I SA/Gl 708/14

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E. Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia 1) zwolnić skarżącą od kosztów sądowych w zakresie obejmującym część każdorazowej opłaty sądowej przekraczającą kwotę 500,00 (słownie: pięćset 00/100) złotych; 2) odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 2000 zł, E.Z., pismem z dnia 29 sierpnia 2014 r., zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z prośbą o zwolnienie od obowiązku uiszczenia rzeczonej opłaty. W tych ramach odnotowała, że prowadzi działalność gospodarczą i z tego tytułu osiąga dochód miesięczny w kwocie około 1000 zł. Podkreśliła przy tym, że jest to jej jedyne źródło dochodu. Skarżąca samotnie wychowuje córkę, która otrzymuje rentę rodzinną po zmarłym ojcu w kwocie 738,83 zł. Zaakcentowała dalej, że miesięczne koszty utrzymania mieszkania stanowią kwotę około 1000 zł. Skarżąca podkreśliła, że na skutek okoliczności które obszernie przywołała w treści skargi, została wpisana do rejestru dłużników, co uniemożliwia jej zaciągnięcie pożyczki na uiszczenie wspomnianej opłaty sądowej. Przy piśmie z dnia 29 sierpnia 2014 r. skarżąca nadesłała m.in. zestawienie przychodów i wydatków z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej z okresu od stycznia do lipca 2014 r. wraz z bilansem, które potwierdzają wysokość deklarowanych przez skarżącą dochodów we wspomnianym okresie. Przy piśmie tym skarżąca nadesłała nadto potwierdzenie przelewu ww. świadczenia rentowego. W dniu 29 września 2014 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) do Sądu wpłynął urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym rozszerzyła zakres pierwotnego wniosku i ostatecznie zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych w całości i o ustanowienie adwokata. W motywach tego wniosku nawiązała do akcentowanych już wcześniej okoliczności, podkreśliła nadto, ze stara się na bieżąco regulować wszystkie zobowiązania, a w szczególności te wobec ZUS. W chwili obecnej nie ma żadnych zaległości z tego tytułu za lata 2010-2014. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca zeznała, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wyłącznie z córką. Posiada dom o pow. 374 m2, który jest jeszcze nie wykończony i w związku z tym nie oddany do użytku. Zaznaczyła przy tym, że budynek obciążony jest hipoteką przymusową wynikającą z zobowiązań podatkowych i hipoteką zabezpieczającą zobowiązania kredytowe. Pismem z dnia 3 października 2014 r., doręczonym w trybie zastępczym ze skutkiem na dzień 24 października 2014 r. zobowiązano skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Pismem z dnia 30 października 2014 r., które wpłynęło do Sądu drogą mailową, skarżąca podniosła, że ww. wezwania nie otrzymała z przyczyn od niej niezależnych, sygnalizując, że często ginie awizo, a ona sprawdza pocztę raz w tygodniu. W wyniku ww. interwencji skarżącej, zarządzeniem z dnia 30 października 2014 r. referendarz sądowy przedłużył skarżącej z urzędu termin do uzupełnienia wniosku, przysyłając jej jednocześnie ponownie wezwanie z dnia 3 października 2014 r. Przesyłkę sądową doręczono do rąk adresatki w dniu 17 listopada 2014 r. W piśmie procesowym z 18 listopada 2014 r. skarżąca oświadczyła, że nieruchomość, którą posiada nie nadaje się do zamieszkania. Z tych względów razem z córką wynajmuje lokal mieszkalny i z tego tytułu ponosi miesięcznie wydatki w przedziale 900-950 zł. E. Z. oświadczyła, że nie posiada żadnego rachunku bankowego (zarówno osobistego jak i firmowego) z uwagi na toczące się wobec niej postępowanie egzekucyjne. W chwili obecnej korzysta z rachunku bankowego należącego do jej córki, z którego wykonuje bieżące transakcje, również te obsługujące firmę. Przy ww. piśmie skarżąca nadesłała plik dokumentów źródłowych, na podstawie których ustalono, co następuje. Czynsz najmu z tytułu zajmowanego przez skarżącą mieszkania stanowi miesięcznie kwotę 400 zł. Do stałych, udokumentowanych wydatków ponoszonych przez skarżącą (z pominięciem kosztów prowadzenia firmy rozliczanych w KPiR) należą: wydatki z tytułu zużycia energii elektrycznej (około 54 zł); usługi teleinformatyczne (66 zł); podatku od nieruchomości (około 17 zł w skali jednego miesiąca); wydatki z tytułu zużycia wody (około 20 zł). Ustalono nadto, że we wrześniu 2014 r. skarżąca uzyskała przychód z prowadzonej działalności w kwocie 12.380,65 zł, jednocześnie ponosząc wydatki w wysokości 8.187,15 zł. Po rozpoznaniu wniosku zważono, co następuje: W myśl art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej w skrócie: P.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – czyli w myśl art. 245 § 2 P.p.s.a. obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub innego profesjonalnego pełnomocnika – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie wspomnianego faktu. