała dalej, że koszty utrzymania domu stanowią obecnie kwotę około 1000 zł. Co więcej, na nieruchomości ustanowione zostało zabezpieczenie z tytułu zobowiązania wynikającego z zaskarżonej decyzji. W celu spłaty zaległości podatkowych, wnioskująca zaciągnęła pożyczkę, którą spłaca w ratach miesięcznych w kwocie 350 zł. Z kolei w 2009 r. zaciągnęła zobowiązanie w banku, w celu poniesienia kosztów leczenia jej męża. Kredyt ten nie został spłacony i powoduje miesięczny koszt w wysokości 365,05 zł. Wnioskująca podniosła, że jej mama, z racji swojego wieku, wymaga ciągłej opieki lekarskiej. Jej wydatki na leki kształtują się na poziomie 100 zł, które zwiększają się wraz z okresami pogorszenia stanu zdrowia (czasem nawet do około 200 zł). Końcowo wnioskująca podkreśliła, że uiszczenie należnego w tej sprawie wpisu sądowego do skargi zrodziłoby konieczność zaciągnięcia kolejnego zobowiązania pieniężnego. Z treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, ponad okoliczności już wyżej podniesione, wynika, że dom wnioskującej ma powierzchnię 260 m2. Nieruchomość ta jest obciążona hipoteką na rzecz Urzędu Skarbowego w S. Dochód brutto ww. gospodarstwa domowego oznaczono w kwocie 3.569,69 zł. Do przybliżonego wyżej urzędowego formularza dołączono plik kopii dokumentów źródłowych, a wśród nich: rozkładu spłaty kredytu (potwierdza spłatę kredytu z miesięczną ratą w kwocie 365,05; spłata do 11 maja 2013 r.); formularza wpłaty gotówkowej/polecenia przelewu z tytułu spłaty kredytu w A Banku S.A. (wskazano dwie różne kwoty raty, tj. 353,25 zł i 367,75 zł); potwierdzenia wpłaty gotówkowej z tytułu spłaty kredytu w B Banku S.A. w kwocie 1700 zł; zaświadczenia o wynagrodzeniu skarżącej (średni dochód w trzech miesięcy wyniósł 1111,86 zł); zawiadomień i zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego (kwota wierzytelności 245.457,19 zł; dłużnik – skarżąca); tytułów wykonawczych stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (zobowiązana – skarżąca); informacji o wysokości wynagrodzenia matki skarżącej (1.307,63 zł); PIT-40A, z którego wynika, że matka skarżącej osiągnęła w 2011 r. przychód z tytułu świadczeń rentowych w kwocie 9.144,75 zł; PIT-37 A.D. (wynika z niego, że dochód matki skarżącej po odliczeniach wyniósł w 2011 r. 34.476,65 zł; paragonów z tytułu nabycia lekarstw w kwietniu i lipcu 2012 r. na łączną kwotę 309,77 zł; faktury VAT dokumentującej należność z tytułu zużycia energii elektrycznej (należność za okres od 1 października 2011 r. do 14 sierpnia 2012 r. wyniosła 7.789,39 zł przy uwzględnieniu wartości prognozowanych); faktury VAT dokumentującej zakup usług telekomunikacyjnych (67,82 zł); informacji o wysokości opłaty z tytułu odbioru odpadów komunalnych (należność z tego tytułu wynosi miesięcznie 60,93 zł); faktury VAT dokumentującej zakup usług wodociągowych (87,96 zł). W wyniku analizy przywołanego wyżej oświadczenia i nadesłanej dokumentacji, pismem z dnia 3 sierpnia 2012 r., wezwano skarżącą do uzupełnienia – w terminie 7 dni - wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i nadesłanie dokumentów źródłowych. W tych ramach zobowiązano skarżącą do: 1) przedłożenia wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą oraz pozostałe osoby będące we wspólnym gospodarstwie domowym, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich sześciu miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z nich w roku 2012 – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku; 2) przedłożenia kopii zeznań podatkowych za lata 2010-2011 (dotyczy skarżącej oraz jej brata); 3) nadesłania zaświadczenia właściwego naczelnika urzędu skarbowego, które potwierdzałoby brak odprowadzania zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych w przypadku M. D.; 4) nadesłania zaświadczenia właściwego urzędu pracy potwierdzające status osoby bezrobotnej M. D.; 5) udokumentowania okoliczności podniesionej w druku PPF, tj. "pozostałe opłaty" z tytułu utrzymania nieruchomości w kwocie 350 zł. W tych ramach należało dodatkowo wykazać koszty związane z ogrzewaniem nieruchomości położonej w S. przy ul. [...], o ile nie są one objęte [...]nr [...] z tytułu zużycia energii elektrycznej; 6) przedłożenia zaświadczenia B Banku S.A. o przebiegu spłaty umowy kredytowej [...]; w tych ramach należało wskazać kwotę już uiszczoną z tego tytułu oraz kwotę pozostałą do spłaty; bank winien nadto zawrzeć informację o terminowości uiszczania poszczególnych rat kredytu w okresie ostatnich sześciu miesięcy; 7) wykazania wysokości aktualnych dochodów A.D. z tytułu renty; 8) uzupełnienia oświadczenia firmy "C" Sp. z o.o. z dnia 30 lipca 2012 r. poprzez wskazanie sposobu wypłaty wynagrodzenia na rzecz D.S. (gotówka, przelew bankowy, inne). W piśmie referendarza pouczono stronę wnioskującą, iż niezastosowanie się do wezwania w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanki przyznania prawa pomocy przewidzianej w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270). Niezależnie od przytoczonego wyżej wezwania zobowiązano skarżącą do sprecyzowania – w terminie 7 dni – wniosku o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, mając na uwadze art. 245 § 4 P.p.s.a. Odpowiadając na przywołane wyżej wezwanie, D.S. (przy piśmie z dnia 4 września 2012 r.) nadesłała plik dokumentów, podstawie na których ustalono, co następuje. Na rachunku bankowym należącym do wnioskującej ustanowiono