I SA/Gl 710/14

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 11 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi A w C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł Z.A. wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. W motywach wniosku (druk PPF z dnia 22 lipca 2014 r.) skarżąca oświadczyła, że nie osiąga przychodu z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej od sierpnia 2013 r. Funkcjonowanie elektrowni wodnej zostało wstrzymane z uwagi na podtopienia. Straty produkcyjne przekroczyły 5 milionów kilowatogodzin. Zdaniem skarżącej doprowadzono do unicestwienia działalności firmy A [pełna nazwa to: "A "; dalej w skrócie] w sposób celowy, świadomy i zaplanowany od 1992 r. W konsekwencji zubożono majątek prywatny skarżącej, jej firmy oraz syna. Taki stan rzeczy doprowadził – zdaniem skarżącej – do śmierci jej męża, zaś kłopoty finansowe nie pozostały bez znaczenia dla jej kondycji zdrowotnej. Skarżąca zaznaczyła, że będzie walczyć o odszkodowanie. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca zeznała, iż samotnie prowadzi gospodarstwo domowe. W skład jej majątku wchodzą: dom mieszkalny (współwłasność z synem); lokal nad halą maszyn w zakładzie; nieruchomości rolne o pow. 2,17 ha i o pow. 2,29 ha (stanowiące współwłasność); "pawilony handlowe do rozbiórki za sprawą Sądu sygn. akt I C 385/00". Zeznała, że posiada nadto certyfikaty ekologiczne, przy czym nie może ich odsprzedać. Skarżąca podkreśliła, że nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym od 2000 r. Zakład elektrowni wodnej jest obciążony w ramach postępowania egzekucyjnego z uwagi na zaległości w podatku od nieruchomości. Jedynym źródłem dochodu skarżącej jest jej renta po mężu w kwocie 1797 zł, którą skarżąca w całości przeznacza na pokrycie kosztów utrzymania firmy. Końcowo skarżąca oświadczyła, że pozostaje na utrzymaniu rodziny, od której zaciągnęła również pożyczkę w gotówce. Dokonawszy oceny wniosku, co do wymogów formalnych oraz co do treści, referendarz sądowy, mając na uwadze art. 255 P.p.s.a., zdecydował się na wezwanie skarżącej do złożenia dodatkowych oświadczeń i przedłożenia dokumentów źródłowych. Pismem z dnia 30 lipca 2014 r. zobowiązano więc skarżącą do uzupełnienia wniosku w terminie 7 dni poprzez: 1. wykazanie tytułu prawnego do nieruchomości położonej w C. przy ul. [...] oraz nadesłanie zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane/zamieszkałe w tym lokalu; 2. wykazanie za pomocą kopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym: gaz, woda, energia elektr., telefon; koszty ubezpieczenia itp.) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należało dodatkowo wskazać kto i w jakiej wysokości partycypuje w ponoszeniu rzeczonych opłat; dodatkowo należy przedstawić dokumenty potwierdzające zapłatę ww. należności np. potwierdzenia przelewu, wpłaty gotówkowe, inne; w przypadku występowania zaległości z tytułu tychże wydatków należało przedstawić aktualne zaświadczenia właściwych podmiotów potwierdzające tę okoliczność; 3. przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą i pozostałe osoby pozostające/zameldowane (zamieszkałe) w gospodarstwie domowym skarżącej, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych oraz gospodarczych (obsługujących prowadzoną działalność gospodarczą), obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z nich w 2013 r. lub 2014 r. – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku; 4. udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów – należało w tym celu nadesłać zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich trzech miesięcy; zaświadczenia winny zawierać adnotację o sposobie wypłaty środków (np. przelew bankowy, wypłata gotówką, inne) – ten punkt wezwania dotyczy wszystkich domowników pozostających w gospodarstwie domowym skarżącej; dla udokumentowania dochodów z działalności gospodarczej należało nadesłać kopie dokumentów księgowych obrazujących wynik finansowy prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej w okresie ostatnich trzech miesięcy, w tym np. za pomocą księgi przychodów i rozchodów (pełna wersja z opisem zdarzeń gospodarczych), zestawienia sprzedaży, deklaracji VAT, raportów kasowych, itp; w tych ramach należało nadto nadesłać aktualną ewidencję środków trwałych i wartości niematerialnych prowadzonej działalności; udokumentowanie aktualnego dochodu skarżącej z tytułu świadczenia rentowego; 5. nadesłanie odpisu zeznania podatkowego