I SA/Gl 69/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kornacki (spr.), Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędzia WSA Wojciech Organiściak, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 25 sierpnia 2015 r. sprawy ze skargi Burmistrza Miasta L. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę. 1. Burmistrz Miasta L. wniósł skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. (dalej: DIS) z dnia [...], nr [...], utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w L.(dalej: NUS) z dnia [...]., nr [...] o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec zobowiązanego D. M. 2. Zaskarżone postanowienie zostało wydane na gruncie następującego stanu sprawy. 2.1. NUS postanowieniem z dnia [...] umorzył postępowanie egzekucyjne, działając na podstawie art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2014 r., poz. 1619 ze zm. – dalej: u.p.e.a.). Postępowanie to było prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych Burmistrza Miasta L., obejmujących zaległości zobowiązanego w wypłaconych świadczeniach z funduszu alimentacyjnego za okres od grudnia 2009 r. do września 2012 r. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ egzekucyjny wskazał, że zastosowane w toku postępowania egzekucyjnego zajęcia rachunków bankowych i wynagrodzenia za pracę zobowiązanego nie przyniosły pozytywnego rezultatu. W urzędowej bazie danych A nie ma informacji o pobieranych przez zobowiązanego świadczeniach emerytalno-rentowych. Zobowiązany nie posiada rachunków bankowych (informacja dotycząca 44 banków), ani innych praw majątkowych. Nie ma też zarejestrowanych środków transportu (informacja Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców CEPiK oraz oświadczenia zobowiązanego złożone do protokołów o stanie majątkowym). Poza tym organ egzekucyjny wskazał, że nieruchomość położona w L., dla której urządzona jest księga wieczysta [...] została już sprzedana, co potwierdza pismo komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w L. Ponadto, jak wynika ze spisanych protokołów o stanie majątkowym, zobowiązany nie pracuje i nie pobiera zasiłku dla bezrobotnych, pozostaje na utrzymaniu matki, z którą zamieszkuje w jej lokalu w L. i korzysta z jej ruchomości nieprzedstawiających wartości handlowej. W czerwcu 2011 r. zlikwidował działalność gospodarczą w zakresie skupu złomu, po której nie pozostał żaden majątek. 2.2. Na to postanowienie Burmistrz wniósł zażalenie, podnosząc że art. 59 § 2 u.p.e.a. nie znajduje zastosowania w tej sprawie. Wymaga on bowiem istnienia stanu nieposiadania przez zobowiązanego środków przewyższających wydatki egzekucyjne i stwierdzenia, że stan ten ma charakter definitywny. Tymczasem w świetle obiektywnych okoliczności nie ma podstaw do uznania, że zobowiązany w przyszłości nie zgromadzi takich środków, gdyż jest 39-letnim, pełnosprawnym mężczyzną, zdolnym do pracy, który może teraz lub w najbliższej przyszłości podjąć zatrudnienie lub otworzyć własną działalność gospodarczą. Ponadto nie można stwierdzić, że dłużnik nie wejdzie w przyszłości w posiadanie majątku swojej matki znajdującego się obecnie w jej mieszkaniu w L. Według Burmistrza, użyty w art. 59 § 2 u.p.e.a. zwrot "postępowanie egzekucyjne może być umorzone", oznacza fakultatywność tego umorzenia nawet wówczas, gdy zostanie stwierdzone, że nie uzyska się w nim kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Organ egzekucyjny powinien więc przed podjęciem rozstrzygnięcia na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. przeprowadzić postępowanie wyjaśniające, o czym mowa w art. 7, art. 77 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 267 ze zm. – dalej: k.p.a.), mających na podstawie art. 18 u.p.e.a. odpowiednie zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym. Zdaniem wierzyciela w tej sprawie nie zaistniały przesłanki z art. 59 § 2 u.p.e.a. uprawniające organ egzekucyjny do umorzenia postępowania egzekucyjnego. 2.3. DIS postanowieniem z dnia [...] utrzymał w mocy postanowienie NUS z dnia [...]. W uzasadnieniu podtrzymał argumentację organu I instancji. Poza tym wskazał na art. 61 u.p.e.a., który pozwala w sytuacji ujawnienia przez wierzyciela majątku zobowiązanego lub źródła dochodu przewyższających kwotę wydatków egzekucyjnych, na ponowne wszczęcie postępowania egzekucyjnego. 