dwie blokady na łączną kwotę 265.650,00 zł. Świadczenie emerytalne A. D. (matka skarżącej) kształtuje się na poziomie 893,66 zł. Dochód tej osoby z tytułu wynagrodzenia za pracę obrazuje wyciąg z rachunku bankowego. W czerwcu 2012 r. była to kwota 1.977,03 zł; w lipcu 2012 r. – 934,13 zł. Dodatkowo na rachunek ten została dokonana wpłata – tytułem wynagrodzenia - w kwocie 1.909,39 zł od nadawcy innego niż na dwóch pozostałych przelewach. D.S. poniosła w 2010 r. stratę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 942,05 zł. Z kolei w 2011 r. wnioskująca osiągnęła dochód po odliczeniach w kwocie 25.904,94 zł. Brat wnioskującej uzyskał w minionym roku dochód po doliczeniach w kwocie 7.583,00 zł. Obecnie skarżąca nie nadesłała dokumentów źródłowych odnoszących się do jej brata albowiem M. D. przebywa za granicą. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: W punkcie wyjścia należało odnotować, że skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie pełnego bądź częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadzało się więc do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 cyt. ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z kolei przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w przywołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05, dostępne w bazie orzeczeń na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Trzeba w tym miejscu nadmienić, że po myśli art. 245 § 4 P.p.s.a., częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Bez względu zaś na zakres, prawo pomocy, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04; tamże), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Najogólniej rzecz ujmując, rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy polega na badaniu wzajemnej relacji aktywów strony wnioskującej, przy uwzględnieniu jej koniecznych wydatków, a pasywami, które w tej sytuacji przybierają postać niezbędnych kosztów postępowania sądowego. Analiza dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy nie pozwoliła uznać, że skarżąca jest w sytuacji na tyle trudnej, że można całkowicie odstąpić w jej przypadku od ogólnej zasady odpłatności postępowania sądowego. Należy w tym miejscu zwrócić uwagę skarżącej, że o ile wykazała skrupulatnie w tej sprawie ciążące na niej obciążenia, o tyle brak jest kompleksowej informacji co do wysokości wszystkich dochodów w jej gospodarstwie domowym. Zarzucić trzeba wnioskującej, że pomimo wyraźnego wezwania w tym zakresie, nie uzupełniła zaświadczenia o otrzymywanych przez nią dochodach. Z kolei z nadesłanej przez nią dokumentacji źródłowej wynika, że na rachunek bankowy jej matki wpływa "wynagrodzenie pracownika", które – jak się wydaje – nie zostało zadeklarowane w druku PPF na potrzebę rozstrzygnięcia przedmiotowego wniosku. Ocena sytuacji skarżącej uzasadnia jednakowoż wniosek, że wskazana przesłanka zwolnienia częściowego w stosunku do niej zachodzi i że bez wspomnianego niebezpieczeństwa uszczerbku utrzymania koniecznego, może ona – na tym etapie postępowania - uiścić jedynie ułamek kosztów, o którym mowa w sentencji. Przyjęto, że kwota 500,00 zł tytułem wpisu sądowego od skargi leży w granicach możliwości finansowych skarżącej. Nawiązując zaś do twierdzenia skarżącej, iż osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, nie mają obowiązku solidarnego ponoszenia z nią kosztów sądowych, należy wskazać, że sytuacja majątkowa tych osób współkształtuje w znacznej mierze sytuację finansową wnioskującej. D.S. nie kwestionuje przecież okoliczności, iż jej mama partycypuje w ponoszeniu wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Co więcej, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, skoro strona twierdzi, że nie może samodzielnie ponieść kosztów postępowania, to konieczne jest zbadanie, czy również przy pomocy bliskich nie jest w stanie tego uczynić (por. postanowienie z dnia 26 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 262/09; LEX nr 552223). Trzeba dodać, że ustalając ww. ułamek kosztów, które skarżąca będzie zobowiązana ponieść na obecnym etapie postępowania, wzięto nadto pod uwagę to, że w ubiegłym roku D.S. osiągnęła dodatkowo dochody z innych, niż deklarowane obecnie, źródeł. Nawiązując jeszcze do obciążeń finansowych związanych z zobowiązaniami kredytowymi, które wnioskująca wielokrotnie akcentowała, wypada odnotować, że w judykaturze utrwalone jest stanowisko w tym zakresie. Przyjmuje się bowiem, że wyjątkowość instytucji prawa pomocy, powodującej, że koszty wszczętego postępowania sądowoadministracyjnego pokrywa Skarb Państwa, a zatem ogół obywateli, nie pozwala na zaakceptowanie dawania priorytetu regulowaniu przez osobę zainteresowaną tym postępowaniem zobowiązań prywatnoprawnych ponad daniny publiczne (a do nich należy zaliczyć koszty sądowe) związane z tym postępowaniem sądowym (z tezy postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 maja 2011 r., sygn. akt I FZ 130/11; LEX nr 795256). Należy nadto podkreślić, że orzeczenie o częściowym zwolnieniu od kosztów sądowych jest rozstrzygnięciem, które zabezpiecza prawo do sądu strony skarżącej, a jednocześnie nie skutkuje przeniesieniem na współobywateli konieczności ponoszenia pełnych kosztów prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 588/06, LEX nr 191863). Mając powyższe na uwadze, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.