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez nią dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania. Wziąwszy zatem pod rozwagę stan faktyczny i przytoczone regulacje prawne stwierdzono, że skarżąca nie wykazała, iż w jej przypadku zachodzą podstawy do uwzględnienia wniosku w całości. W toku rozpoznania wniosku stwierdzono bowiem pewne nieścisłości, które dyskwalifikują skarżącą jako beneficjenta wnioskowanej pomocy w pełnym zakresie. Stwierdzono zatem, że w druku urzędowego formularza (sygnowanym w dniu 27 września 2014 r.) skarżąca zdeklarowała, że jej miesięczne dochody kształtują się na poziomie około 1000 zł brutto z tytułu prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Tymczasem analiza zgromadzonych dokumentów tej okoliczności nie potwierdza, w szczególności wziąwszy pod uwagę okres, w którym zainicjowała ona niniejsze wpadkowe postępowanie. Ustalono bowiem, że dochód brutto skarżącej we wrześniu 2014 r. wyniósł 4.193,50 zł. Już na podstawie tej okoliczności stwierdzono, że wniosek skarżącej nie może być uwzględniony w pełnym zakresie. W toku rozpoznania wniosku nie stracono jednak z pola widzenia tych okoliczności stanu faktycznego, które zostały udokumentowane i pozostają bezsporne, a świadczące o tym, że skarżąca posiada relatywnie wysokie zadłużenie, przede wszystkim z tytułu zaległości podatkowych, co wymiernie ogranicza jej możliwości płatnicze. Skarżąca nie posiada przy tym zdolności kredytowej z uwagi na toczące się w stosunku do niej postępowanie egzekucyjne. W tym stanie rzeczy zasadnym więc było rozważenie jej wniosku w kontekście częściowego przyznania prawa pomocy. Przyjęto bowiem, że pojęcie "jakichkolwiek", użyte w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., stanowi synonim pojęcia "żadnych", a tym samym, jeżeli chociaż w niewielkim, czyli jakimkolwiek stopniu osoba ubiegając się o przyznanie w zakresie całkowitym pomocy prawnej jest w stanie ponieść koszty postępowania, to przyjąć należy, że prawo pomocy może zostać przyznane tylko w zakresie częściowym (por. Piotr Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] Polski model sądownictwa administracyjnego, pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Oficyna Wydawnicza VERBA, Lublin 2003, s. 117). W myśl zatem art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w tym zakresie – obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości bądź w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 cyt. ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W omawianym przypadku, zdaniem rozpoznającego wniosek, wskazana przesłanka zwolnienia częściowego w stosunku do skarżącej zachodzi i że bez niebezpieczeństwa uszczerbku utrzymania koniecznego może ona uiścić jedynie ułamek kosztów, o którym mowa w sentencji. W toku rozpoznania wniosku nie stracono bowiem z pola widzenia, że pomimo ujawnionych tutaj zaległości, skarżąca jest w stanie regulować zaległe zobowiązania, o czym sama nadmieniła, pisząc, że w chwili obecnej nie posiada zaległości wobec ZUS z lat 2010-2014. Negatywnie należy ocenić postawę skarżącej sprowadzającą się de facto do ukrywania uzyskiwanych przez nią dochodów. Taki stan rzeczy ma bowiem miejsce w sytuacji, gdy korzysta ona z rachunku bankowego córki, za pomocą którego obsługuje prowadzoną przez siebie działalność gospodarczą. Okoliczność ta dodatkowo wzmacnia przyjęte w tej sprawie rozstrzygnięcie. Trzeba także dodać w tym miejscu, że koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania (pogląd taki jest ugruntowany w orzecznictwie sądów administracyjnych, przykładowo w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 listopada 2014 r., sygn. akt II OZ 1169/14, dostępne na stronie internetowej: www.nsa.gov.pl w zakładce "baza orzeczeń"). W szczególności można tego wymagać od osoby, która prowadzi działalność gospodarczą, a postępowanie sądowe przez nią zainicjowane jest bezpośrednio lub pośrednio z tą działalnością związane. Jedynie na marginesie wypada w tym miejscu wyjaśnić, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, w części dotyczącej ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, kluczowe znaczenie ma etap postępowania sądowego, w którym taki wniosek został zgłoszony. W postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2005 r. (sygn. akt II OZ 818/05,.) wyrażono pogląd, że na wstępnym etapie postępowania sądowego brak jest podstaw, ażeby ustanowić na rzecz skarżącego adwokata, mając na względzie także fakt, że sąd I instancji nie jest związany granicami skargi i jest zobligowany do badania zgodności z prawem zaskarżonego aktu lub bezczynności z urzędu, co może powodować uwzględnienie skargi nawet przy jej wadliwym sformułowaniu oraz znikomej aktywności strony skarżącej w procesie przed sądem administracyjnym. Nadto w myśl art. 6 P.p.s.a. sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Pogląd ten utrzymywany jest również w najnowszym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (przykładowo można wskazać na postanowienia z dnia 17 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 970/12 i z dnia 29 listopada 2012 r.; oba dostępne w bazie orzeczeń na stronie internetowej www.nsa.gov.pl). W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.