za 2013 r.; ten punkt wezwania dotyczy również pozostałych domowników; 6. udokumentowanie okoliczności podniesionych w druku PPF, tj.: a) wyprzedaży majątku od 2001 r.; b) ustanowienia zajęć komorniczych na nieruchomości; c) okoliczności pozostawania na utrzymaniu rodziny; d) okoliczności zaciągnięcia pożyczki od rodziny. W przywołanym wyżej piśmie referendarza (doręczonym adresatowi do rąk M. A. w dniu 18 sierpnia 2014 r.) pouczono skarżącą, iż niezastosowanie się do wezwania w terminie i zakresie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanki przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W piśmie procesowym z dnia 25 sierpnia 2014 r. skarżąca stwierdziła, że wezwanie referendarza sądowego nastąpiło z przekroczeniem uprawnień do inwigilacji członków rodziny skarżącej. W piśmie tym skarżąca obszernie przywołała orzeczenia sądów oraz Trybunału Konstytucyjnego dotyczące kosztów sądowych i instytucji prawa pomocy, jak również pojęć uznania administracyjnego i interesu publicznego. Ustosunkowując się do przywołanego wyżej wezwania, zeznała, że nie zamieszkuje z synem M. A.i tym samym nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego. Skarżąca zwróciła się nadto o wnikliwą lekturę dołączonej decyzji organu podatkowego. Do przywołanego wyżej pisma dołączono kopie następujących dokumentów: decyzji organu podatkowego z dnia 4 czerwca 2014 r., mocą której odmówiono skarżącej udzielenia ulgi podatkowej w postaci umorzenia zaległości podatkowych wraz z odsetkami; postanowienia organu podatkowego z dnia 29 października 2006 r. o odmowie zwolnienie spod egzekucji rachunku bankowego oraz świadczenia emerytalnego; deklaracji VAT-7 za styczeń 2014 r.; faktury VAT na kwotę 4.032,25 zł płatnej na rzecz firmy prowadzonej przez skarżącą; dwóch wyciągów z rachunku bankowego skarżącej w B S.A., jeden z 31 grudnia 2013 r. (saldo ujemne w kwocie 139,72 zł) i drugi z 13 sierpnia 2014 r. (saldo zerowe); adnotacji skarżącej, z której wynika, że wysokość składek pracowniczych na rzecz ZUS z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej stanowiła w lipcu 2014 r. kwotę 1536,88 zł, zaś zaliczka na poczet podatku pracownika (-ów) w tym miesiącu wynosiła 199 zł; faktury dokumentującej zakup energii elektrycznej dla C na kwotę 166,54 zł za okres od 1 do 30 czerwca 2014 r.; faktury z dnia 7 lipca 2014 r. za usługi telekomunikacyjne wykonane na rzecz firmy A na kwotę 264,93 zł; faktury z 8 lipca 2014 r. dokumentującej usługę na rzecz ww. firmy na kwotę 856,08 zł (płatna gotówką); faktury z dnia 11 lipca 2014 r. dokumentującej zakup towarów na rzecz A na kwotę 28 zł (płatność gotówką); faktury z dnia 28 lipca 2014 r. dokumentującej zakup materiałów w ramach prowadzonej działalności na kwotę 140,02 zł (płatność gotówką); faktury z dnia 14 sierpnia 2014 r. (płatność przelewem) za usługę wykonaną na rzecz firmy A na kwotę 861 zł; faktury z dnia 17 sierpnia 2014 r. dokumentującej zakup materiałów na rzecz A na kwotę 98,88 zł (płatność gotówką). Wypada w tym miejscu zauważyć, że Z.A. wielokrotnie występowała do sądów administracyjnych o przyznanie jej prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 3 stycznia 2014 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Gl 1597/13, referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie z uwagi na to, że "w żaden sposób nie uprawdopodobniła zarówno obecnego poziomu dochodów, jak i rzeczywistej wysokości swoich wydatków." Jedynym zaś dokumentem, który został przez skarżącą nadesłany do tamtych akt – w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do nadesłania aktualnych dokumentów źródłowych - był "odcinek" emerytury z grudnia 2012 r. Podobnie w postanowieniu z dnia 31 lipca 2013 r. w sprawie o sygn. akt I SO/Op 4/12 podkreślono, że "skarżąca nie wykazała i tym samym nie udokumentowała wydatków ponoszonych w związku z utrzymaniem gospodarstwa domowego, pomimo wyraźnego wezwania w tym zakresie." Analogicznie przyjęto w postanowieniu w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 828/12 z 25 lutego 2013 r. Wytknięto bowiem skarżącej, że "nie ustosunkowała się do tej części wezwania, które dotyczyło udokumentowania wydatków." Co więcej, nie nadesłała większości dokumentów mających obrazować wynik finansowy prowadzonej przez nią działalności gospodarczej, m.in. dokumentacji rachunkowej." Skarżącej odmówiono również przyznania prawa pomocy w ramach postępowania o sygn. akt I SA/Gl 1165/13. W postanowieniu z