3.1. W skardze Burmistrz zarzucił: - naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. poprzez nieustalenie sytuacji majątkowej i faktycznej zobowiązanego; - naruszenie art. 59 § 2 u.p.e.a. poprzez nieuzasadnione umorzenie postępowania egzekucyjnego. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i postanowienia NUS z dnia [...] oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Negując w uzasadnieniu skargi stanowisko organu odwoławczego, Burmistrz podniósł, że NUS nie podjął wszystkich czynności mających na celu ustalenie sytuacji majątkowej i faktycznej zobowiązanego, do czego zobowiązują przepisy art. 75-88a k.p.a. Dodał, że od lutego 2011 r., kiedy wystawione zostały tytuły wykonawcze wobec zobowiązanego, NUS nie dokonał na rzecz wierzyciela żadnej wpłaty. Pierwsze wpłaty od dłużnika dokonywane przez Komornika Sądowego, pochodzą z kwietnia 2012 r., jednak kwoty te nie pokryły w całości wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Cytując art. 59 § 2 u.p.e.a. skarżący wskazał, że regułą egzekucji administracyjnej jest doprowadzenie do przymusowego wykonania obowiązku ciążącego na zobowiązanym, a organ egzekucyjny jest obowiązany do podjęcia wszelkich środków przewidzianych w ustawie, by ten cel zrealizować i nie jest w tym zakresie ograniczony terminem. Zdaniem skarżącego art. 59 § 2 u.p.e.a. zezwalający na umorzenie postępowania egzekucyjnego w przypadku nieuzyskania kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne wymaga stwierdzenia, że zobowiązany nie tylko nie posiada środków przewyższających wydatki egzekucyjne ale także, że stan ten ma charakter definitywny, czyli w przyszłości nie zgromadzi takich środków. Chwilowe i przemijające trudności finansowe, czy zdrowotne zobowiązanego, nie stanowią wystarczającej przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tego przepisu. Burmistrz zauważył, że zobowiązany jest 39-letnim, pełnosprawnym, zdolnym do pracy mężczyzną, który może teraz lub w najbliższej przyszłości podjąć zatrudnienie, a obecny brak dochodów i życie na koszt matki w jej mieszkaniu nie oznacza, że w najbliższym czasie nie będzie on w stanie podjąć zatrudnienia i wywiązać się ze swoich zobowiązań. Zgodnie bowiem z oświadczeniem złożonym przez dłużnika w wywiadzie alimentacyjnym, zobowiązany posiada wykształcenie wyższe, a jego zawód wyuczony to pracownik administracji. Wierzyciel wyjaśnił dodatkowo, że ustawodawca w art. 59 § 2 u.p.e.a. użył zwrotu "może być umorzone", co oznacza fakultatywność umorzenia postępowania egzekucyjnego; nie istnieje po stronie organu egzekucyjnego obowiązek umorzenia postępowania egzekucyjnego nawet wówczas, gdy zostanie stwierdzone, że nie uzyska się w nim kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Na zakończenie wskazał, że ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przewiduje ściąganie należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego w trybie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a ustawodawca nie wyłączył z egzekucji dłużników unikających zatrudnienia, pracujących dorywczo, czy też nie posiadających majątku. 3.2. W odpowiedzi na skargę DIS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 4. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. 5. Podstawę umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec dłużnika alimentacyjnego przez NUS stanowił art. 59 § 2 u.p.e.a., stanowiący, że organ egzekucyjny może umorzyć postępowanie egzekucyjne w przypadku stwierdzenia, że nie uzyska w nim kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Przyjęty w tym przepisie zwrot "może" oznacza, że rozstrzygnięcia podejmowane w tym trybie mają charakter uznaniowy, czyli że - po spełnieniu wymienionych w tymże przepisie przesłanek - od uznania organu egzekucyjnego będzie zależało, czy skorzysta on z tego uprawnienia, czy też nie. W tym zakresie organ powinien kierować się dyrektywą celowości postępowania egzekucyjnego. W związku z tym ustalenie, że zobowiązany nie posiada majątku, w stosunku do którego możliwa byłaby egzekucja, powinno skutkować umorzeniem postępowania egzekucyjnego. Rozwiązanie to chroni przed ponoszeniem kosztów egzekucyjnych, jeżeli nie mogą one być ściągnięte od zobowiązanego. 