dnia 17 lutego 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zaakcentował, że składane przez skarżącą oświadczenia pozostają ze sobą w sprzeczności i jako niewiarygodne nie pozwalają ocenić jej sytuacji majątkowej i rodzinnej. Zaznaczono nadto, że wbrew precyzyjnemu wezwaniu referendarza sądowego, skarżąca nie nadesłała dokumentów obrazujących wynik finansowy prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Nadto niewyjaśniona pozostaje kwestia dotycząca sytuacji rodzinnej i mieszkaniowej skarżącej. Postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2014 r. w sprawie I SA/Gl 25/14 sąd pierwszej instancji odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Orzeczenie to zostało następnie utrzymane w mocy postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 sierpnia 2014 r. o sygn. akt II FZ 958/14. W tych ramach sąd kasacyjny podkreślił, że "brak jest w aktach sprawy informacji o dochodach podatniczki – znajduje się jedynie zaświadczenie, z którego wynika jaka była wysokość świadczenia rentowego za maj 2013 r. oraz PIT-28, brak jest też informacji gdzie strona mieszka i jak kształtują się jej wydatki na miesięczne utrzymanie. Nie jest również znana ilość i stan rachunków bankowych jakie posiada podatniczka". Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Intencją wnioskującej jest w tej sprawie uzyskanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych (vide pkt 4 druku PPF). Rozstrzygnięcie wniosku sprowadza się zatem do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 cyt. ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przy czym słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 P.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie NSA z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, LEX nr 1069777). Przenosząc te spostrzeżenia na grunt tej sprawy należy zaznaczyć, że skarżąca nie wykazała spełnienia w jej przypadku wskazanej wyżej przesłanki przyznania prawa pomocy. Dokumentacja źródłowa udostępniona na potrzebę rozpoznania tego wniosku przedstawia się chaotycznie i jest niekompletna. W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że skarżąca nie wykazała jej bieżących dochodów z tytułu świadczenia rentowego. Z kolei niekompletna jest dokumentacja obrazująca wynik finansowy prowadzonej przez nią firmy. W tym zakresie przedstawiono jedną fakturę "przychodową" za sierpień 2014 r. (4.032,25 zł) oraz faktury "kosztowe" (na kwotę 1.455,57 zł i 959,88 zł ). Dokumentacja ta obrazuje jedynie poszczególne zdarzenia gospodarcze, które w dalszej kolejności powinny znaleźć odzwierciedlenie w księgach podatkowych prowadzonej działalności, o które to dokumenty prosił referendarz w swoim wezwaniu z dnia 30 lipca 2014 r. Takowej dokumentacji nie złożono do akt sprawy do dnia dzisiejszego. Niewiele więcej wnosi w tym zakresie dokument księgowy z adnotacją skarżącej, z której wynika, że wysokość składek na rzecz ZUS z tytułu zatrudnienia pracownika(-ów) w ramach działalności gospodarczej stanowiła w lipcu 2014 r. kwotę 1.536,88 zł, zaś zaliczka na poczet podatku w tym miesiącu wynosiła 199 zł. Analiza tego dokumentu pozwala jedynie przypuszczać, że w ramach działalności gospodarczej skarżąca zatrudnia pracownika(-ów), za którego opłaca należne składki na rzecz ZUS. Ta część dokumentacji, nadesłana przez skarżącą w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, w żaden sposób nie pozwala na zobrazowanie dochodu skarżącej z tytułu prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Co znamienne, na podstawie tych dokumentów można jedynie stwierdzić, że nieaktualna pozostaje deklaracja skarżącej z dnia 22 lipca 2014 r. (patrz druk PPF), że nie osiąga przychodu z działalności gospodarczej. Oświadczeniu temu przeczy bowiem akcentowana wyżej faktura "przychodowa". Pisząc o mankamentach dowodowych wniosku nie sposób pominąć okoliczności, że skarżąca nie nadesłała większości dokumentów mających uwidocznić skalę wydatków dotyczących jej gospodarstwa domowego. W tym zakresie uwidocznione zostały jedynie wydatki ponoszone w ramach prowadzonej przez nią działalności gospodarczej, wszak odbiorcą usług bądź towarów była firma A . Dodatkowo wątpliwości w tej sprawie budzi sytuacja rodzinna i mieszkaniowa wnioskującej. Z jednej strony bowiem skarżąca oświadcza, że jej adresem zamieszkania jest budynek położony przy ul. [...] w C. (patrz pkt 2.1. druku PPF), gdzie adresowaną do niej korespondencję odbiera głównie jej syn, jako "dorosły domownik", z drugiej zaś podnosi, że nie zamieszkuje razem z synem i nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego. W tym stanie rzeczy nie jest dostatecznie czytelny między innymi ewentualny udział syna skarżącej w ponoszeniu wydatków związanych z funkcjonowaniem prowadzonej przez nią firmy, skoro siedziba firmy mieści się w jego miejscu zamieszkania. Ujawnione sprzeczności i mankamenty dowodowe wniosku, czynią nieuzasadnionym zgłoszony przez skarżącą wniosek o przyznanie prawa pomocy. Trzeba dodać, że skarżąca w piśmie z dnia 25 sierpnia 2014 r. zwróciła się o bardzo wnikliwą analizę decyzji organu podatkowego z dnia 4 czerwca 2014 r. Rozpoznający wniosek zapoznał się z treścią tego rozstrzygnięcia i na tym gruncie zrodziły się dodatkowe wątpliwości, co do sytuacji finansowej skarżącej. Pojawiły się nadto argumenty wzmacniające zapadłe obecnie rozstrzygnięcie referendarza sądowego. Po pierwsze, skarżąca posiada zdolność kredytową, która umożliwiła jej zaciągnięcie zobowiązania o wartości 10.000,00 zł w styczniu 2014 r. (miesięczna rata to 393,96 zł). Wypada podkreślić za Naczelnym Sądem Administracyjnym, że spłata zobowiązań cywilnoprawnych czy nawet publicznoprawnych nie może mieć pierwszeństwa przed kosztami zainicjowanego postępowania sądowego. Ustawodawca formułując w art. 246 P.p.s.a. przesłanki udzielenia prawa pomocy założył, że obciążenie związane z postępowaniem sądowym nie może wpływać na zaspokojenie podstawowych i niezbędnych potrzeb życiowych, za które należy uznać wyłącznie koszty zamieszkania, wyżywienia czy lekarstw, a nie na wydatki związane ze spłatą zobowiązań (por. postanowienie z dnia 7 kwietnia 2009 r., sygn. akt I FZ 70/09, LEX nr 564254). Po wtóre, ustalono tam, że miesięczne wydatki skarżącej kształtują się w kwocie 2.778,96 zł. Obecnie zaś, skarżąca zadeklarowała, że jej dochód to wyłącznie świadczenie rentowe, którego wysokość jest o 1000 zł niższa niż wspomniane wydatki. Powstaje zatem pytanie o źródło finansowania dostrzeżonej różnicy. Reasumując, w świetle akcentowanych wyżej mankamentów dowodowych, rozpoznający wniosek nie jest w stanie dokonać jego oceny, która byłaby wolna od wątpliwości. Skarżąca nie udokumentowała zarówno obecnego poziomu dochodów, jak i wysokości swoich wydatków, co uniemożliwia dokonanie bilansu jej gospodarstwa domowego. Podobne konkluzje legły u podstaw odmowy przyznania skarżącej prawa pomocy w sprawach o sygn. akt: I SA/Gl 818/12, I SA/Gl 1165/13, I SA/Op 4/12 oraz II SA/Gl 1597/13. Końcowo, w nawiązaniu do wywodów skarżącej zawartych w jej piśmie z dnia 25 sierpnia 2014 r., należy podkreślić, że nieprawdą jest to, że sądy administracyjne kreują okoliczności faktyczne związane z sytuacją rodzinną, materialną i dochodową skarżącej. Na gruncie wskazanych wyżej orzeczeń sądu pierwszej instancji można stwierdzić, że kolejne wezwania kierowane do skarżącej, a zobowiązujące ją do nadesłania dokumentów źródłowych, są wynikiem wątpliwości jakie rodzą się na gruncie składanych przez skarżącą oświadczeń. Co istotne, skarżąca mając uprzednio świadomość charakteru wymaganych od niej dokumentów źródłowych dokonuje ich reglamentacji w kolejnych postępowaniach sądowych, zarzucając jednocześnie, że to Sąd blokuje jej dostęp do wymiaru sprawiedliwości. Zdaniem orzekającego w tej sprawie referendarza sądowego, odmowa przyznania prawa pomocy jest wynikiem biernej postawy skarżącej, nie zaś pozbawionych obiektywizmu orzeczeń referendarza bądź Sądu. Trzeba jeszcze przypomnieć skarżącej, że z ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. wynika, że każdy wnoszący sprawę do Sądu powinien liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 5 czerwca 2012 r., sygn. akt II OZ 476/12, wymóg ten nie stanowi ograniczenia prawa do Sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Przyznanie stronie prawa pomocy, jako odstępstwo od powyższej zasady, stanowiące swoistą formę dofinansowania jej z budżetu państwa poprzez zapewnienie bezpłatnego udziału w postępowaniu, powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach wyjątkowych, w których zdobycie środków na pokrycie kosztów tego postępowania jest rzeczywiście niemożliwe. W tym stanie rzeczy – w ocenie referendarza sądowego - minimum staranności, jaką powinna się wykazać osoba wnosząca o przyznanie prawa pomocy, sprowadza się do dokładnego wykonania wezwania referendarza sądowego. Z powyższych powodów, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.