5.1. W tej sprawie, zdaniem Sądu, przeprowadzone przez NUS postępowanie dowiodło bezskuteczności postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec dłużnika, na wniosek i na podstawie tytułów wykonawczych Burmistrza (wierzyciela). Nieskutecznymi okazały się bowiem zajęcia rachunków w wytypowanych bankach oraz zajęcie wynagrodzenia za pracę zobowiązanego. Również negatywną jest informacja uzyskana z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców (CEPiK), dotycząca ewentualnie zarejestrowanych na zobowiązanego środków transportu. Potwierdzają to także protokoły o stanie majątkowym sporządzone w dniach 12 maja 2011 r., 16 lutego 2012 r. i 6 listopada 2013 r., z których wynika ponadto, że zobowiązany nie pracuje i nie pobiera zasiłku dla bezrobotnych, pozostaje na utrzymaniu matki, z którą zamieszkuje w jej lokalu w L., gdzie znajdują się należące do matki ruchomości nie przedstawiające wartości handlowej. Jak wynika zaś z pisma Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w L. z dnia 17 czerwca 2014 r., nieruchomość zobowiązanego położona w L., dla której urządzona jest księga wieczysta [...], została już sprzedana, a według informacji Starostwa Powiatowego w L., zawartej w piśmie z dnia 30 września 2014 r., zobowiązany nie figuruje w ewidencji gruntów i budynków prowadzonej przez Wydział Geodezji i Kartografii Starostwa Powiatowego w L. Prowadzoną działalność gospodarczą w zakresie skupu złomu, po której nie pozostał majątek, zobowiązany zlikwidował w czerwcu 2011 r. Nie składa deklaracji, ani zeznań podatkowych. Powyższe dowodzi, że nieskuteczność prowadzonego przez NUS od kilku lat postępowania egzekucyjnego, prowadzonego wobec zobowiązanego ma charakter nierokujący pozytywnych zmian, a jednocześnie pozwalający na wniosek, że w tymże postępowaniu – jak tego wymaga art. 59 § 2 u.p.e.a. – nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Wbrew twierdzeniom strony skarżącej, organ egzekucyjny przeprowadził postępowanie w sposób wyczerpujący i kompleksowy. Z akt administracyjnych wynika jednoznacznie, że podejmował liczne działania w celu poszukiwania składników majątkowych zobowiązanego, które wszakże okazały się bezskuteczne. Zarzuty naruszenia art. 7 i 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. oraz naruszenia art. 59 § 2 u.p.e.a. nie są więc usprawiedliwione. 5.2. Jednocześnie Sąd stwierdza, że ewentualne zmiany stanu faktycznego, świadczące o ujawnieniu majątku lub źródła dochodu zobowiązanego, umożliwiające prowadzenie egzekucji, mogą prowadzić do ponownego wszczęcia egzekucji - na podstawie art. 61 u.p.e.a. Bowiem umorzenie postępowania egzekucyjnego z przyczyny, o której mowa w art. 59 § 2 u.p.e.a., nie zamyka ostatecznie wierzycielowi możliwości dochodzenia należności. Ten przepis stanowi zatem zabezpieczenie interesów wierzyciela na wypadek, gdyby po umorzeniu postępowania egzekucyjnego uległ zmianie stan faktyczny w ten sposób, że wyjdą na jaw okoliczności świadczące o istnieniu majątku zobowiązanego, umożliwiającego prowadzenie egzekucji. Ostateczne postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego nie oznacza zwolnienia dłużnika od ciążącego na nim obowiązku, ani też nie można mu nadać waloru powagi rzeczy osądzonej, gdyż organ egzekucyjny nie jest do tego uprawniony (por. wyrok NSA z dnia 26 marca 2009 r., II FSK 1906/07, Lex nr 525769; wyroki WSA w Krakowie: z dnia 4 lipca 2012 r., I SA/Kr 693/12, Lex nr 1697459 i z dnia 18 stycznia 2012 r., I SA/Kr 1698/11, Lex nr 1113411; wyrok WSA w Białymstoku z dnia 16 października 2013 r., I SA/Bk 351/13, Lex nr 1529385; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 20 stycznia 2011 r., I SA/Po 719/10, Lex nr 750084). 6. Zarzuty skargi okazały się więc bezzasadne. Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd nie dopatrzył się w zaskarżonym postanowieniu również innych naruszeń prawa, które mogłyby uzasadnić jego uchylenie (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Z tych przyczyn, na podstawie art. 151 wskazanej ostatnio ustawy, skargę należało oddalić.